II SA/Gl 1471/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Andrzej Matan, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 13 maja 2020 r. obecnie skarżący J. B. zwrócił się do Starosty Powiatowego w B. o zwrot nieruchomości zajętej pod drogę przy ulicy[...] , która przecięła działkę siedliskową na dwie części tj. działki nr 1 i 2 określoną jako działkę nr 3 oraz o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - działek nr 4 i 5 w S. Postanowieniem z dnia [...] Starosta [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działki 3, 4 i 5. Wskazał w uzasadnieniu, że nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego, że przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej. Na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia na powyższe postanowienie, Wojewoda Śląski zaskarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył przepisy art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899), zwanej dalej u.g.n. Wskazał, że przez pojęcie "wywłaszczonej nieruchomości" należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia, a więc na mocy indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Dalej organ odwoławczy zauważył, że działka nr 5 (powstała z działki 6) została nabyta przez Skarb Państwa umową sprzedaży z dnia [...] od Wspólnoty [...] j w S. Działka nr 3 (stanowiąca drogę - ul.[...]) ma nieuregulowany stan prawny z uwagi na nieustalenie jej właściciela, a jej użytkownikiem jest Gmina [...]. Z kolei w stosunku do działki nr 4 wszczęte zostało w 1980 r. postępowanie wywłaszczeniowe, które postanowieniem Prezydenta Miasta D. z dnia[...] . zostało zawieszone z powodu nieujęcia w planie zadania inwestycyjnego: budowy osiedla mieszkaniowego w S. i nie zakończyło się wywłaszczeniem nieruchomości. Skoro zatem wskazane we wniosku o zwrot działki nie zostały wywłaszczone, to brak podstaw do uruchomienia w stosunku do nich procedury zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W tej sytuacji organ odwoławczy, odwołując się do stanowiska doktryny i judykatury, stwierdził, że w sytuacji, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym należy odmówić wszczęcia postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem procedurę o zwrot przewidzianą w art. 136 ust. 3 u.g.n. można uruchomić tylko w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych. Słusznie wobec tego organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu ww. nieruchomości. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy:  a) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych; b) art. 75 § 1 i art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji na okoliczność ustalenia nieruchomości objętych wnioskiem; c) art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania administracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w D. pod sygn. akt [...]. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie z dnia 27 grudnia 2021 r. skarżący poinformował, że przedmiotem postępowania prowadzonego z jego wniosku przez Sąd Rejonowy w D. pod sygn. akt [...] jest stwierdzenie nabycia przez J. i A. B. (rodziców skarżącego) prawa własności nieruchomości poprzez uwłaszczenie tj. na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, części działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr 3. W ramach tego postępowania przeprowadzane są dowody z zeznań świadków i dokumentów. Odbyła się jedna rozprawa, a kolejny termin rozprawy zostanie wyznaczony z urzędu. Informacja ta, na żądanie tut. Sądu, została potwierdzona przez sekretariat Wydziału I Sądu Rejonowego w D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w oparciu o przepis art. 61a § 1 k.p.a., który przewiduje możliwość odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w sprawie lub, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Na gruncie niniejszej sprawy podstawą odmowy wszczęcia postępowania było poczynienie przez organ ustaleń, że nieruchomości objęte wnioskiem skarżącego nie zostały wywłaszczone, co oznacza, że nie istniała i nie istnieje materialnoprawna podstawa do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie ich zwrotu. W kodeksie postępowania administracyjnego ustawodawca nie sprecyzował co rozumie pod pojęciem "innych, uzasadnionych przyczyn". Nie ulega jednak wątpliwości, że muszą to być okoliczności tego rodzaju, iż nie istnieje potrzeba przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w jakimkolwiek zakresie. W przeciwnym przypadku, o ile istnieją wątpliwości co do stanu faktycznego lub prawnego sprawy, nieodzowne jest wszczęcie i prowadzenie postępowania, a jeżeli rzeczywiście okaże się, że nie było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania, wówczas możliwe stanie się umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Odnosząc powyższe uwagi do kontrolowanego postępowania stwierdzić przyjdzie, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania było w okolicznościach niniejszej sprawy przedwczesne. Żądanie strony, inicjujące postępowanie administracyjne, po dokonaniu ustaleń przez organ, czego wnioskodawca nie negował, obejmowało swoim zakresem trzy nieruchomości: działki o numerach 4, 5 oraz 1. W oparciu o poczynione przez organ czynności ustalono, że nieruchomość o numerze 5 powstała w wyniku podziału nieruchomości 6, została nabyta przez Skarb Państwa od Wspólnoty [...] w S. na mocy umowy w dniu [...] W odniesieniu do nieruchomości o numerze 4, postanowieniem z dnia [...] r. zawieszone zostało postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone w odniesieniu do tej nieruchomości. Z kolei, jak wynika z informacji przesłanych przez Sąd Rejonowy w D., pod sygn. akt [...] toczy się postępowanie w sprawie uwłaszczenia się na części nieruchomości przez rodziców skarżącego i postępowanie to nie zostało prawomocnie zakończone. Z powyższego wynika więc, że przynajmniej w odniesieniu do dwóch nieruchomości, tj. działek o numerach 4 i 3, odmowa wszczęcia postępowania była przedwczesna. Nieruchomość oznaczona numerem 4 była niewątpliwie przedmiotem toczącego się postępowania wywłaszczeniowego, co zresztą wynika wprost z treści postanowienia o zawieszeniu postępowania. Co więcej, zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje na fakt zawarcia w dniu [...] ugody, której przedmiotem jest zajęcie części nieruchomości należących do rodziców skarżącego, a następnie zawieszenie toczącego się postępowania administracyjnego na wniosek inwestora. Wyjaśnienia tym samym wymaga kwestia dalszych losów postępowania wywłaszczeniowego. Organ słusznie zauważył, że brak wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w ciągu trzech lat od jego zawieszenia skutkuje uznaniem, że żądanie wszczęcia postępowania zostało wycofane. Jednakże wyjaśnienia wymaga również kwestia charakteru wspomnianej wyżej ugody oraz ewentualnych konsekwencji dokonanego na jej podstawie zajęcia nieruchomości. W tym zaś zakresie nadal pozostają niedające się usunąć wątpliwości. Nieruchomość o numerze 3 jest z kolei przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym, które to postępowanie dotyczy nabycia przez poprzedników prawnych skarżącego, części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Organ I instancji, w uzasadnieniu swojego postanowienia podał, że stan prawny tej nieruchomości jest nieuregulowany, a jako użytkownik widnieje Gmina S. Wobec braku jasności co do przeznaczenia nieruchomości, jej nieuregulowanego stanu prawnego a także faktu, że w odniesieniu do jej części toczy się postępowanie przed sądem powszechnym, trudno jednoznacznie przyjąć, że brak jest podstaw do poczynienia wyjaśnień odnośnie jej stanu prawnego i faktycznego, przy uwzględnieniu rzecz jasna już toczącego się postępowania sądowego. Zarówno ewentualny wynik postępowania przed sądem powszechnym jak i fakt zajęcia części wspomnianej nieruchomości pod drogę wskazują na to, iż bez dokonania dokładnych ustaleń w tym zakresie odmowa wszczęcia postępowania była przedwczesna. Prowadząc ponownie postępowanie organ rozważy wskazane w niniejszym orzeczeniu okoliczności i przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. W zależności od poczynionych ustaleń, dalsze postępowanie zostanie odpowiednio ukierunkowane i zakończone w przewidziany przepisami sposób. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.