II SA/Gl 1434/25
WyrokWSA w Gliwicach2026-03-18
Skład orzekający: Artur Żurawik, Aneta Majowska, Stanisław Nitecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podniesienie rzędnych posadowienia budynku mieszkalnego jednorodzinnego o 81 cm w stosunku do zatwierdzonego projektu budowlanego stanowi istotne odstępstwo od projektu, uzasadniające umorzenie postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że podniesienie rzędnych posadowienia budynku o 81 cm stanowi istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego. W związku z tym organy administracji publicznej nie miały podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 KPA, a powinny wydać rozstrzygnięcie na podstawie art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego.Stan faktyczny
W sprawie budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego ustalono, że inwestorzy podnieśli rzędne terenu i posadowili budynek o 81 cm wyżej niż zakładał zatwierdzony projekt budowlany. Organy nadzoru budowlanego uznały, że nie jest to istotne odstępstwo od projektu i umorzyły postępowanie administracyjne. Strony skarżące nie zgodziły się z tą decyzją, twierdząc, że podniesienie terenu i budynku zwiększa obszar oddziaływania na ich działkę sąsiednią, wpływa na spływ wód opadowych i zacienienie.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi I. W. i J. W. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 15 września 2025 r. nr WINB-WOA.7721.169.2025.AT w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia 9 kwietnia 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz skarżących solidarnie kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. 15 lutego 2023 r. przeprowadził czynności kontrolne na nieruchomości przy ul. [...] w I. na działce nr [...], podczas których ustalił, że wznoszony budynek w sposób widoczny odbiega do rozwiązań zamieszczonych w pozwoleniu budowlanym.
Organ ten postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r. wstrzymał H. S. i R. S. (dalej jako "inwestorzy") prowadzenie robót budowlanych polegających na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na przedmiotowej działce. Decyzją z 27 kwietnia 2023 r. organ ten nałożył na inwestorów obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych w budynku mieszkalnym jednorodzinnym. W wyniku rozpoznania odwołania inwestorów od tej decyzji Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach decyzją z 19 października 2023 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji tej nakazano ustalić czy podwyższenie terenu zwiększa obszar oddziaływania przedmiotowego budynku poza działkę nr [...], a w szczególności czy ma wpływ na nasłonecznienie działki sąsiedniej. Dodatkowo wskazano ustalić, czy przedmiotowe odstępstwo nie narusza § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. 23 listopada 2023 r. przeprowadził oględziny, podczas których ustalił, że budynek jest w stanie surowym otwartym, bez dachu i stropu. Częściowo wykonano ściany działowe do wysokości 2,6 m. W trakcie kontroli ustalono, że roboty budowlane nie są prowadzone.
W świetle poczynionych ustaleń organ pierwszej instancji postanowieniem z 29 grudnia 2023 r., nałożył na inwestorów obowiązek sporządzenia i dostarczenia ekspertyzy technicznej w sprawie budowy przedmiotowego budynku mieszkalnego, określając co powinna zawierać. Wskazany obowiązek został dopełniony, albowiem 17 maja 2024 r. do przywoływanego organu wpłynęła stosowna ekspertyza techniczna z 20 marca 2024 r., w której zamieszczono informacje dotyczące zmian wprowadzonych na przedmiotowej działce w stosunku do przyjętego pozwolenia budowlanego. Dodatkowo inwestorzy przedłożyli również opinię hydrologiczno-hydrogeologiczna z lipca 2023 r., z której wynika, że podniesienie terenu na przedmiotowej działce nie powoduje zmiany kierunku i odpływu wód opadowych, a podniesienie terenu nie wpływa na stan wód gruntowych.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. postanowieniem z 28 czerwca 2024 r. nałożył na inwestorów obowiązek sporządzenia i dostarczenia dodatkowej ekspertyzy technicznej. W wyniku rozpoznania zażalenia, organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie terminu i wyznaczył nowy termin wykonania obowiązku to jest do 28 lutego 2025 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie.
Wskazana ekspertyza do organu pierwszej instancji wpłynęła 28 lutego 2025 r. Wynika z niej, że określenie rzędnych posadowienia budowanego budynku zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym wynosi 0,81 cm. Ustalenie takie wynika z tego, że rzędna "O" w zatwierdzonym projekcie budowlanym ustalona została na poziomie 290,6 m n.p.m., natomiast w wyniku wykonanych zmian znajduje się ona na poziomie 291,41 m n p. m.. W opracowaniu tym zamieszczono informację, że podniesienie poziomu posadowienia i utrzymanie wysokości względnych zaprojektowanych powoduje, że nie ulega zmianie wysokość budynku. W związku z powyższym zmiana jest zgodna z wydanym pozwoleniem na budowę oraz warunkami zabudowy. W rozważaniach dotyczących określenia wpływu zmiany rzędnych na ukształtowanie terenu ustalono, że wprowadzone zmiany poziomu posadowienia nie wpływają na zaprojektowane ukształtowanie terenu w zakresie kierunków spadków terenu w stosunku do rozwiązania pierwotnego. Analizując wpływ zmiany rzędnych na nasłonecznienie działek sąsiednich stwierdzono, że zmiana wysokości posadowienia budynku nie wpływa na zwiększenie obszaru oddziaływania w zakresie ograniczenia oświetlenia naturalnego budynku na działce sąsiedniej. Z dołączonej opinii hydrologicznej wynika, że kierunek spływu wód został zachowany, a wprowadzone zmiany nie rodzą skutków wskazanych w art. 234 ustawy Prawo wodne, gdyż nie nastąpi zmiana kierunku odpływu wód opadowych.
W oparciu o powyższe informacje Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. decyzją z 9 kwietnia 2025 r., nr [...], umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie budowy budynku mieszkalnego na przedmiotowej działce w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten wskazał, że zgodnie z decyzją organu odwoławczego z dnia 19 października 2023 r. uzupełnił postępowanie dowodowe o oględziny przedmiotowej działki oraz ekspertyzę techniczną. Wywiódł, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie zachodzi przypadek istotnego odstąpienia od projektu zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z dnia 22 lipca 2022 r., nr [...], udzielającego pozwolenia na budowę, a roboty budowlane są wykonywane w sposób zgodny z prawem. W konsekwencji dalsze postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 § 1 Kodeks postępowania administracyjnego należało umorzyć postępowanie administracyjne.
Pismem z 12 maja 2025 r. I. W. i J. W. (dalej jako strony lub skarżący) złożyli odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji i wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia bądź zmianę decyzji poprzez nakazanie wykonania pełnego muru oporowego wzdłuż budowanego budynku oraz wzdłuż dokonanego podniesienia terenu oprócz wykonania projektu budowlanego zamiennego. W uzasadnieniu podali, że jeżeli doszło do zmiany rzędnej posadowienia terenu to na działce inwestycyjnej doszło do podniesienia terenu. Roboty ziemne podnoszące teren w trakcie budowy budynku są robotami budowlanymi. Podali, że w niniejszej sprawie doszło do wstrzymania robót, zatem jakiekolwiek roboty wykonywane przy tej inwestycji są niezgodne z prawem i organ powinien zastosować art. 50a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, a nie umarzać postępowanie. W ich ocenie samo w sobie podwyższenie rzędnej posadowienia budynku stanowi odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego i powinno skutkować wdrożeniem odpowiedniego postępowania. Wpływa to również na zmianę spływu wód opadowych. Zaznaczyli przy tym, że protokół z czynności kontrolnych jest niewiarygodny, zawiera liczne skreślenia, nie wiadomo kto je wykonywał, nie były parafowane.
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach decyzją z 15 września 2025 r., nr WINB-WOA.7721.169.2025.AT, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zreferował stan faktyczny sprawy i przytoczył podstawy prawne wydanej decyzji. Obszernie odniósł się do przesłanek umorzenia postępowania, także w rozumieniu prawa budowlanego. Wskazał, że rzędne posadowienia budynku, określające poziom terenu, stanowią jeden z elementów projektu zagospodarowania działki lub terenu, będącym częścią składową projektu budowlanego. Zakreślił przy tym, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do określenia czy powyższa zmiana w zakresie rzędnych posadowienia budynku stanowi istotne odstępstwo od projektu budowlanego. Przytoczył treść art. 36a ust. 5 ustawy Prawo budowlane. Wyjaśnił, że zmiany w zakresie rzędnych ocenia się w oparciu pkt 1 powyższej regulacji, stanowiący o zmianach projektu zagospodarowania działki. Wywiódł, że istotną zmianą projektu zagospodarowania działki jest zatem wyłącznie taka zmiana, która zwiększa oddziaływanie obiektu poza działkę, na której obiekt jest posadowiony. Podał, że ekspertyza uzupełniająca jest kompletna, albowiem odpowiada na postawione przez organ pierwszej instancji pytania dotyczące zmian w wysokości terenu oraz obiektu, a także wpływu tychże zmian na budynki sąsiednie. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że w ramach inwestycji polegającej na budowie przedmiotowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego, inwestor nie dopuścił się istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego. Organ odwoławczy, w nawiązaniu do pisma inwestorów z 9 czerwca 2025 r., wyjaśnił także, że skarżący posiadają interes prawny w niniejszym postępowaniu.
