II SA/Gl 1475/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 1 lutego 2021 r. G. J. (dalej: strona, skarżący) wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. i syna J. J. Informacją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 13, art. 18 i art. 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przyznał stronie prawo do świadczeń w formie świadczenia wychowawczego na J. J. na okres od 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] r., przywołując w podstawie prawnej art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 13, art. 13a, art. 18, art. 21 ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019, poz. 2407 ze zm.) orzekł o odmowie prawa do świadczeń w formie świadczenia wychowawczego okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. na córkę N. J. W uzasadnieniu przywołując treść art. 4 ustawy wskazał komu świadczenie przysługuje. Z kolei w myśl art. 5 ust. 1 ustawy odwołał się do wysokości tego świadczenia. Następnie powołując się na zapis art. 5 ust. 2a ustawy odniósł się do przyznania świadczenia rodzicom świadczącym opiekę naprzemienną. Podkreślił, iż opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Zatem gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem to będą podstawy do uznania, że mamy do czynienia z opieką naprzemienną. W niniejszej sprawie z zebranego materiału dowodowego wynika, że córka strony nie mieszka z ojcem od [...] kwietnia 2020 r., a sposób opisanych kontaktów w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] r. oraz w oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2021 r. nie stanowi opieki naprzemiennej rozumianej w myśl art. 5 ust. 2a ustawy. Z powyższego wynika, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz córki N. w opisanym powyżej okresie. Stąd orzeczono jak w sentencji. Odwołanie od wymienionej decyzji złożył w piśmie z dnia 25 czerwca 2021 r. skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 5 ust. 2a w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez uznanie, że odwołujący w okresie od [...] kwietnia 2020r. nie sprawuje faktycznej opieki nad córką N., stwierdzając tym samym, że nie sprawuje on opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy, - art. 27 ust. 1 związku z art. 4 ust. 1 i ust. 2 poprzez uznanie, że odwołujący od [...] kwietnia 2020 r. nie sprawuje faktycznej opieki nad córką, tym samym nie ponosi wydatków związanych z wychowaniem córki, opieką nad nią, zaspokajaniem jej potrzeb życiowych, wobec czego nie jest uprawniony do wnioskowanego świadczenia, - art. 23 ust. 2 ustawy poprzez wstrzymanie prawa do świadczenia wychowawczego i niewypłacenie uprawnionemu świadczenia za miesiące kwiecień, maj 2021 r. pomimo złożonych wyjaśnień, oraz przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 130 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wykonanie zaskarżonej decyzji i niewypłacenie odwołującemu świadczenia za kwiecień, maj 2021 r. , pomimo, iż decyzja organu nie ulega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy, podkreślając, iż z wydaną w sprawie decyzją nie sposób się zgodzić. Odwołał się do treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, podkreślając, iż orzeczenie sądu stwierdzające opiekę naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych istnieje w obrocie prawnym. Zatem na tej podstawie odwołującemu przysługuje świadczenie wychowawcze w wysokości połowy przysługującego za dany miesiąc tego świadczenia. Organ administracji nie jest uprawniony do badania czy opieka naprzemienna jest faktycznie wykonywana. Wykładnia tego przepisu do tego nie uprawniania. Fakt ten musi wynikać z orzeczenia sądu. Na poparcie swego twierdzenia odwołał się od wyroków sądów administracyjnych (Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 61/20, czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – sygn. akt III SA.Kr 469/20). Podobne stanowisko prezentuje doktryna. W świetle powyższego organ nie przeprowadza badania w przedmiocie tego, czy opieka naprzemienna jest faktycznie sprawowana, bowiem ma to wprost wynikać z orzeczenia sądu. W świetle powyższego organ błędnie stwierdził, że skarżący nie jest uprawniony do świadczenia wychowawczego na rzecz córki N. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Dodatkowo skarżący podniósł, iż w dniu 29 kwietnia 2021 r. złożył w organie dowody na wykazanie łożenia z uzyskiwanego świadczenia na utrzymanie małoletniej N., nawet w kwocie znacznie przewyższającej kwotę świadczenia wychowawczego. Dodał też, że matka małoletniej, wbrew porozumieniu, utrudnia skarżącemu wykonywanie kontaktów z dzieckiem i z tego względu córka z nim nie zamieszkuje od ustalonego czasu. Fakt zamieszkiwania córki z matką wynika z nierealizowania przez matkę córki porozumienia w przedmiocie opieki naprzemiennej. