II SA/Gl 1515/25
WyrokWSA w Gliwicach2026-03-18
Skład orzekający: Artur Żurawik, Aneta Majowska, Stanisław Nitecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ ochrony środowiska może wnieść sprzeciw wobec eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, która została wybudowana przed wejściem w życie przepisów dotyczących aglomeracji i wymogów dotyczących parametrów oczyszczania ścieków, ale której eksploatacja jest zgłaszana po raz pierwszy po wejściu w życie tych przepisów?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ ochrony środowiska ma prawo wnieść sprzeciw wobec eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, nawet jeśli została ona wybudowana wcześniej, jeśli zgłoszenie jej eksploatacji następuje po raz pierwszy po wejściu w życie przepisów określających wymogi dla aglomeracji i parametry oczyszczania ścieków. Prawo do realizacji inwestycji (budowy) jest odrębne od prawa do jej eksploatacji, a dopuszczalność eksploatacji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia.Stan faktyczny
Skarżący zgłosili po raz pierwszy eksploatację przydomowej oczyszczalni ścieków, wybudowanej w 2013 r. Organ pierwszej instancji wniósł sprzeciw, wskazując na brak dokumentów potwierdzających spełnienie wymogów dotyczących parametrów oczyszczania ścieków dla aglomeracji, do której należała nieruchomość. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że organy nie wykazały realnego zagrożenia dla środowiska i błędnie oceniły przedłożoną dokumentację.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. G. i R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.OS/41.9/523/2025/9734/BL w przedmiocie sprzeciwu do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków oddala skargę.
W dniu 21 kwietnia 2025 r. do Wójta Gminy P. (dalej: "organ I instancji") wpłynęło zgłoszenie R.D. (dalej: "skarżący") dotyczące eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, zlokalizowanej w P. przy ul. [...]
Organ pierwszej instancji w toku postępowania skierował do skarżącego dwa wezwania do uzupełnienia braków formalnych zgłoszenia. Pismami z 25 kwietnia 2025 r. oraz 15 maja 2025 r. skarżący odpowiadał na nie wyjaśniając, że przedmiotowa nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków [...] z osadnikiem gnilnym i drenażem rozsączającym w dwóch nitkach. Natomiast przedłożenie deklaracji właściwości użytkowych Nr [...] z 3 lutego 2020 r. nastąpiło w wyniku pomyłki. Skarżący wskazał również, że przedmiotowa oczyszczalnia została wybudowana w 2013 r., ale z braku wiedzy w kwestii obowiązku dokonania zgłoszenia eksploatacji, nie została zgłoszona w wymaganym terminie. Skarżący zwrócił się również o możliwość eksploatacji przedmiotowej oczyszczalni bez dostosowywania jej do wymogów obowiązującej w aglomeracji W.
Wójt Gminy P. decyzją z 19 maja 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 152 ust. 1, 3, 4, 4a, art. 376 pkt 1, art. 378 ust. 3 pkt 3 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 647 ze zm.), wniósł sprzeciw do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], nr ewid. [...], obręb [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z uchwałą Rady Miasta W. z [...] r., nr [...], w sprawie wyznaczenia obszaru i granic aglomeracji W. (Dz. U. Woj. Śl. z [...] r. poz. [...]) wyznaczona została aglomeracja W., położona w województwie śląskim, powiecie [...], o równoważnej liczbie mieszkańców [...] z oczyszczalnią ścieków komunalnych, zlokalizowaną w miejscowości W. przy ul. [...], w której skład wchodzi między innymi Gmina P. Zauważył, że działka na której planowana jest eksploatacja przydomowej oczyszczalni ścieków znajduje się na terenie tej aglomeracji. Organ pierwszej instancji zaznaczył też, że przedmiotowa przydomowa oczyszczalnia ścieków została wykonana na postawie odrębnej zgody Wojewody Śląskiego z dnia 16 kwietnia 2013 r. Jednak uzyskanie zgody na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków od organu administracji architektoniczno-budowlanej uprawnia skarżącego do wykonania instalacji przydomowej oczyszczalni ścieków, a nie jej eksploatacji. Tym samym po wybudowaniu przedmiotowej instalacji skarżący nie dopełnił obowiązku prawidłowego zgłoszenia jej organowi ochrony środowiska, jakim w świetle art. 378 ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska był i nadal jest wójt.