Pismem z 7 października 2025 r. skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu odwoławczego i zarzucili jej naruszenie:
- art. 36a ust. 1, 5 ustawy Prawo budowlane, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu zmiany wprowadzonej do projektu budowlanego, wynikającej z podniesienia terenu przedmiotowej działki, jako nieistotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego i zwiększenia niekorzystnego obszaru oddziaływania na działkę skarżących;
- art. 234 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 960), poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i w rezultacie uznanie, że prowadzona inwestycja nie zwiększa niekorzystnego obszaru oddziaływania na działkę skarżących;
- art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że postępowanie polegające na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego prowadzone w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach stało się bezprzedmiotowe,
- art. 7, art. 7a § 1, art. 75 art. 77 § 1 oraz art. 80 powyższego Kodeksu poprzez niewszechstronne wyjaśnienie sprawy i brak zbadania faktycznego oddziaływania zaplanowanej inwestycji i w konsekwencji powstającego obiektu budowlanego, na nieruchomość skarżących bezpośrednio przyległą do działki inwestycyjnej.
W świetle powyższych zarzutów wnieśli o uchylenie zaskarżonej oraz i zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych. W uzasadnieniu wyjaśnili, że nieruchomość skarżących jest obecnie położona znacznie niżej od poziomu terenu działki inwestycyjnej. Budynek, który jest w budowie zwiększył swoją wysokość względem nieruchomości do nich należącej. Wskazali także, że sporny obiekt posadowiony jest w znacznym przybliżeniu do ich działki, tj. 1,5 m, co jest tylko wyjątkowo dopuszczalne przez warunki techniczne. Według projektu pomiędzy tym budynkiem, a działką skarżących miał powstać niewielki spadek terenu, w kierunku ich działki. Tymczasem w wyniku podniesienia rzędnych posadowienia budynku powstała stroma skarpa o nachyleniu około 50%, co obrazuje załączona do skargi fotografia. Zaznaczyli, że tak znaczny spadek terenu na niewielkiej odległości powoduje znaczne intensyfikowanie spływu wód opadowych i roztopowych w kierunku ich działki. Obszernie odnieśli się do kwestii stosunków wodnych, cyrkulacji powietrza, zacienienia nieruchomości, wegetacji roślin, możliwości rekreacyjnych, walorów estetycznych nieruchomości. Wskazali, że w rejonie przedmiotowych działek nie ma kanalizacji deszczowej ani ogólnospławnej. Podkreślili, że dokonane odstępstwo narusza ich słuszne interesy, powoduje realną, a w zasadzie pewną w przyszłości szkodę na ich nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.
Pismem z 17 marca 2026 r. pełnomocnik inwestorów wystąpił z wnioskiem o odrzucenie skargi jako wniesionej przez osoby nie legitymujące się przymiotem strony. W piśmie tym podkreślono, że podniesienie rzędnej terenu nie powoduje zwiększenia obszaru oddziaływania na działki sąsiednie, w tym na działkę skarżących. Zaakcentowano, że w sprawie tej podniesienie rzędnej nie może zostać zaliczone do istotnych odstępstw od projektu budowlanego, a naruszenie postanowień art. 234 ustawy Prawo wodne jest bezzasadne, co znajduje umocowanie w treści sporządzonej opinii. Nie podzielono argumentacji przemawiającej za naruszeniem przepisów prawa procesowego, ponieważ postępowanie w tym zakresie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 powyższej ustawy. Stosownie treści do art. 134 § 1 przywoływanej ustawy sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie niniejszych rozważań odnieść należy się do najdalej idącego wniosku o odrzucenie skargi sformułowanego w piśmie z 17 marca 2026 r. Wniosek ten nie jest zasadny, albowiem w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący posiadali przymiot strony i byli adresatami podejmowanych rozstrzygnięć. Przymiot strony w ramach przedmiotowego postępowania skarżących został potwierdzony przez organ odwoławczy w ramach uzasadniania pierwszej z wydanych przez ten organ decyzji administracyjnych z 27 kwietnia 2023 r., w której to uznano, że przysługuje im interes prawny w ramach prowadzonego postępowania. W tej sytuacji skarżący legitymują się przymiotem strony, albowiem stosownie do postanowień art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przymiot strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje każdemu kto ma w tym interes prawny.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 9 kwietnia 2025 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia czy prowadzone prace budowlane związane z postawieniem spornego budynku istotnie odbiegają od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę.
