II SA/Gl 1469/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Ewa Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata oraz doradcy podatkowego z urzędu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W urzędowym formularzu druku wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz doradcy podatkowego, wskazał, że na brak uzasadnienia do ponoszenia dalszych kosztów w sprawie dotyczącej decyzji nieważnej z mocy prawa. Składając oświadczenie dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawca wyjaśnił, ze pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dwójką dzieci. Nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, zaś dom, w którym zamieszkuje jest własnością żony, która posiada z tego tytułu zobowiązania kredytowe. Wnioskodawca podał, że nie jest nigdzie zatrudniony i nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie pobiera także zasiłku dla bezrobotnych. Pozostaje nadto, w rozdzielności majątkowej z małżonką, która osiąga miesięczny dochód w ramach umowy o pracę w wysokości 23.000 zł brutto. Wezwaniem z dnia 22 grudnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do udokumentowania wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, przedłożenia dokumentów wykazujących wysokość miesięcznych dochodów małżonki, udokumentowania wysokości rat płaconych z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego, podanie wielkości powierzchni zamieszkiwanej nieruchomości, przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez urząd skarbowy potwierdzającego, że wnioskodawca nie składał deklaracji podatkowej za 2013 r. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca w piśmie z dnia 13 stycznia 2015 r. zwrócił uwagę na jego zdaniem obszerne i wystarczające wyjaśnienia zawarte we wskazanym na wstępie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, akcentując przy tym fakt rozdzielności majątkowej z małżonką, a zatem brak podstaw do oceny jej sytuacji majątkowej. Zdaniem wnioskodawcy brak jest podstaw do tego, aby ponosił on koszty profesjonalnej pomocy prawnej w sytuacji rażących naruszeń ze strony funkcjonariuszy publicznych przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Do pisma załączone zostały: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., z którego treści wynika, że wnioskodawca nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r., kserokopia informacji z 22 lipca 2014 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku oraz postanowienia komornika sądowego o przyznaniu stronie przeciwnej kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym. Te ostatnie dwa dokumenty wnioskodawca nadesłał celem zobrazowania licznych postępowań sądowych i egzekucyjnych wszczynanych wobec jego osoby. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r. referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek skarżącego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wyjaśnił, że ze względu na przedmiot sprawy wniosek o przyznanie pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego nie mógł być uwzględniony. Następnie zwrócił uwagę, że wnioskodawca, mimo wezwania w tym względzie, uchylił się od wskazania rzeczywistych wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem, co sprawiło, że nie możliwe było ustalenie ich wysokości i porównanie z potencjalnymi wydatkami, jakie skarżący może ponieść w toku postępowania sądowego. Referendarz zaznaczył także, że w sprawie nie bez znaczenia pozostaje dochód osiągany co miesiąc przez małżonkę wnioskodawcy. Wskazując na treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), zaakcentował przy tym, że z faktu istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy wnioskodawcą a jego małżonką nie można skutecznie wywieść tezy, że jej stan majątkowy nie powinien być brany pod uwagę przy badaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustawowym terminie wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia. W jego uzasadnieniu ponownie wskazał na brak podstaw do ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym, w sytuacji w której jest osobą pokrzywdzoną decyzją administracyjną wydaną z rażącym naruszeniem prawa, nawet przy znacznym dochodzie osiąganym przez małżonkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej Ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 Ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 Ppsa każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. To na wnioskodawcy spoczywa zaś obowiązek należytego wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa w tym zakresie. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową, tym większe możliwości oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 Ppsa. Przenosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie udzielając wystarczającej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w tym przede wszystkim brak jakiekolwiek informacji odnośnie wydatków związanych z utrzymaniem się. Tymczasem wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego, w myśl art. 255 Ppsa, kieruje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi ono po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i wezwanie o jego uzupełnienie ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W konsekwencji niewykonanie wezwania czy też jego niepełne wykonanie (jako to miało miejsce w niniejszej sprawie) nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Należy zaakcentować, że Sąd nie kwestionuje twierdzeń wnioskodawcy, że jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, wobec której toczone są liczne postępowania sądowe i egzekucyjne. Jednakże jak słusznie zauważył referendarz sądowy nie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że małżonka wnioskodawcy osiąga stały, co miesięczny dochód wysokości 23.000 zł brutto, a wnioskodawca nie wykazał, aby znaczną część tego dochodu pochłaniały bieżące wydatki, a tym samym aby nie było możliwości uzyskania wsparcia finansowego od małżonki. Ma rację referendarz sądowy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej między wnioskodawcą a jego małżonką nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie wzajemnego udzielania pomocy i wsparcia finansowego. W myśl art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej, która odnosi się jedynie do ich majątków, nie zaś do wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód lub sądowego orzeczenia separacji. Na marginesie, odnosząc się do stanowiska wnioskodawcy, zgodnie z którym jako osoba pokrzywdzona decyzją administracyjną wydaną z rażącym naruszeniem prawa nie powinien ponosić kosztów niniejszego postępowania sądowego, zaznaczyć należy, że w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 Ppsa). Jakkolwiek o ewentualnym naruszeniu prawa i skutkach prawnych tego naruszenia sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie sądowe i na obecnym etapie postępowania kwestia zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie może podlegać ocenie sądowej. Nadto, wobec zakresu rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego także żądanie ustanowienia z urzędu doradcy podatkowego, wyjaśnić należy, w ślad za referendarzem sądowym, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 54 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 213 ze zm.) działalność doradców podatkowych ogranicza się do spraw dotyczących zobowiązań podatkowych i celnych, a także prowadzenia ksiąg rachunkowych, podatkowych i innych ewidencji prowadzonych na potrzeby postępowań podatkowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w rozpatrywanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, nie może być zatem uwzględniony. W świetle tych okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, w oparciu o treść art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa.