II SA/Gl 1497/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącego o zmianę postanowienia Sądu z dnia 25 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1497/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 4 kwietnia 2014 r., na druku urzędowego formularza "PPF", M. J. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej od powołanego na wstępie wyroku. Postanowieniem z dnia 7 maja 2014 r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek skarżącego. W dniu 16 maja 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł pismo zatytułowane "sprzeciw", którym to odniósł się merytorycznie do rozpoznanej przez Sąd w dniu 7 lutego 2014 r. sprawy. Kolejnym pismem oznaczonym - "sprzeciw drugi" (z daty nadania 3 czerwca 2014 r.), skarżący przywołując datę wyroku, przedstawił sformułowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego zarzuty wobec organu. W dniu 7 sierpnia 2014 r. na druku PPF skarżący ponowił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z tej samej daty Sąd odrzucił także skargę kasacyjną sporządzoną przez skarżącego. Kolejnym postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. Sąd odrzucił zażalenie skarżącego na przywołane postanowienie o odrzuceniu osobistej skargi kasacyjnej oraz orzekł o zwrocie skarżącemu wpisu od zażalenia w kwocie 100,00 zł. Postanowienie to jest nieprawomocne. Skarżący w piśmie z dnia 20 listopada 2014 r. zatytułowanym "zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego odrzucenie skargi kasacyjnej" ponowił wniosek o przyznanie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. Z kolei wnioskami z dnia 20 i 21 listopada 2014 r., na urzędowych formularzach druku, skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata powtarzając uzasadnienie poprzednich wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o zmianę postanowienia zważył, co następuje: Postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Zatem bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia. W doktrynie panuje pogląd, że przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które wcześniej zapadło. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiły okoliczności, które uzasadniałaby zmianę wcześniej podjętego orzeczenia. Działania skarżącego bowiem powodują podejmowanie czynności w sprawie, która jest już prawomocnie zakończona od 24 kwietnia 2014 r. (vide: postanowienie z dnia 19 maja 2014 r. o stwierdzeniu prawomocności wyroku). Wobec uwzględnienia skargi wnioskowanie przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w szczególności w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika celem wniesienia skargi kasacyjnej, pozbawione jest racjonalnych podstaw i stanowiłoby nieuzasadnione wydatkowanie środków publicznych, co z kolei byłoby nadużyciem prawa pomocy. Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, zaś wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy. Jednakże w sytuacji, kiedy przestaje istnieć powód uzasadniający dochodzenie przez stronę prawa przed sądem, nieracjonalnym jest aby kosztami takiego postępowania obciążać podatnika. Wysoce prawdopodobne jest, że ustanowiony pełnomocnik z urzędu nie zainicjowałby ewentualnego postępowania kasacyjnego. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwić stronie dochodzenie słusznych praw przed sądem, mimo braku środków finansowych do pokrycia kosztów sądowych. W sytuacji korzystnego rozstrzygnięcia sprawy dla strony skarżącej, tak jak ma to miejsce w zawisłej sprawie, zainicjowanie prawa pomocy w sprawie już prawomocnie zakończonej jest sprzeczne z celem instytucji prawa pomocy. Społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania skarżącego. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Skarżący zatem wszczynając postępowania sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu w chwili obecnej odmowa przyznania prawa pomocy nie rodzi w sferze praw skarżącego negatywnych konsekwencji. W wyniku uchylenia przez Sąd rozstrzygnięć obu instancji, co już było wielokrotnie podkreślane we wcześniejszych rozstrzygnięciach Sądu, sprawa administracyjna winna być na nowo rozpoznana. Zatem Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta B. prowadzając postępowanie administracyjne od początku zobowiązany jest zastosować się do oceny prawnej Sądu zawartej w przywołanym wyroku z dnia 7 lutego 2014 r. Dopiero w wyniku tego postępowania, w przypadku braku aprobaty skarżącego co do sposobu załatwienia przez organy administracyjne sprawy, po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jakie będą służyć w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, zasadne będzie wystąpienie na drogę sądową z nową skargą a wraz z nią ewentualnie z wnioskiem o prawo pomocy. Na marginesie dodać należy, że złożone na drukach urzędowego formularza wnioski z dnia 20 i 21 listopada 2014 r. o przyznanie prawa pomocy są powieleniem oświadczeń składanych przez skarżącego w poprzednich pismach, przy czym nie potwierdzają one pogorszenia kondycji finansowej skarżącego. W ocenie Sądu, na podstawie złożonych dokumentów, nie można stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (uwzględniając stały charakter ich dochodu) była ciężka i wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej jaką jest wynagrodzenie fachowego pełnomocnika oraz koszty sądowe. Reasumując skoro do dnia wystąpienia z wnioskiem przez skarżącego o zmianę postanowienia z dnia 25 sierpnia 2014 r. brak jest zmiany okoliczności w stosunku do sytuacji istniejącej we wskazanej dacie postanowienia, to tym samym brak jest przesłanek do zmiany przedmiotowego postanowienia. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając na podstawie art. 165 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.