Podstawą prawną kwestionowanych decyzji są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 105 § 1 oraz postanowienia ustawy Prawo budowlane, a w szczególności art. 36a ust. 5 pkt. 1.
Stosownie do postanowień art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z treści przywołanego przepisu wynika, że w każdym przypadku bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania organ administracji obowiązany jest do umorzenia prowadzonego postępowania. Bezprzedmiotowość ta może wynikać z przesłanek podmiotowych jak również przedmiotowych. Przez wystąpienie przesłanki podmiotowej bezprzedmiotowości postępowania rozumieć należy brak podmiotu w stosunku do którego można takie postępowanie prowadzić. Z kolei przesłanka bezprzedmiotowości przedmiotowej związana jest tym, że w ramach danego postępowania nie występuje przedmiot uzasadniający dalsze prowadzenie wszczętego postępowania administracyjnego. Innymi słowy występujący w danej sprawie stan faktyczny w zestawieniu ze stanem normatywnym nie daje podstaw dla prowadzenia danego postępowania administracyjnego.
Obok przepisu prawa procesowego wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej odwołały się do przywołanego powyżej przepisu ustawy Prawo budowlane. Zgodnie z tym przepisem istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu, w przypadku zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany. Z kolei na mocy art. 50 ust. 1 pkt 4 przywoływanej ustawy w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f tego aktu organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.
Po myśli art. 51 ust. 1 przywoływanej ustawy przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1 tego aktu, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo (pkt 1) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo (pkt 2), w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian (pkt 3).
W stanie faktycznym niniejszej sprawy inwestorzy rozpoczęli budowę budynku jednorodzinnego mieszkalnego na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z 22 lipca 2022 r. Postanowieniem z 20 marca 2023 r. roboty budowlane zostały wstrzymane, a postanowieniem z 27 kwietnia 2023 r., które zostało przez organ odwoławczy uchylone, nałożono na inwestorów obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego. Następnie przeprowadzono obszerne postępowanie dotyczące ustalenia czy doszło do istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowalnego. W toku postępowania ustalono, że inwestorzy podwyższyli rzędne terenu i budynek postawili 81 cm wyżej niż zostało to określone w projekcie budowlanym.
W pierwszej kolejności zatem odnieść należy się do kwestii czy podniesienie rzędnych terenu stanowi istotne odstępstwo w stosunku do postanowień pozwolenia na budowę. Okoliczności, dotyczącej podniesienia rzędnych budowanego budynku, nie zaprzeczyli inwestorzy, a ustalenia organów administracji publicznej nie pozostawiają wątpliwości, że budynek został posadowiony wyżej niż zakładał to projekt budowlany. Wyjaśnić tym samym przyjdzie, że ustawa Prawo budowlane przewiduje dwa rodzaje odstępstw od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę: istotne oraz nieistotne. W kontekście rozpoznawanej sprawy można pominąć problematykę odstępstw nieistotnych, albowiem nie mają one w niej znaczenia. Z kolei katalog istotnych odstępstw zamieszczony jest w art. 36a ust. 5 ustawy Prawo budowlane i ma charakter zamknięty. Z treści przywołanego przepisu wynika, że dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma przesłanka zamieszczona w art. 36a ust. 5 pkt. 1. Zgodnie z nim istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie - projektu zagospodarowania działki lub terenu, w przypadku zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany.
