II SA/Gl 1449/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku usunięcia odpadów z nieruchomości na skutek wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF oraz wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata p o s t a n a w i a: 1) przywrócić skarżącemu termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy 2) zwolnić skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych 3) ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. J. S. w skardze zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie, na wezwanie Sądu, skarżący złożył wniosek na druku urzędowego formularza deklarując, że jedynym składnikiem majątku jest wymagający remontu budynek mieszkalny o pow. 74 m², który nie nadaje się do użytku ze względu na stan techniczny (brak wody, gazu i prądu). W dalszej części oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a także że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekracza 3.000 euro. Jedynym źródłem utrzymania się wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne uzyskiwane w kwocie około 1744 zł netto miesięcznie, co zostało potwierdzone kopią przekazu pocztowego. Skarżący podniósł, że koszty leczenia pochłaniają miesięcznie kwotę 300 – 400 zł. Wskazał nadto, że jego nieruchomość jest dewastowana przez ciągłe kradzieże. Ze względu na odcięcie mediów korzysta z usług zapewniających podstawowe potrzeby, co łączy się z większymi wydatkami. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, w piśmie procesowym z dnia 21 października 2013 r. skarżący wyjaśnił, że nie dysponuje dokumentami, które potwierdziłyby wysokość wydatków związanych z utrzymaniem się. Nadto dodał, że nie korzysta z energii elektrycznej ani wody, gazu i usług telekomunikacyjnych, żywi się barach a zakupy robi na bieżąco. W konsekwencji nie jest w stanie udokumentować kosztów. Wskazał, że od czasu uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie zawisłej przed Sądem (sygn. akt I SA/Gl 391/13) jego sytuacja finansowa jeszcze bardziej uległa pogorszeniu. Oświadczył, że podatek od nieruchomości to koszt około 100 zł kwartalnie. Poinformował, że został zwolniony z opłaty za wywóz nieczystości z uwagi na brak możliwości i warunków do prowadzenia gospodarstwa domowego. W rozpoznawanej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 25 października 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wobec uprawomocnienia się powołanego postanowienia referendarza sądowego, Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2013 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100,00 zł, tj. w wysokości określonej w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Dla dokonania powyższej czynności wyznaczony został siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w terminie zakreślonym do uiszczenia opłaty sądowej skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2014 r. Przewodniczący Wydziału zobowiązał wnioskodawcę do wypełnienia i zwrotu urzędowego formularza druku PPF w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy przesyłka zawierająca druk formularza wobec nieobecności adresata została dwukrotnie awizowana (pierwsze awizo w dniu 23 stycznia 2014 r.) o czym umieszczono zawiadomienie w drzwiach adresata. Na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awiza, została ona zwrócona do Sądu. W świetle powyższych okoliczności, wobec uznania przedmiotowej przesyłki stosownie do art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", za skutecznie doręczoną z dniem 6 lutego 2014 r. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 lutego 2014 r. w oparciu o treść art. 257 i art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. pozostawił bez rozpoznania zawarty w piśmie z dnia 23 grudnia 2013 r. ponowny wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy skarżący w dniu 26 lutego 2014 r. przeglądał je, zaś w dniu następnym - na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału - został mu doręczony w siedzibie Sądu dodatkowy odpis zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie jego zaskarżenia. Skarżący pismem złożonym w siedzibie Sądu w dniu 28 lutego 2014 r., wniósł od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza, załączając jednocześnie wypełniony wniosek PPF. W uzasadnieniu powyższego skarżący podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wskazał, że został zmuszony w wyniku napadów i pobić do opuszczenia własnej posiadłości (nieruchomość zabudowana o powierzchni ok. 800 m²) i jest bezdomny od 19 września 2013 r. Skarżący poinformował, że ma prawie 82 lata, przy czym jest schorowany i wyczerpany. Schronienie znajduje w ogrzewanych klatkach schodowych. Podniósł także, że ze względu na prowadzony tryb życia jego wydatki są nieustabilizowane. Nadto dodał, że część świadczenia emerytalnego została zajęta przez komornika. Skarżący zwrócił także uwagę, że nie otrzymał zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki pocztowej zawierającej zarządzenie referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesłany pocztą odpis zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. skarżący podjął w placówce pocztowej w dniu 11 marca 2014 r., przy czym przesyłka awizowana była po raz pierwszy w dniu 25 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu oraz wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z przedmiotowym wnioskiem wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) oraz dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie Sąd - biorąc pod uwagę datę dowiedzenia się przez skarżącego o fakcie uznania za skutecznie doręczoną przesyłkę sądową zawierającą wezwanie do wypełnienia i zwrotu urzędowego formularza druku PPF, a tym samym możliwość zapoznania się z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, sformułowanego w piśmie z dnia 23 grudnia 2013 r., tj. dzień w którym skarżący przeglądał akta sprawy - uznał, że dochowano ustawowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, wobec zgłoszonych przez niego problemów z doręczaniem korespondencji, że dopiero w dniu 26 lutego 2014 r., mógł powziąć