II SA/Gl 146/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Magdalena Matuszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi C. P. (P.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...] roku firma "A" w D., prowadząca parking strzeżony, poinformowała Naczelnika Urzędu Skarbowego w C., że usunięta z drogi na podstawie dyspozycji Komendy Powiatowej Policji w C. nr [...] z dnia [...] roku, przyczepa dwuosiowa nie została odebrana z parkingu strzeżonego i zwrócił się z wnioskiem o jej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa. W przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji ustalił, że skarżący C.P. w dniu . [...] roku poruszał się po drodze publicznej ([...]) ciągnikiem rolniczym z przyczepą rolniczą bez numeru rejestracyjnego. Na tył tej przyczepy najechał inny pojazd, a w trakcie czynności związanych z tym zdarzeniem drogowym funkcjonariusze Policji ustalili, że kierujący ciągnikiem rolniczym skarżący nie posiadał przy sobie dokumentów to jest prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego przyczepy oraz polisy ubezpieczenia OC. Powyższe ustalenia potwierdza dyspozycję usunięcia pojazdu nr [...] z dnia [...] roku, w której sporządzający ją funkcjonariusz podał jako przyczynę usunięcia pojazdu brak polisy OC i dowodu rejestracyjnego (a więc art. 130a ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1b) ustawy prawo o ruchu drogowym. Oznacza to, że skarżący mógł odebrać przyczepę z parkingu strzeżonego, po uzyskaniu stosownego zezwolenia Policji (§ 6 rozporządzenia MSWiA w sprawie usuwania pojazdów) do upływu terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10 ustawy prawo o ruchu drogowym. Zezwolenie takie zostało wydane żonie skarżącego A.P. w dniu [...] roku. Przyczepa nie została jednak odebrana z parkingu strzeżonego przed upływem 6 miesięcy od dnia jej usunięcia z drogi. Nadto organ stwierdził, że sporna przyczepa stanowiła przyczepę rolniczą typu [...] (oględziny z dnia [...] roku), a więc podlegała rejestracji (art. 71 ustawy prawo o ruchu drogowym) i obowiązkowemu ubezpieczeniu o odpowiedzialności cywilnej art. 38 ustawy Prawo o ruchu drogowym). Powyższy stan faktyczny stał się podstawą dla Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. do wydania w dniu [...] roku decyzji, którą orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa pojazdu marki "przyczepa – rolnicza" bez numeru rejestracyjnego, stanowiącego własność C. P. (była to trzecia decyzja organu w sprawie po wcześniejszym uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] roku i [...], także orzekających o przejęciu przyczepy na rzecz Skarbu Państwa). Decyzja została oparta na art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 z zm., dalej powoływana jako "ustawa") oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 2 sierpnia 2002 roku w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. nr 134, poz. 1133 z zm. dalej "rozporządzenie"). Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył C.P.. W odwołaniu domagał się wydania spornej przyczepy rolniczej typu [...]bez numerów rejestracyjnych. W ocenie odwołującego się przedmiotowa przyczepa została zatrzymana do ekspertyzy w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie wypadku drogowego i pozostawała w dyspozycji Policji. Postępowanie w sprawie spowodowania wypadku zostało umorzone, ale mimo to przyczepa nie została zwrócona. W związku z tym koszty przechowywanie przyczepy na parkingu strzeżonym nie mogą obciążać jej właściciela, a sama przyczepa powinna zostać mu wydana. Dyrektor Izby Skarbowej w K. - po rozpatrzeniu powyższego odwołania – zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy (art. 138 § 1 pkt 1 kpa) decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyraził pełną aprobatę dla ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji i dokonanej przez ten organ kwalifikacji prawnej tych ustaleń. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, że sporna przyczepa nie została zatrzymana jako dowód rzeczowy w sprawie wypadku drogowego i nie pozostawała w dyspozycji Policji. Powodem jej usunięcia z drogi był bowiem fakt, że kierujący (skarżący) nie posiadał dowodu rejestracyjnego oraz polisy OC (dyspozycja nr [...]). Ponieważ przyczepa została usunięta z drogi publicznej w trybie art. 130a ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1b ustawy i nie została odebrana z parkingu strzeżonego przed upływem [...] miesięcy od jej usunięcia z drogi, przyczepa ta zgodnie z treścią art. 130a ust. 10 ustawy, przeszła na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy wskutek upływu [...] miesięcznego terminu do jej odebrania, liczonego od dnia usunięcia jej z drogi publicznej tj. od dnia [...] roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący C. P. powtórzył zarzuty odwołania, zarzucił naruszenie art. 21 Konstytucji, ale nie sprecyzował na czym to naruszenie miałoby polegać oraz wniósł o wydanie przyczepy. Powyższe zarzuty skarżący powtórzył w piśmie procesowym z dnia [...] roku do którego dołączył postanowienie Prokuratury Rejonowej w C. z dnia [...] roku [...], z którego wynika, że dowody rzeczowe (związane z wypadkiem w dniu [...] roku) w postaci tylnych lamp: zespolonej prawej i zespolonej lewej postanowiono zwrócić C.P.. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i powołał się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonych do niego aktów, a więc i decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku, Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm. dalej powoływanej jako ppsa), a przy sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa), a nadto Sąd ten jest zobowiązany do zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli to jest niezbędne do końcowego jej załatwienia. Zdaniem składu orzekającego zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym w czasie jej wydania art. 130a ust. 10 ustawy i § 8 ust. 1 rozporządzenia. W świetle ustaleń dokonanych przez organy orzekające nie może bowiem budzić wątpliwości, że przyczepa rolnicza typu [...] została usunięta z drogi publicznej w dniu [...] roku z powodu braku polisy OC i dowodu rejestracyjnego. Obowiązek posiadania polisy OC i dowodu rejestracyjnego dla przyczepy rolniczej typu [...] wynika odpowiednio z art. 71 ustawy i rozporządzenia Ministra Infrastruktury dnia [...] roku w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 186, poz. 1322) oraz art. 38 ustawy. Niezasadne są także twierdzenia skarżącego o zatrzymaniu pojazdu jako dowodu rzeczowego w toczącym się postępowaniu karnym związanym ze zdarzeniem z dnia [...] roku co wyraźnie wynika z postanowienia Prokuratora Rejonowego w C. z dnia [...] roku. Prokuratura ta jako dowody rzeczowe w sprawie powyższego zdarzenia wskazuje jedynie tylne lampy zespolone ze strony prawej i lewej, a nie pojazd objęty dyspozycją z dnia [...] r. Mimo powyższego zaskarżona decyzja nie może być uznana za zgodną z prawem, bowiem w dniu [...] roku Trybunał Konstytucyjny w sprawie [...] stwierdził, że art. 130a ust. 10 ustawy prawo o ruchu drogowym w zakresie w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia Sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym orzeczeniem Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów – ten ostatni jako niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy oraz art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej wyżej wskazanych przepisów do upływu [...] miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok został ogłoszony w Dz. U. z dnia 11 marca 2008 roku. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została wydana w okresie dwunastu miesięcy od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w organie promulgacyjnym (Dz. U.), a więc w oparciu o przepisy, które mimo, że obalone zostało w stosunku do nich domniemanie konstytucyjności, winny być przestrzegane i stosowane przez wszystkie organy. Jednakże w dacie orzekania przez Sąd administracyjny upłynął już wskazany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego okres odroczenia wejścia w życie wyroku z dnia [...] roku, co oznacza, że od dnia [...] roku objęte tym wyrokiem przepisy – art. 130a ust. 10 ustawy i § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji, utraciły moc. Wprawdzie co do zasady sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonej decyzji według stanu prawnego z dnia jej podjęcia, to jednak nie może pominąć zdarzenia, jakim jest wejście w życie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w okresie między wydaniem zaskarżonej decyzji, a rozpoznaniem skargi na tę decyzję. Ten stan stwarza nową sytuację prawną zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem powinny być respektowane przez wszystkie organy. W świetle ust. 3 art. 190 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przypadku gdy Trybunał określił termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego wchodzą w życie w terminie wskazanym przez Trybunał. Odnośnie skutków wyroku TK co do niezgodności danego aktu z Konstytucją w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się na ich zróżnicowanie w zależności od treści orzeczenia. Przy rozstrzygnięciach o charakterze kasatoryjnym Trybunału, czyli orzekających o niekonstytucyjności konkretnego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, gdyż jest ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W doktrynie podkreśla, się że wprawdzie do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy stosować regulacje prawne uwzględniające skutki tego orzeczenia, lecz zasada ta znajduje zastosowanie nie tylko do stosunków wcześniejszych, co do których nie zostało wydane ostateczne rozstrzygnięcie w administracyjnym toku instancji ale również nie zapadło jeszcze prawomocne orzeczenie sądowe. Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt prawny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy, a zatem nie może być stosowany do stanów faktycznych ukształtowanych w czasie, gdy jeszcze obowiązywał. W orzecznictwie sądowym przyjęto podobną zasadę, stwierdzając, że akt normatywny uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie orzeczenia Trybunału uzasadniając to względami wynikającymi z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Jeżeli bowiem może być wzruszone prawomocne orzeczenie wydane przed datą wejścia w życie orzeczenia TK, to nie można przyjmować, aby w sprawach zawisłych i nierozstrzygniętych do tej daty sąd stosował przepisy sprzeczne z Konstytucją. W wyroku z dnia 21 grudnia 2002 roku, III RN 202/01 (OSNP 2003, nr 24, poz. 584) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis ustawowy, który został uznany za niekonstytucyjny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, które weszło w życie wprawdzie po wydaniu ostatecznej decyzji, ale przed rozpoznaniem skargi przez NSA (obecnie sąd administracyjny), nie powinien być stosowany jako wzorzec kontroli decyzji administracyjnej. Orzekający w niniejszej sprawie skład w pełni podziela to stanowisko. Stwierdza, że uwzględniając regulację zawartą w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji – przepis prawny (akt normatywny) uznany za niekonstytucyjny musi być kwalifikowany jako mający moc obowiązującą, ale jedynie do dnia wejścia w życie wyroku Trybunału. Po tej dacie nie może on być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1 Konstytucji) uznania przez Trybunał, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP. W takim kontekście należy przyjąć, że orzeczenie TK niezależnie od skutków na przyszłość w zakresie obowiązywania prawa, w zakresie jego stosowania odnosi także skutek retroaktywny, wsteczny, wpływający na ocenę prawną skutków faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi przesłankę wznowienia, o której mowa w art. 145a kpa. Przesłanka ta, co prawda, nie istniała w dacie wydania zaskarżonej decyzji, ale (tu Sąd przychylił się do poglądu J. Zimmermana – Glosa do wyroku NSA z 6.01.199 rok – III SA 7728/97) orzeczenie o niezgodności podstawy prawnej decyzji z Konstytucją przesądza o uznaniu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt b w związku z art. 135 i art. 152 ppsa orzekł jak w sentencji. Wskazanie co do dalszego postępowania organów wynikają z poglądów Sądu przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu co do skutków orzeczenia TK z dnia 3 czerwca 2008 roku sygn. akt P 4/06.