Istota tego rodzaju odstępstwa sprowadza się do wyczerpania przesłanki wskazanej w przywołanym powyżej przepisie. Do istotnego odstąpienia dojdzie w przypadku wystąpienia choćby jednej z wymienionych przesłanek. Oznacza to, że we wskazanym zakresie organ administracji podejmuje decyzję o charakterze związanym. Równocześnie dostrzec należy, że przywoływane tu regulacje zawierają pojęcia niedookreślone, którym organ nadzoru budowlanego obowiązany jest nadać odpowiednią treść. Oznacza to, że w procesie wykładni prawa organ ten musi dokonać dookreślania znaczenia zwrotu nieostrego, co wymaga od organu wnikliwej i wszechstronnej oceny, przy uwzględnieniu charakteru inwestycji oraz zasad ogólnych. Przykładem takiego podejścia jest zakwalifikowanie jako istotnego odstępstwa obniżenia rzędnych i poziomu terenu działki oraz rzędnych i poziomu "zero" budynku posadowionego na działce, ponieważ wartości te zostały zawarte w projekcie zagospodarowania terenu (Sypniewski Dominik (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. II, art.36a Nb 7, Warszawa 2025). Podkreślenia wymaga również i to, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto stanowisko, że każde odstępstwo w zakresie rzędnych jest odstępstwem istotnym (wyrok z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1838/20 CBOSA). Równocześnie skład orzekający zna orzeczenie tutejszego Sądu przywołane w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, w którym wypowiedziano się też co do znaczenia odstępstwa w zakresie zmiany rzędnych stawianego budynku i tego, czy jest to odstępstwo istotne lub nieistotne. W przywołanym wyroku tutejszy Sąd wypowiadał się w sprawie, w której rozpoznawał sprzeciw od decyzji organu odwoławczego. W wyroku tym tutejszy Sąd także opowiedział się za stanowiskiem, że zmiana rzędnych jest istotnym odstępstwem, jednakże w następstwie pogłębionej analizy doszedł do przekonania, że wprost z przepisów ustawy Prawo budowlane okoliczność ta nie wynika, a tym samym zasadnym jest przeprowadzenie pogłębionej analizy stanu faktycznego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, a gdy do tego doda się związany charakter podejmowanej decyzji, tym samym opowiedzieć należy się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnych odstępstw od przyjętego pozwolenia. Z kolei wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej stwierdziły, że podniesienie przez inwestorów rzędnych budynku nie stawi istotnego odstępstwa od projektu budowlanego i stąd też wobec treści art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego umorzyły postępowanie administracyjne. W świetle powyższego rozważyć należy, czy w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień przywołanego powyżej przepisu tego typu rozstrzygnięcie jest podejmowane wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej uznały, że zmiana rzędnych nie stanowi istotnego odstępstwa i okoliczność ta wyczerpuje znamiona bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania.
W ocenie składu orzekającego, w realiach rozpoznawanej sprawy stanowisko takie nie jest trafne, albowiem zmiana rzędnych jest istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego. Zmiana ta nie spowodował istotnych zmian w zakresie nasłonecznienia działki sąsiedniej, czy też nie wpłynęła na zmianę kierunku spływu wód roztopowych i opadowych. Powyższe ustalenia wynikają z dołączonych do akt sprawy stosownych opinii. Równocześnie z opinii tych nie wynika, czy dokonana zmiana wpływa na intensywność spływu powyższych wód, a tym samym dostrzegalne jest zwiększenie zagrożenia zalewaniem.
Zauważyć także należy, że jeśli organ nadzoru budowlanego podejmie na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy Prawo budowlane w przepisanym terminie decyzję, którą następnie uchyli organ odwoławczy, bądź też sąd administracyjny uchyli decyzję ostateczną, to w takim przypadku postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych zostaje "skonsumowane", a tym samym nie może utracić ważności. W takiej sytuacji nie mamy do czynienia z bezskutecznym upływem terminu (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1558/06). Orzeczenie to należy zaakceptować, ponieważ skorzystanie przez organ z czasu na wydanie decyzji w ustawowym terminie obowiązywania postanowienia o wstrzymaniu oznacza zachowanie nadal i przez cały czas postępowania w obu instancjach kompetencji organu do orzekania w danej sprawie (Plucińska-Filipowicz Alicja (red.), Wierzbowski Marek (red.), Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 50 Nb 17).
W oparciu o przeprowadzone rozważania przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publiczne nie miały podstaw dla wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wskazane organy stosownie do postanowień art. 51 ust. 1 ustawy Prawo budowlane powinny wydać stosowne rozstrzygnięcie.
Tym samym zarzuty skargi okazały się zasadne, a tym samym wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ramach ponownie prowadzonym postępowaniu, organy administracji publicznej dokona ponownej analizy zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazań zamieszczonych w niniejszym wyroku i wyda rozstrzygnięcie odpowiedniej treści w oparciu o art. 51 ust. 1 ustawy Prawo budowlane.
Z kolei, powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło