II SA/Gl 1454/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2025 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2024 r. nr 010070/680/5678272/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 15 marca 2024 r. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 września 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej informacją z dnia [...] r. na dziecko – D. S. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli jego pobyt w Polsce został uznany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r., jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Organ podniósł, że dokonał ponownego odczytu zapisów w rejestrze Straży Granicznej i pomimo wezwań wysyłanych do skarżącej w dniach 8 sierpnia 2022 r. oraz 5 października 2022 r. w wymienionym rejestrze w dalszym ciągu nie została wprowadzona informacja o okresach legalnego pobytu skarżącej w Polsce. Wobec tego, że przy ocenie istnienia prawa do świadczenia wychowawczego ZUS opiera się o dane pobytowe wynikające z rejestru Straży Granicznej, do czasu aktualizacji zapisów w wymienionym rejestrze, potwierdzających uprawnienia pobytowe skarżącej, nie można przyznać jej prawa do świadczenia wychowawczego. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że zaskarżoną decyzją bezzasadnie uchylono przyznane jej w dniu 22 czerwca 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę D. S.. Wskazała, że w dniu 16 czerwca 2022 r. wraz z córką podróżowała do Turcji samolotem, a następnie w 22 czerwca 2022 r. wróciła do Polski, połączeniem lotniczym Turcja – Polska (K.). Podniosła, że ma w paszporcie potwierdzenie przekroczenia przez siebie granicy w dniu przylotu do Polski. Podkreśliła, że przebywała poza granicami Polski w okresie od 16 czerwca 2022 r. do dnia 22 czerwca 2022 r., więc nie została spełniona przesłanka przebywania poza granicami kraju ponad 30 dni. Dodatkowo w dniu 5 września 2023 r. otrzymała wiadomość e-mail z placówki Straży Granicznej w K. – [...], z informacją, że jej przylot do Polski został odnotowany przez PSG w K. [...]. Podniosła, że do dnia wniesienia skargi nie została pozbawiona statusu UKR, więc nie zaistniały przesłanki pozbawienia jej tego statusu. Skarżąca wskazała, że również jej córka przebywała poza granicami Rzeczypospolitej nie dłużej niż 30 dni, gdyż została u jej siostry w Turcji do dnia 6 lipca 2022 r., a następnie wróciła do Polski przez Austrię, tj. samolotem z Turcji do Austrii (W.) oraz innym połączeniem lotniczym z Austrii do Polski (K.). Dodała, że jej córka ma w paszporcie potwierdzenie, że przekroczyła granicę w Austrii, w systemach nie jest odnotowany jej powrót do Polski, gdyż odprawie granicznej, paszportowej podlegają tylko pasażerowie spoza strefy Schengen, do której nie zalicza się Austrii. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, przyznanego skarżącej informacją z dnia [...] r., na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że w rejestrze Straży Granicznej nie została wprowadzona informacja o okresach pobytu skarżącej w Polsce. Podkreślenia zatem wymagało, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.- zwanej dalej ustawą), obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy, na wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium RP, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 736, dalej: u.e.l.). Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l. i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l. stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy. Natomiast według art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium RP w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia obywatela Ukrainy prawa legalnego pobytu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Dodać należało, że według art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie początkowej okresu pobytu na terytorium RP uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy (art. 3 ust. 4 pkt 3). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium RP nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny SG rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium RP, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy Komendant Główny SG umieszcza dane w rejestrze, o którym mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Natomiast według art. 26 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytoriurn RP - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 26 ust. 3c, 3g, 3h i 3i ustawy, ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia obywatel Ukrainy przebywający na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium RP. W przypadku gdy osoba, o której mowa w ust. 3g, wjedzie na terytorium RP, świadczenie wychowawcze wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tego świadczenia. Jak podkreśla się w orzecznictwie, obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego SG stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2263/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, WSA w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, WSA w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304/24, WSA w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24 – dostępne w CBOSA). W związku z tym podnieść należało, że rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu w Polsce obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej. Z akt sprawy wynika, że przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko, pouczając jednocześnie o konieczności informowania organu o wyjeździe z terytorium RP, na okres powyżej jednego miesiąca - w terminie 7 dni od dnia wyjazdu oraz o tym, że wyjazd na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia obywatela Ukrainy prawa do legalnego pobytu w Polsce. Dokonując ustaleń w przedmiotowej sprawie organ oparł się na danych wynikających z rejestru Straży Granicznej, pomijając inne możliwości dowodowe, wskazane w odwołaniu, w tym adnotacje w paszporcie skarżącej i jej dziecka oraz informacje dotyczące daty powrotu jej dziecka na terytorium RP, wynikające z imiennego biletu lotniczego. W konsekwencji ograniczenia postępowania dowodowego - do ustalenia treści wpisów w wymienionym rejestrze, organ pominął przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie legalności pobytu skarżącej i jej dziecka, przez co doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że wystąpiły przesłanki zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., gdyż pominięcie ustaleń w powyższym zakresie dotyczyło kluczowej w sprawie okoliczności. Wobec tego, należało orzec jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.