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organ prowadziłoby do uchylania przyznanych świadczeń w każdej sytuacji, w której opieka naprzemienna nie jest wykonywana zgodnie z wyrokiem Sądu. Podniósł też, że organ bezpodstawnie wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego od kwietnia 2021 r., sprzecznie z treścią art. 23 ust. 2 ustawy, gdyż skarżący stawił się w Ośrodku i złożył stosowne wyjaśnienia. Decyzja wydana została w dniu [...] r., a doręczona skarżącemu w dniu 28 maja 2021 r. Brak było zatem podstaw by nie wypłacić świadczenia za miesiąc kwiecień i maj 2021.r Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej organ odwoławczy, organ drugiej instancji) zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu doczasowego postępowania, organ drugiej instancji odwołał się do obowiązujących w sprawie przepisów przytaczając ich treść, a następnie stwierdził, że kluczowym w przedmiotowej sprawie jest to, że zgodnie z przepisami ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy. W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w K. [...] Wydział Cywilny Rodzinny w wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...] w punkcie 2 ustalił, że kontakty małoletniej N. z każdym z rodziców odbywać się będą zgodnie z zawartym pomiędzy stronami pisemnym porozumieniem o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymania kontaktów z dzieckiem, sporządzonym w dniu [...] r. przed mediatorem sądowym. W poprzednim okresie świadczeniowym skarżący miał przyznane świadczenie wychowawcze w wysokości połowy przysługującego za dany miesiąc, tj. w kwocie 250zł, jednak jak ustalono, czemu sam zainteresowany nie zaprzecza, córka N. z nim nie zamieszkuje od [...] kwietnia 2020 r., czyli obecnie zawarte porozumienie nie jest więc realizowane. W związku z powyższym z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki ustawowej, o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze nie mogło być skarżącemu przyznane, nawet w wysokości połowy, tj. 250zł. Odnosząc się do zarzutu odwołania naruszenia art. 23 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez wstrzymanie prawa do świadczenia wychowawczego i niewypłacenie świadczenia za miesiąc kwiecień i maj 2021 r. organ stwierdził, iż nie jest możliwe jego uwzględnienie, gdyż nie dotyczy kwestionowanej decyzji, która przewiduje to świadczenia dopiero od 1 czerwca 2021 r. Zatem zaskarżona decyzja, jako wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami zasługuje na utrzymanie jej w mocy. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze na powyższą decyzję, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata skarżący, domagając się uchylenia jej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzucił decyzji: - - naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 2a w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez uznanie, że skarżący od [...] kwietnia 2021 r. nie sprawuje faktycznej opieki nad córką N., tym samym nie sprawuje opieki naprzemiennej, wobec czego nie jest uprawniony do przyznania mu świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej N., w związku z czym utrzymano w całości decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy mu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. -naruszenie prawa procesowego, a to art. 8 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odstąpienie od stanowiącego zasadę prawną obowiązku kierowania się zasadą równego traktowania, w sytuacji gdy w takim samym stanie faktycznym inny skład orzekający organu odwoławczego wydał odmienną decyzję administracyjną, w treści której stwierdzono, że opieka naprzemienna wynikać musi z orzeczenia sądu cywilnego, a organ administracji nie jest uprawniony do badania czy opieka taka faktycznie jest sprawowana. W uzasadnieniu skarżący odwołał się do treści art. 5 ust. 2a ustawy, a następnie wskazał, że z porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymania kontaktów z dzieckiem zawartego w dniu [...] r. wynika, że opieka nad małoletnią N. wykonywana jest w sposób naprzemienny. Porozumienie to funkcjonuje w obrocie prawnym, stąd w myśl art. 5 ust. 2a skarżącemu przysługuje świadczenie w wysokości połowy przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W dalszej części skargi powtórzył argumentację przedstawianą w odwołaniu, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 tej ustawy). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 przywołanej ustawy). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie czternastu dni od daty zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w związku z art. 112 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. jedn. Dz.U. z 2019r., poz. 2407 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (pkt 1), albo opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego (pkt 2), albo opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 3), albo dyrektorowi domu pomocy społecznej (pkt 4). Jak natomiast stanowi art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z kolei w świetle art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie wymienionych przepisów złożył skarżący - ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania mu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organy, iż córka skarżącego od dnia [...] kwietnia 2020 r. nie zamieszkuje z ojcem, a nadto w ocenie organu - sposób opisanych kontaktów wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] r. oraz w oświadczeniu strony z dnia 29 kwietnia 2021 r. nie stanowi opieki naprzemiennej w myśl art. 5 ust. 2a ustawy, a tym samym skarżący, w okolicznościach sprawy nie sprawując opieki naprzemiennej, nie spełnia ustawowego kryterium dla przyznania świadczenia. Zdaniem