II SA/Gl 1512/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2243/2022/11602 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 5 lipca 2022 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku A.H. Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] z dnia 5 lipca 2022 r. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu wskazano, że niepełnosprawność ojca strony powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Odwołanie od tej decyzji wniosła jej adresatka. Wskazała, że jest jedyną osobą, która zajmuje się i może opiekować się ojcem, gdyż jej rodzeństwo ma swoje rodziny, a żona jej ojca nie żyje. Ojciec jest chory, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, korzysta z rehabilitacji 2 x tygodniowo, nie potrafi samodzielnie egzystować, potrzebuje opieki całodobowej, nie wychodzi z domu, jedynie do lekarza, ale to z jej pomocą, porusza się o lasce albo o balkoniku, nie jest w stanie przygotować sobie sam posiłku, ma częste zawroty głowy i traci równowagę, trzeba go cały czas kontrolować, potrzebuje pomocy w toalecie, w kąpaniu, czy przy goleniu. Ojciec ma 81 lat i wymaga sprawowania opieki i pomocy przez 24 godziny. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że wiek powstania niepełnosprawności ojca strony nie może stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Uznało jednak, że strona nie spełnia warunków przewidzianych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec strony choruje przewlekle, ma nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, problemy z kręgosłupem, jest po trzech zawałach serca, jest osobą rehabilitowaną, w mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika i laski, poza mieszkaniem konieczna jest pomoc drugiej osoby. Wnioskodawczyni jest osobą bierną zawodowo, w lutym 2022 r. obywała staż, od tego czasu nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Zakres czynności jakie strona wykonuje w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem to: wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupy, prządki, przygotowanie posiłków, je samodzielnie, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, częściowo przy potrzebach fizjologicznych, wymaga podawania leków. Ponadto strona załatwia wszelkie sprawy urzędowe, utrzymuje kontakt z placówkami medycznymi oraz lekarzami. W ocenie składu orzekającego Kolegium, zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze. Tym bardziej, że zgodnie z orzeczeniem ojciec strony jest osobą niepełnosprawną od 1997 r., a od 3 lutego 2022 r. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, co jednak nie przeszkadzało stronie w odbyciu stażu z Powiatowego Urzędu Pracy, co świadczy o tym, że nie musi być ona w pełni dyspozycyjna jeśli chodzi o opiekę nad ojcem. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka domagając się "przyznania" jej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu przedstawiła ojca i swoją sytuację. Wskazała, że jej opieka nad niepełnosprawnym wykonywana jest praktycznie przez całą dobę. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie składu orzekającego rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Można również dostrzec sprzeczność wyciągniętych przez SKO w Katowicach wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Należy tu zwrócić uwagę, że organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia nie dokonując analizy spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uznał bowiem, że wystąpiła przesłanka negatywna wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy. Dopiero organ odwoławczy podjął próbę dokonania oceny, czy ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym ojcem wnioskodawczyni nie może podjąć pracy. SKO w Katowicach uzasadniło odmowę przyznania stronie świadczenia dwiema okolicznościami. Pierwsza to ogólne stwierdzenie, że "zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze". To zaś stoi w sprzeczności z ustaleniami organu I instancji. Pracownik organu, w trakcie wywiadu środowiskowego, stwierdził wyraźnie we wnioskach, że "świadczona pomoc, opieka nad ojcem, uniemożliwia podjęcie aktywności zawodowej przez Panią [...]". Sąd nie przesądza tu w sprawie, jednakże niedopuszczalna jest sytuacja, gdy organ administracji wywodzi wnioski wprost sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Organ odwoławczy przytoczył również okoliczność podjęcia przez wnioskodawczynię stażu z Powiatowego Urzędu Pracy. Świadczyć to ma o tym, że strona nie musi być ona w pełni dyspozycyjna jeśli chodzi o opiekę nad ojcem. W ocenie Sądu wniosek powyższy, bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy jest przynajmniej przedwczesny. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I Instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.