II SA/Gl 1461/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1393/2024/11385 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 22 maja 2024 r. nr [...]. Decyzją z dnia 22 maja 2024 r. Burmistrz Miasta L. orzekł o nienależnym pobraniu przez I. G. ("strona", "skarżąca") w części zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego B. G. za okres od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 5.170,00 zł. W tej samej decyzji organ orzekł o zobowiązaniu do zwrotu w części nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie 5.170,00 zł. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że decyzją z dnia 22 listopada 2022 r. przyznał stronie prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci A. G., B. G. oraz J. G., w tym dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dla dziecka B. G. na okres od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. W dniu 23 października 2023 r. do organu wpłynęło orzeczenie o niepełnosprawności dziecka B. G. z dnia [...] r., które stało się ostateczne w dniu 18 lutego 2022 r. Tym samym tego dnia wygasło wcześniejsze orzeczenie z dnia [...] r. W związku z tym organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Burmistrza Miasta L. z dnia 22 listopada 2022 r. w przedmiocie przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji. W dniu 22 marca 2024 r. została zaś wydana decyzja, w której m.in. w punkcie I uchylono decyzję z 22 listopada 2022 r. nr [...], zaś w punkcie III odmówiono stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego B. G. w okresie od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. Według organu oznacza to, że kwota otrzymana przez stronę z tytułu tego dodatku stanowi świadczenie nienależnie pobrane, co wynika z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała w nim, że orzeczenie o niepełnosprawności dostarczyła we właściwym czasie do organu, Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę rezultatu. Decyzją z dnia 29 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w jego ocenie wypłacona stronie część zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego syna skarżącej za okres od od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podlegają zwrotowi. W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa bez sprecyzowania, o jakie konkretne przepisy chodzi, a ponadto zarzuciła błędne przyjęcie, że nie doręczyła organowi orzeczenia o niepełnosprawności syna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentacje przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą orzeczono o nienależnym pobraniu przez stronę w części zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego syna za okres od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 5.170,00 zł. Jako powód uznania tego świadczenia jako nienależnie pobranego wskazano, że decyzja na podstawie, której pierwotnie przyznano to świadczenie tj. decyzja z dnia 22 listopada 2022 r., została uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a organ jednocześnie odmówił przyznania tego świadczenia. Według Kolegium, a wcześniej według organu I instancji spełniona została przesłanka do uznania świadczenia za nienależnie pobrane wynikająca z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według tego przepisu za świadczenia nienależnie pobrane uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W realiach rozpoznawanej sprawy uwagę zwrócić należy na tę część przytoczonego przepisu mówiącą o decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Według Sądu, aby przystąpić do oceny, czy w danej sprawie zachodzi wskazana tutaj przesłanka uznania świadczenia za nienależnie pobrane w pierwszej kolejności ustalić należało, czy decyzja wznowieniowa uchylająca wcześniej przyznane świadczenie i odmawiająca jego przyznania jest ostateczna. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy ani organ I instancji ani Kolegium nie wyjaśniło tej okoliczności. Zauważyć przy tym należy, że jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru w przesyłce znajdowały się pisma oznaczone trzema różnymi numerami. Nie sposób więc wykluczyć, że odwołanie zostało zawarte w piśmie dotyczącym jeszcze innej sprawy. Zwłaszcza, że nawet z treści skargi, w której również wskazano szereg różnych spraw, wynika, że strona działa w sposób nieporadny i ma trudność ze zidentyfikowaniem przedmiotu poszczególnych spraw, w których równolegle otrzymuje pisma od organu. Nie sposób także nie zwrócić uwagi na treść znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia z dnia 9 maja 2024 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego. Zawiadomieniem tym wszczęto postępowanie "w sprawie ustalenia i żądania zwrotu częściowo nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wypłaconych na postawie decyzji z dnia 2022.11.22". W ocenie Sądu takie wskazanie przedmiotu postępowania jest zbyt ogólnikowe i nie wskazuje stronie wystarczających informacji na temat tego, czego w istocie dotyczy wszczęte postępowanie. Co więcej, w zawiadomieniu tym zwarto informację że "powodem wszczęcia postępowania jest zmiana sytuacji rodzinny". Nie wskazano więc, że postępowanie toczy się w związku ze wskazaną powyżej decyzją wznowieniową z dnia 22 marca 2024 r. i tym samym, że w postępowaniu tym oceniane będzie zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważywszy na to, że przy wszczęciu postępowaniu to zawiadomienie o jego wszczęciu zakreśla ramy przedmiotowe inicjowanego przez organ postępowania, znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie dawało organom podstaw do procedowania nad zaistnieniem przesłanki, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazane dotychczas braki, w ocenie Sądu, stanowią podstawę do uchylenia zarówno decyzji Kolegium, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Niedostrzeżenie tych braków przez Kolegium świadczy przy tym, o mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu arf. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a ponadto art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając na względzie dotychczasowe rozważania skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe rozważania, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.