sądu, analiza akt sprawy, w tym zgromadzonych dokumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania pozwala uznać za prawidłową konkluzję organu. Niewątpliwie przesłanką niezbędną, wprost wynikającą z przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, dla przyznania wnioskowanego świadczenia jednemu z rodziców (matce, ojcu) jest fakt zamieszkiwania z nim dziecka i pozostawanie tegoż dziecka na jego utrzymaniu. Jedyne odstępstwo od opisanej zasady ustawodawca przewidział w przepisie art. 5 ust. 2a ustawy dla sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną, z tym że także w tym przypadku niezbędne jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem, co wynika z istoty sprawowania opieki naprzemiennej – tj. przebywania dziecka u każdego z rodziców w mniej więcej równych, następujących po sobie okresach, powtarzających się na przemian, czyli centrum życiowe dziecka winno znajdować się zarówno w miejscu zamieszkania matki, jak i ojca. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy, jednoznacznie wskazują, że małoletnia N. od [...] kwietnia 2020 r. zamieszkuje ze swoja matką, nie ze skarżącym. W istocie faktu tego nie negował skarżący, podnosząc jedynie w toku postępowania, że realizuje kontakty ze swoją córką, na tyle na ile pozwala na to matka dziecka, a nadto skoro funkcjonuje w obrocie prawnym orzeczenie sądu cywilnego, z którego wynika opieka naprzemienna, to organ administracji nie jest uprawniony do badania czy opieka taka faktycznie jest sprawowana. Argumentacji tej nie można jednak podzielić. Zgodnie z wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego [...] Wydział Cywilny Rodzinny w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] miejscem zamieszkania małoletniej Justyny jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej matki. Kontakty z każdym z rodziców uregulowane zostały w pisemnym porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, do którego wyrok nawiązuje, stwierdzając w pkt. 3, że kontakty małoletniej N. z każdym z rodziców odbywać się będą zgodnie z zawartym między stronami porozumieniem o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, jednak w żadnym punkcie tego wyroku nie stwierdzono o władzy naprzemiennej. W aktach sprawy znajduje się kopia tego porozumienia podpisana [...] r. Opisywane w porozumieniu zasady sprawowania opieki nad córką, jakkolwiek nie wynika z nich by skarżący i matka małoletniej w równym stopniu sprawowali opiekę nad małoletnią, potraktowane zostały przez organ w poprzednim okresie zasiłkowym jako sprawowanie opieki naprzemiennej, skutkiem czego było przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego w wysokości połowy świadczenia przysługującego za dany miesiąc, tj. w kwocie 250zł. Jednak od dnia [...] kwietnia 2020 r. sytuacja uległa zmianie, gdyż córka do tego czasu nie mieszka ze skarżącym nawet w tym ustalonym w porozumieniu czasie - tj. "w każdym co drugim tygodniu miesiąca - od czwartku po zakończonych zajęciach szkolnych do wtorku rana...". oraz według ustalonego harmonogramu spędzania wakacji letnich, ferii zimowych oraz dni świątecznych. Niewątpliwie więc na czas orzekania skarżący nie sprawował opieki naprzemiennej (art. 5 ust 2a ustawy). Podsumowując, zdaniem sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd skarżącego, że art. 5 ust. 2a ustawy należy wykładać w ten sposób, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu prowadzącego postępowanie, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Jednak w tym przypadku fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze. We wskazanym wyżej wyroku rozwodowym nie orzeczono bowiem, aby opieka nad dzieckiem miała być sprawowana przez oboje rodziców naprzemiennie, a nadto Sąd postanowił, że skarżący zobowiązany jest do łożenia na zaspokojenie potrzeb małoletniej N. alimentów płatnych miesięcznie do rąk matki dziecka, co oznacza, że uznał, że dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je dostawać. Świadczy to dodatkowo o tym, że z przedmiotowego orzeczenia wynika, że Sąd przyjął, że pomiędzy skarżącym i matką jego syna, nie ma równoważnego czasu w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem. Wprawdzie strony wypracowały model komunikowania się w sprawach córki, ale jak przyznał sam skarżący w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. oraz w oświadczeniach z dnia 29 kwietnia 2021 r. oraz 23 marca 2021 r. od kwietnia 2020 r. nie mieszka wraz z córką, a kontakty odbywać się będą w inny sposób, m.in. telefonicznie czy spotkań poza miejscem zamieszkania. Wobec powyższego okoliczności sprawy zostały prawidłowo zinterpretowane, a mające zastosowanie w sprawie przepisy właściwie przywołane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W zakresie zgłoszonego w skardze zarzutu w zakresie wstrzymania prawa do świadczenia wychowawczego i niewypłacenia skarżącemu tych świadczeń w kwietniu i maju 2021 r., należy podzielić stanowisko organu, iż niniejsza sprawa dotyczy odmowy przyznania świadczenia na kolejny okres zasiłkowy – tj. od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r, stąd nie obejmuje świadczeń za wskazane miesiące. W tym zakresie jest to odrębna sprawa. Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono o oddaleniu skargi w całości.