z treści zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. wiadomość o dwukrotnym awizowaniu kierowanego do niego wezwania w kwestii zwrotu wypełnionego druku urzędowego formularza PPF. Bez wpływu na tę datę pozostaje natomiast fakt, że odpis przywołanego zarządzenia z uzasadnieniem i pouczeniem skarżący otrzymał także w placówce pocztowej w dniu 11 marca 2014 r. Zgodzić się należy z prezentowanymi w orzecznictwie poglądami, że uprawdopodobnienie braku winy jest obowiązkiem strony ubiegającej się o przywrócenie terminu, która stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. nie musi udowodnić braku winy, a jedynie uprawdopodobnić okoliczności świadczące o jej braku. Zdaniem Sądu skarżący w należyty i wystarczający sposób, uprawdopodobnił brak swojej winy w niedopełnieniu w terminie wymaganych czynności. Niewątpliwie tryb doręczenia zastępczego z art. 73 p.p.s.a. jest domniemaniem, fikcją doręczenia, gdzie faktyczny odbiór przesyłki nie wywiera skutku prawnego doręczenia, bowiem skutek ten następuje z mocy prawa po spełnieniu określonych warunków. Przepis ten ma zapobiegać uchylaniu się przez stronę od negatywnych skutków doręczenia. Jednocześnie jednak nie może on być interpretowany w sposób, który narusza zaufanie jednostki do państwa i prawa. W konsekwencji zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy (tzw. awizo) co do zasady, jak wynika z brzmienia § 2 art. 73 p.p.s.a., powinno być umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to jest niemożliwe, na drzwiach mieszkania adresata, w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń lub na drzwiach biura, czy też innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Na zwrotnym dowodzie doręczenia powinna znaleźć się informacja o miejscu pozostawienia zawiadomienia, a skuteczność doręczenia przez awizo warunkuje stwierdzenie, że adresat w sposób niebudzący wątpliwości został zawiadomiony o nadejściu przeznaczonego dla niego pisma oraz miejscu, w którym może je odebrać. Brak tego zawiadomienia, jak również wątpliwość, czy dotarło ono do adresata, powoduje uznanie doręczenia za bezskuteczne. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy odnotować należy, że zawiadomienie o złożeniu przesyłki zawierającej wezwanie do nadesłania wypełnionego druku PPF wraz z informacją o możliwości jej odbioru, zostało umieszczone w drzwiach adresata. Wobec powyższego biorąc pod uwagę, że budynek mieszkalny jest obecnie niezamieszkiwany przez skarżącego, a jego stan techniczny ulega ciągłemu pogorszeniu i degradacji, Sąd dał wiarę oświadczeniu skarżącego o braku awiza. Nadto podkreślić należy, że skarżący, na skutek doręczonego w siedzibie Sądu w dniu 27 lutego 2014 r. odpisu zarządzenia z dnia 17 lutego 2014 r., podjął w dniu następnym działania mające na celu dokonanie czynności, której nie dokonał w terminie, tj. wraz z pismem z dnia 27 lutego 2014 r. zawierającym sprzeciw i wniosek o przywrócenie terminu złożył wypełniony druk formularza PPF. Nie bez znaczenia pozostaje także terminowe wystąpienie ze sprzeciwem od zarządzenia referendarza z dnia 17 lutego 2014 r. Sąd zwraca uwagę, że skarżący co prawda wnosząc ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinien przewidzieć, że powyższe może skutkować zobowiązaniem go do podjęcia dalszych czynności. Sąd jednakże miał na względzie, że pożądane jest zachowanie pewnego kompromisu polegającego na tym, by z jednej strony mieć na uwadze obiektywny miernik staranności, której można i trzeba wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, z drugiej zaś strony powstrzymanie się od nadmiaru formalizmu, by z tego powodu nie zamknąć stronie prawa do sądu. W świetle powyższego oraz kierując się konstytucyjną zasadą prawa do sądu, należało w oparciu o regulację art. 86 § 1 p.p.s.a., przywrócić skarżącemu termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu druku. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie przeciwko któremu zostało ono wniesione, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wyjaśnienie wszelkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej osoby występującej z takim wnioskiem. Ocena, czy wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych następuje po wszechstronnym zbadaniu jego sytuacji materialnej. Rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący w wystarczający stopniu wykazał, że w jego sytuacji taka przesłanka została spełniona. Osiąga on bowiem wprawdzie stały dochód w postaci emerytury, lecz jej wysokość nie wystarcza na bieżące pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Dowodzi tego brak mediów w zamieszkiwanym do 18 września 2013 r. przez skarżącego budynku przy ul. [...] w B., jak również niemożność uiszczenia przez skarżącego nałożonej w kwocie 1000 zł grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia [...] r., nr [...], której dotyczy zawisła sprawa, czy też zakończona sprawa I SA/Gl 391/13 w przedmiocie odmowy skarżącemu umorzenia kwoty 463 zł stanowiącej zaległy podatek od nieruchomości za rok 2012. Nie bez znaczenia pozostaje również podeszły wiek i stan zdrowia oraz trudne warunki bytowe wnioskodawcy. Zaznaczyć należy także, że skarżący jest osobą samotną, która w efekcie sama musi ponosić wszystkie wydatki, nie mogąc liczyć na wsparcie finansowe rodziny, jak również na pomoc przy załatwianiu spraw życia codziennego. W konsekwencji taka sytuacja może rodzić pewną nieporadność życiową i ograniczać samodzielną egzystencję. Przykładem tego może być stan techniczny domu skarżącego, spowodowany m.in. kradzieżami i dewastacjami. Sąd mając na względzie możliwości finansowe skarżącego, jego sytuację majątkową i rodzinną oraz dokonując w oparciu o podniesione w sprawie, jak i te badane z urzędu okoliczności, stanął na stanowisku, że skarżący spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia wniosku. Sytuacja życiowa skarżącego w chwili obecnej nie pozwala na wygospodarowanie sumy pieniężnej na pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz opłacenie fachowego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 i 3 sentencji.