II SA/Gl 1465/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2025 r. sprawy ze skargi S. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 września 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1645/2024/14684 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 24 lipca 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 13 września 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1645/2024/14684, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania S.S. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji) z dnia 24 lipca 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 24 lipca 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 12 lipca 2024 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem W.S. W jej uzasadnieniu zwrócono uwagę, że Wnioskodawczyni domaga się przyznania świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Następnie przytoczono przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do i po 31 grudnia 2023 r., a także art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.). Na ich podstawie organ I instancji sformułował pogląd, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach, jest możliwe wyłącznie osobom, którym przyznano już uprzednio prawo do tego świadczenia, a orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu straciło ważność i złożono wniosek o wydanie nowego orzeczenia. Tymczasem, jak podkreślił Prezydent Miasta, Skarżąca sprawuje opiekę nad pełnoletnim synem, którego orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] zakwalifikowano na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wskazano, że do dnia 30 czerwca 2024 r. Wnioskodawczyni dysponowała prawem do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na starych zasadach. W dniu 12 lipca 2024 r. złożyła kolejny wniosek o świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. pomimo tego, że orzeczenie o niepełnosprawności dziecka nadal jest ważne. W odwołaniu z dnia 8 sierpnia 2024 r. Skarżąca zakwestionowała decyzję organu I instancji. W motywach środka zaskarżenia podniosła, że jej syn legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało mu wydane na stałe. Z tytułu właśnie sprawowanej opieki nad nim oraz rezygnacji z zatrudnienia, decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał jej na starych zasadach świadczenie pielęgnacyjne, które finalnie było jej wypłacane do 30 czerwca 2024 r. Następnie zauważyła, że pomimo spełniania "starych" przesłanek do uzyskania świadczenia i przedłużenia okresu legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski do 30 września 2025 r., organ I instancji nie zmienił z urzędu terminu, na który przyznano jej prawo do przedmiotowego świadczenia. Zaznaczyła przy tym, że organy pomocowe w innym ośrodkach bez inicjatywy beneficjentów wydały decyzje, którymi zakreślano nowe terminy prawa do świadczenia należnego opiekunom dzieci 18+. Wyjaśniła natomiast, że nowy wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w związku z pisemnym pouczeniem o takiej powinności otrzymanej od organu I instancji. Konkludując Skarżąca stanęła na stanowisku, że prawo do świadczenia winno jej być przedłużone z urzędu przez Prezydenta Miasta na okres do 30 września 2025 r. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 13 września 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zaaprobował stanowisko Prezydenta Miasta. Wskazał, że nie zaistniała żadna z okoliczności wymienionych w art. 63 u.ś.w. dających podstawę do rozpatrzenia sprawy w oparciu o przepisy u.ś.r. obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Podkreślono, że Skarżąca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w dniu 12 lipca 2024 r., a więc już pod rządami znowelizowanego art. 17 u.ś.r. Według Kolegium, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w., gdyż nie doszło do wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Syn Wnioskodawczyni legitymuje się bowiem orzeczeniem z dnia [...] r. Podkreślono, że Ustawodawca zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku z upływem terminu określającego legalny pobyt obywatela Ukrainy na terytorium RP. W skardze z dnia 9 października 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 63 ust. 3 u.ś.w. w miejsce prawidłowej podstawy z art. 63 ust. 1 u.ś.w., a to z uwagi na fakt, iż w wypadku Skarżącej nie wydawano nowego orzeczenia w zakresie niepełnosprawności, a nadto świadczenie jest jej nieprzerwanie wypłacane na podstawie kolejnych decyzji Prezydenta Miasta od początku 2022 r., począwszy od decyzji nr [...], poprzez nr [...] oraz nr [...], a na nr [...] kończąc; 2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 w związku z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia w sprawie komplementarnego materiału dowodowego, tj. brak ustalenia, że Wnioskodawczyni pobierała nieprzerwanie przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne począwszy od roku 2022; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji polegający na braku przyjęcia ciągłości wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od roku 2022 oraz braku zmian w zakresie stopnia niepełnosprawności osoby pozostającej pod opieką; 4) naruszenie podstawowych zasad prawa administracyjnego, a to norm ujętych w art. 7a, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia Skarżącej podstaw odmowy świadczenia przy jednoczesnym zapewnianiu w pismach informacyjnych o przysługującym uprawnieniu do świadczenia na kolejny okres zasiłkowy. