II SA/Gl 1435/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...], przyznano S.P.(dalej: "skarżąca") świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki M.M. (ur. [...] r.), w kwocie 500 zł. miesięcznie, na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. (k. 10 akt administracyjnych). Zawiadomieniem z dnia 3 września 2019 r. Prezydent Miasta K. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia powyższej decyzji, bowiem w dniu 2 sierpnia 2019 r. pracownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., pozyskał od skarżącej informację, iż nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego przebywającego w [...]. Okoliczność tą skarżąca potwierdziła w oświadczeniu z dnia 29 sierpnia 2019 r., a następnie w protokole z dnia 11 września 2019 r. W dalszej kolejności Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił przywołaną decyzję z dnia [...] r. od dnia 1 sierpnia 2019 r. (k. 18 akt administracyjnych). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w okresie od miesiąca kwietnia 2019 r. skarżąca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które się jej nie należały. Na podstawie pisma Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. organ uzyskał informację, że strona angielska zwróciła wniosek egzekucyjny wraz z dokumentacją i poinformowała o zakończeniu postępowania. Z tego powodu od miesiąca kwietnia 2019 r. nie ma organu prowadzącego egzekucję przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu na rzecz dziecka skarżącej. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1 i ust. 5-7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 670 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), Prezydent Miasta K. ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dziecka skarżącej, za okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2019 r., w kwocie 2 000 zł. zostały nienależnie pobrane, oraz zobowiązał skarżącą do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty, przy czym kwota odsetek za opóźnienie na dzień 11 września 2019 r. wynosiła 33,80 zł. (k. 19 akt). W odwołaniu skarżąca dała wyraz swojemu niezadowoleniu z powyższego rozstrzygnięcia. Podała, że pieniądze przychodziły na jej konto i była pewna, że się jej należą. Natomiast o zakończeniu postępowania egzekucyjnego dowiedziała się dopiero z początkiem miesiąca września 2019 r., dlatego w treści odwołania złożyła wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało się na treść art. 23 ust. 1 ustawy uznając, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 31 lipca 2019 r., w wysokości 2 000 zł., były świadczeniami nienależnie pobranymi, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy, gdyż zaistniały okoliczności powodujące ustanie wypłaty świadczenia. Z akt sprawy bezspornie wynika, że wystąpiła przesłanka skutkująca powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ jak potwierdził Prezes Sądu Okręgowego w K. strona angielska zwróciła wniosek wraz z całą dokumentację informując organ o zakończeniu postępowania w piśmie z dnia 19 marca 2019 r., gdyż skarżąca nie złożyła wniosku u komornika sądowego o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi. Tymczasem zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo, wówczas gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 zł. Stosownie do art. 2 pkt 11 ustawy osoba uprawniona oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Konsekwencją ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest nakazanie ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, gdyż tak stanowi art. 23 ust. 1 i 1a w związku z ust. 7 ustawy. Organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dodatkowo, zgodnie z przepisem art. 23 ust. 8 ustawy jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W osobistej skardze od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła jej wydanie z naruszeniem art. 2 ust. 7 ustawy. Podniosła, że ubiegając się o zaświadczenie konieczne do uzyskania zasiłku rodzinnego dowiedziała się, że w marcu 2019 r. zostało zakończone w [...] postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego. Natomiast przy ubieganiu się o alimenty z funduszu alimentacyjnego nikt jej nie powiedział, że musi sama wszystko u komornika załatwiać. Pracownica organu I instancji była na bieżąco informowana o przelewach, czy też przekazach otrzymywanych przez nią z [...]. Zdaniem skarżącej, to Sąd Okręgowy w K. zbyt późno przekazał informację do organu, dlatego sama nie może za to ponosić odpowiedzialności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowoadministracyjnego wyznaczono skarżącej pełnomocnika z urzędu (postanowienie Sądu z dnia 7 stycznia 2020 r.), który w piśmie z dnia 5 lutego 2019 r. poszerzył zarzuty skargi o naruszenie przez organ odwoławczy zasad przepisów postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (k. 30 akt sądowoadministracyjnych) oraz złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej wraz z oświadczeniem, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1435/19 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji należy stwierdzić, że nie uchybiają one przepisom prawa w stopniu uzasadniającym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 kwietnia do dnia 31 lipca 2019 r. Zdaniem organów obydwu instancji, uzyskana w tym okresie kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2 000,- zł. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej: "ustawą"). Powołany wyżej przepis formułuje legalną definicję tego pojęcia określającą, że należy pod nim rozumieć takie świadczenie z funduszu alimentacyjnego, które zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Natomiast art. 19 ust. 1 ustawy zawiera unormowanie zobowiązujące osobę uprawnioną albo jej przedstawiciela ustawowego, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na mocy art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a), b), d), f) i g) ustawy naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust. 1a i 7 ustawy). Kluczowe znaczenie dla kwestii prawidłowości zaskarżonej decyzji miało w niniejszej sprawie ustalenie, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...], uchylająca z dniem 1 sierpnia 2019 r. jego własną decyzję z dnia [...]r., nr [...], przyznającą skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki M. w kwocie 500 zł. miesięcznie, na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. (k. 10 i 18 akt administracyjnych). Wskazana decyzja z dnia [...]r. nie była przedmiotem odwołania skarżącej. Co zatem istotne na obecnym etapie, w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, iż skarżąca nie miała prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które jednak pobrała. Ostateczna decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. przyznająca skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego wiąże nie tylko organ, ale również sąd administracyjny. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, należało przyjąć, że w kontrolowanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji art. 23 ust. 1, ust. 1a i ust. 7 ustawy i nakazania skarżącej zwrotu pobranych w tym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, iż jakakolwiek argumentacja w tym zakresie nie może na obecnym etapie odnieść oczekiwanego skutku. Jak zostało już wskazane, sprawa orzeczenia o braku prawa do wymienionych świadczeń została już ostatecznie zakończona i co za tym idzie, nie podlega kontroli w tym postępowaniu. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, co znajduje odzwierciedlenie w argumentacji organu sformułowanej w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie nie budzi w ocenie Sądu wątpliwości przyjęte przez Kolegium stanowisko, iż skarżąca była pouczona o wszystkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pouczenie w tym zakresie znajduje się zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i w decyzji przyznającej te świadczenia. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyjęło, że skarżąca jako osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, a była pouczona o obowiązku informowania organu przyznającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, zobowiązana jest do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia wypłaty do dnia spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Zgodzić należy się z tym, że w związku z nowym brzmieniem art. 23 ust. 2 i ust. 4 ustawy nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) zasadnym było w niniejszej sprawie wydanie jednej decyzji orzekającej o ustaleniu, jak i obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powyższej oceny nie mogą zmieniać również powołane w skardze i jej uzupełnieniu okoliczności, wskazujące niewątpliwie na trudną sytuację skarżącej, mogą mieć natomiast znaczenie w odniesieniu do możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, czy też jego rozłożenia na raty, o czym skarżąca została poinformowana przez organ administracji i w oparciu o to pouczenie już odwołaniu zawarła taki wniosek. Tymczasem świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą być osobie uprawnionej wypłacane jedynie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne jest w toku i jest bezskuteczne. Wskazać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy, ilekroć w tej ustawie jest mowa o osobie uprawnionej, oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast, jak stanowi art. 2 pkt 2 ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Warunkiem uzyskania/utrzymywania statusu osoby uprawnionej jest zatem prowadzenie przez egzekucji, która okazała się bezskuteczna. Z kolei wedle art. 2 pkt 2 ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Z powyższego wynika, że aby ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zachować do nich prawo, należy posiadać status osoby uprawnionej, tj. osoby na rzecz której prowadzona jest egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Uznać należy, że bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym. Wobec tego uznać należy, że ustawowe pojęcie "bezskuteczności egzekucji" jest determinowane obiektywnie istniejącymi okolicznościami stanu faktycznego, sprowadzającymi się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy kwoty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 ustawy), co w realiach przedmiotowej sprawy nie miało miejsca (por. treść oświadczenie skarżącej oraz inne posiadane przez organ dokumenty urzędowe). W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, nie wykazała - wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w rozpatrywanej sprawie uznał działanie organów administracji za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.