II SA/Gl 1466/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 lipca 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2867/2023/15413/ w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...]. W dniu 17 listopada 2022 r. G. D., zwana dalej skarżącą, złożyła do Wójta Gminy G. wniosek o wypłatę dodatku węglowego dla prowadzonego przez nią wieloosobowego gospodarstwa domowego znajdującego się pod adresem: P., ul. [...]. We wniosku wskazała, że głównym źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest kocioł na paliwo stałe. Nadto, pismem z dnia 9 grudnia 2022 r., skarżąca złożyła oświadczenie, że brak jest możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla gospodarstw domowych zamieszkujących pod powyższym adresem. Organ I instancji decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku węglowego, bowiem do dnia 30 listopada 2022 r. skarżąca nie podjęła kroków zmierzających do wyodrębnienia adresu zamieszkania dla swojego gospodarstwa domowego, a dodatek ten dla tego samego adresu został już przyznany S. D., który jako pierwszy złożył wniosek. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia 6 marca 2023 r., uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi - celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Po wykonaniu zaleceń decyzji kasacyjnej, organ I instancji decyzją z dnia 29 marca 2023 r. ponownie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczności przywołane w decyzji z dnia 17 stycznia 2023 r. W wyniku kolejnego odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia 10 maja 2023 r. powtórnie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nakazując ustalić czy faktycznie S. D. otrzymał już dodatek węglowy na adres P., ul. [...]. Kolejną decyzją wydaną w dniu 12 czerwca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż mieszkanie skarżącej znajduje się na parterze domu jednorodzinnego i składa się z 3 pokoi, kuchni, łazienki i wchodzi się do niego osobnym wejściem z podwórka, a rodziny zamieszkujące pod jednym adresem współdzielą koszty rachunków za wodę i ogrzewanie. Organ I instancji wskazał również, że z dokumentacji posiadanej przez organ wynika, że informacją z dnia 24 września 2022 r. został już na sporny adres przyznany dodatek węglowy S. D., który wniosek złożył w dniu 22 sierpnia 2023 r. Wobec tego organ I instancji zauważył, że wniosek skarżącej jest kolejnym wnioskiem o przyznanie dodatku węglowego na ten sam adres. Nadto, jako kolejną negatywną przesłankę przyznania skarżącej dodatku węglowego wskazano, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie podjęła ona działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu jej miejsca zamieszkania. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, SKO zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało regulacje ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 1630), zwanej dalej ustawą lub u.d.w., ze szczególnym podkreśleniem jej art. 2 ust. 3c-3e. Organ odwoławczy wywiódł stąd, że brak ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania stanowi negatywną przesłankę przyznania dodatku węglowego. Nadto zaznaczył, iż skarżąca nie podjęła działań formalnych zmierzających do ustalenia tego adresu. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenia art. 2 ust. 3d i 3e ustawy poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca spełniła przesłanki wyrażone w przepisach. Wobec tego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu przywołała regulacje u.d.w. i podkreśliła, że dowodem podjęcia kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania może być oświadczenie wnioskodawcy o niemożności ustalenia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu. W jej ocenie ustalenia przeprowadzonego wywiadu środowiskowego potwierdzają zasadność przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego, w sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca prowadzi razem z mężem samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmują część budynku położonego w P. przy ul. [...]. Ustalenia wywiadu środowiskowego bezsprzecznie potwierdzają to, że lokal ten stanowi odrębne mieszkanie. Poza sporem jest również to, że S. D. zamieszkujący również pod tym adresem prowadzi drugie samodzielne gospodarstwo domowe i pobrał już na ten adres dodatek węglowy. Kwestią sporną jest natomiast, czy brak podjęcia przez skarżącą działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, stanowił negatywną przesłankę ustawową do przyznania dodatku węglowego. Rozstrzygając powyższą kwestię przypomnieć wypadnie, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest m.in. kocioł na paliwo stałe wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Z kolei przez gospodarstwo domowe rozumie się m.in. osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (art. 2 ust. 2 pkt 2 u.d.w.). Przypomnieć ponadto wypadnie, że na mocy art. 26 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, w art. 2 u.d.w. dodano m.in. ust. 3c – 3e. I tak, w myśl art. 2 ust. 3c w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2 u.d.w.). Odnotowania również wymaga, iż nowelizacje ustawy jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie. Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe (zob. m.in. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23; z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 474/23). Przechodząc do oceny kluczowej w niniejszej sprawie kwestii, tj. przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, wskazać należy, iż ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność ta miała być ustalona na skutek podjęcia przez stronę formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też potwierdzenia innym, konkretnym dowodem. Przepisy ustawy nie wymagają też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych niemalże jednolicie wskazuje się, iż przepisy ustawy nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu, a wykazanie, iż przesłanka została spełniona może nastąpić np. poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. m.in. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 355/23; z dnia 8 maja 2023 r., sygn. II SAB/Gl 24/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r., sygn. II SA/Łd 299/23), a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d u.d.w. W świetle powyższego, odmienne stanowisko organów doprowadziło do usankcjonowania nałożenia na skarżącą obowiązku, który nie wynika z ustawy. Oznacza to, że organy obu instancji bezprawnie uzależniły przyznanie skarżącej wsparcia w postaci dodatku węglowego od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Tym samym doszło do naruszenia wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności, powtórzonej w art. 6 k.p.a. jako jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego. W tym miejscu podkreślić przyjdzie, że skarżąca w dniu 9 grudnia 2023 r. złożyła na piśmie oświadczenie, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. brak było możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla gospodarstw domowych zamieszkujących pod spornym adresem. Zatem skarżąca wyczerpała wymóg niewynikający bezpośrednio z przepisów prawa, a wypracowany przez judykaturę. Wobec zatem naruszenia przez organy obu instancji podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6, art. 8 § 1 k.p.a.), w wyniku czego doszło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w., Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej o wypłatę dodatku węglowego, organ I instancji, przyjmując dotychczas poczynione ustalenia faktyczne za niekwestionowane, oraz mając na uwadze, że z przyczyn obiektywnych nie było możliwe w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla gospodarstwa domowego skarżącej, wyda decyzję stosownie do treści art. 2 ust. 3d u.d.w. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl