II SA/Gl 150/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 150/16 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W załączeniu skargi na zaskarżoną w zawisłej sprawie decyzję, S. W. na druku urzędowego formularza PPF wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że poziom dochodów oraz wiek, nie pozwalają jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Wydatkowanie bowiem takiej kwoty nastąpi z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego jej oraz męża. Podkreśliła, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z treści formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem, zamieszkując w budynku mieszkalnym o pow. 167 m², którego wartość szacuje się na około 400.000 zł. W skład jej majątku wchodzi również nieruchomość gruntowa przeznaczona pod zabudowę o powierzchni 39 a. Źródłem utrzymania skarżącej i jej małżonka są dochody ze świadczeń emerytalnych i rentowych w łącznej wysokości 2278 zł netto miesięcznie. Skarżąca wśród miesięcznych wydatków na kwotę około 655 zł wyszczególniła opłaty za: prąd, wodę, gaz, odprowadzanie ścieków, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne, leki, podatek rolny oraz ubezpieczenie. Dodatkowo wskazała, że spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi około 242 zł, przy czym ostatnia rata przypada na kwiecień bieżącego roku. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedstawiła szereg dokumentów obrazujących miesięczne dochody oraz poziom i strukturę wydatków. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem referendarza, uwzględniając z jednej strony wysokość stałych wydatków oraz dochodów rodziny skarżącej, a z drugiej koszty niniejszego postępowania, w którym zasadniczym wydatkiem na obecnym etapie jest wpis od skargi w kwocie 200 zł - trudno uznać, że taka opłata sądowa przekroczy możliwości finansowe skarżącej i jej męża. Nadto referendarz podkreślił, że fakt, iż skarżąca jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie umożliwia jej uiszczenia wpisu od skargi, ani też poniesienia innych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powołanego rozstrzygnięcia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że do bieżących miesięcznych wydatków nie zostały doliczone koszty wyżywienia, które przy utrzymaniu bezcukrowej diety skarżącej kształtują się na poziomie 1200 zł. Nadto skarżąca wskazała, że posiadanie domu generuje dodatkowe koszty. Oświadczyła, że planuje odgrzybianie jednego z pokoi a związku z tym zaciągnięcie kredytu w wysokości 4000 zł. Zamierza także kupić na raty kosiarkę ogrodową. Oświadczyła, że zmuszona będzie, tak jak w poprzednim roku, zaciągnąć kredyt na zakup opału w kwocie 4000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak w myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślić należy, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz rzetelnego wykazania swojego stanu majątkowego winna dowieść, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Przechodząc do oceny sytuacji zaistniałej w sprawie, Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Dokonując analizy wniosku skarżącej, załączonych dokumentów oraz argumentacji zawartej w sprzeciwie - Sąd stwierdza, że słusznie referendarz sądowy uznał, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego nie powinno nastręczać skarżącej znaczących trudności. Obecnie zasadniczym wydatkiem postępowania sądowego w rozpoznawanej sprawie jest opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Opłata ta, w zestawieniu ze stałymi dochodami uzyskiwanymi przez skarżącą i jej małżonka nie jest na tyle duża, aby mogła zakłócić płynność finansową ich miesięcznych wydatków. Po odliczeniu bowiem kosztów na bieżące potrzeby życia codziennego - skarżącej i jej małżonkowi pozostaje do dyspozycji kwota ponad 400 zł. Sąd przeciwny jest stanowisku by zobowiązania prywatnoprawne, w tym kredyty konsumpcyjne na zakup dóbr (np. kosiarki ogrodowej czy prace remontowe domu), które nie są niezbędne w codziennej egzystencji, były przedkładane nad zobowiązania o charakterze publicznoprawnym. Stanowiłoby to obejście wspomnianej powyżej zasady udziału stron w kosztach postępowania. Wskazać przy tym przyjdzie, że w kwietniu bieżącego roku skarżącej pozostała do zapłaty ostatnia rata zaciągniętego kredytu konsumenckiego. Do bieżących wydatków skarżącej nie można także zaliczyć rat spłat potencjalnie zaciągniętych kredytów. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, przez co należy rozumieć nie tylko brak stałego dochodu, ale również nieposiadanie jakiegokolwiek majątku. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie należy do wyżej wymienionej grupy. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych obaw, co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego przez skarżącą. Nie można bowiem stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawczyni była na tyle ciężka by wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej, jaką są koszty postępowania sądowego. Zwolnienie strony od kosztów sądowych nie sprowadza się bowiem do likwidacji tych ciężarów w ogóle, jest przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa, czyli na ogół podatników. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy. Na marginesie dodać wypada, że w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. oprócz sprzeciwu skarżąca zawarła także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, któremu zostanie nadany odpowiednio bieg.