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego – kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W skardze zawarto ponadto żądanie dopuszczenia dowodu: z akt postępowań prowadzonych przed Prezydentem Miasta G. zakończonych decyzjami nr: [...], [...], [...] oraz [...], a nadto o dopuszczenie załączonych dokumentów w postaci pism z dnia: 27 czerwca 2023 r., 4 października 2023 r., 5 marca 2024 r. oraz 2 lipca 2024 r. - dla wykazania zapewniania Skarżącej o przysługującym jej prawie do dalszego, nieprzerwanego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli jest decyzja, którą odmówiono Skarżącej rozpatrzenia sprawy na zasadach określonych ustawą o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w konsekwencji czego negatywnie ustosunkowano się do wniosku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, który ukończył 18 rok życia. Wnioskodawczyni jest obywatelką Ukrainy, co determinuje uwzględnienie w rozważaniach regulacji ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. – dalej u.p.o.u.). Zgodnie z jego art. 26 ust. 1 pkt 1 obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u., przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wspomniany przepis art. 2 ust. 1 u.p.o.w. określa warunki uznania legalności pobytu obywatela Ukrainy na terenie Polski. Stanowi on, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.p.o.u., przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Uregulowanie to było dwukrotnie nowelizowane w zakresie daty końcowej określającej legalność pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Pierwszy raz z dniem 22 marca 2024 r. termin ten wydłużono do 30 czerwca 2024 r. Natomiast po raz drugi nastąpiło to na podstawie art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 854). Nowelizacja ta wydłużyła z dniem 1 lipca 2024 r. termin legalnego pobytu obywateli Ukrainy do dnia 30 września 2025 r. Odnosząc tą okoliczność do art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u. stwierdzić należy, że każda z tych nowelizacji wydłużyła prawo obywateli Ukrainy do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tych uregulowań świadczenie pielęgnacyjne było przyznane Skarżącej na czas określony, pomimo tego, że jej syn został na stałe zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest to swoistego rodzaju odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 24 ust. 6 u.ś.r. Mianowicie zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Wywieść stąd należy, że terminowość prawa do świadczenia Wnioskodawczyni była warunkowana tylko i wyłącznie treścią art. 2 ust. 1 u.p.o.u. i zakreśloną w nim datą końcową legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Przypomnieć należy, że Skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne decyzją organu I instancji z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] W późniejszym czasie była ona zmieniana z urzędu przez organ, co wynikało z faktu rewaloryzacji wysokości świadczenia, a także w związku z pierwszą nowelizacją art. 2 ust. 1 u.p.o.u., którą przedłużono czas legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terenie Polski do dnia 30 czerwca 2024 r. W tej sytuacji, zasadnym jest twierdzenie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca nabyła przed końcem 2023 r. Okoliczność ta z kolei determinuje zastosowanie w kontrolowanej sprawie przepisu intertemporalnego zawartego w art. 63 ust. 1 u.ś.w. Zgodnie z nim w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Uregulowanie to ma chronić prawa beneficjentów m.in. świadczenia pielęgnacyjnego. Ochronie takiej podlega także Wnioskodawczyni, której już w 2022 r. zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem i rezygnacją z zatrudnienia. Podkreślić jeszcze raz należy, że jej syn legitymuje się na stałe orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a przyznanie Wnioskodawczyni świadczenia na czas określony warunkowane było tylko i wyłącznie ograniczeniem wynikającym z art. 26 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 u.p.o.u., tj. terminem końcowym legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Ustawodawca nowelizując art. 2 ust. 1 u.p.o.u. wydłużył termin legalnego pobytu obywatelom Ukrainy, co jednocześnie daje im prawo do otrzymywania w tym okresie na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u. świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro organy obu instancji nie kwestionują faktu, że Skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., to zobligowane były do podjęcia działań z urzędu mających dostosować decyzję, na mocy której Wnioskodawczyni pobierała świadczenie, do aktualnego stanu prawnego. Podkreślić należy, że w takim stanie faktycznym i prawnym zmiana decyzji w zakresie okresu na jaki przyznane zostało prawo do świadczenia nie wymaga żadnej aktywności jego beneficjenta. Zatem w toku dalszego postępowania organ I instancji dokona zmiany decyzji, którą przyznano Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., w zakresie oznaczenia daty końcowej prawa do świadczenia. Data ta winna korelować z datą wskazaną w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. Oznacza to, że prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane Wnioskodawczyni do 30 września 2025 r. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepis prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w., co miało wpływ na wynik sprawy i skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1964 z późn. zm.).