Organ pierwszej instancji stwierdził również, że przedłożona deklaracja właściwości użytkowych nr [...] z 21 września 2017 r. dotyczy przydomowych oczyszczalni ścieków typu [...] i [...], których producentem jest G. Sp. z o.o. oraz obejmuje parametry użytkowe, lecz nie zawiera informacji dotyczących parametrów oczyszczania ścieków, czyli: BZTs, ChZT, zawiesiny ogólnej, azotu ogólnego i fosforu ogólnego. Oświadczenie z 9 sierpnia 2019 r. dotyczące efektu oczyszczania ścieków uzyskiwanego w systemach indywidualnych oczyszczalni G., obejmuje stopień redukcji dwóch parametrów: BZTs i zawiesiny ogólnej również dla osadnika gnilnego [...], którego producentem jest G. sp. z o.o. Zaznaczył również, że zgodnie z danymi wskazanymi w zgłoszeniu eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków oraz załączoną książką użytkownika, strona na swojej nieruchomości zamontowała przydomową oczyszczalnię ścieków typu [...], ale firmy S. sp. z o.o. co wskazuje, że są to dwa różne osadniki. W jego ocenie skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego, że eksploatowana przez niego przydomowa oczyszczalnia ścieków spełnia wymagania dotyczące najwyższych dopuszczalnych parametrów oczyszczania ścieków określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1311,).
Wójt Gminy P. wyjaśnił, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy obowiązujące w dniu dokonania zgłoszenia. Wywiódł, że w dacie zgłoszenia przedmiotowej oczyszczalni do eksploatacji, nieruchomość na której znajduje się omawiana instalacja, przynależała już do aglomeracji W. i tym samym powinna zachować najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających określone § 11 ust 1 pkt 1 lit. a tir. 3 oraz ust. 5 rozporządzenia. Na jego mocy ścieki z oczyszczalni ścieków bytowych, ścieki z oczyszczalni ścieków komunalnych, ścieki bytowe z oczyszczalni ścieków w aglomeracji, ścieki przemysłowe pochodzące ze stacji uzdatniania wody, ścieki przemysłowe biologicznie rozkładane, ścieki, o których mowa w § 4 ust. 4, wody z odwodnienia zakładów górniczych oraz ścieki oczyszczone w procesie odwróconej osmozy mogą być wprowadzane do ziemi, jeżeli nie będą stanowiły zagrożenia dla osiągnięcia celów środowiskowych określonych dla jednolitych części wód podziemnych, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 960), oraz, jeżeli odpowiednio: nie zostały przekroczone najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających dla aglomeracji - określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia odpowiednio do RLM aglomeracji. Organ I instancji wyjaśnił, że w załączniku nr 3 do rozporządzenia, dla aglomeracji od 10000 do 14999 RLM określone zostały najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających albo minimalny procent redukcji substancji zanieczyszczających dla ścieków z oczyszczalni ścieków w aglomeracji wprowadzanych do wód lub do ziemi. Wskazał też, że ścieki pochodzące z własnego gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego, zlokalizowanego w aglomeracji, mogą być wprowadzane do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód, w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: ich ilość nie przekracza łącznie 5,0 m3 na dobę; nie przekraczają najwyższych dopuszczalnych wartości substancji zanieczyszczających właściwych dla PLM aglomeracji, na obszarze której zlokalizowane jest gospodarstwo, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia; miejsce ich wprowadzania do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższowości co najmniej 1,5 m od najwyższego użytkowego poziomu wodonośnego wód podziemnych.
Organ pierwszej instancji zauważył, że przedłożone oświadczenie producenta G. sp. z o.o. nie wypełnia dyspozycji obowiązującego rozporządzenia oraz dotyczy zupełnie innej przydomowej oczyszczalni ścieków aniżeli zamontowana instalacja na przedmiotowej nieruchomości. Stwierdził, że nawet gdyby uznać, że deklaracja właściwości użytkowych nr [...] oraz oświadczenie z 9 sierpnia 2019 r. dotyczą eksploatowanej przez skarżącego przydomowej oczyszczalni ścieków to i tak dokumenty te nie wypełniają zapisów zawartych w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
Pismem z 4 czerwca 2025 r. M.G. i strona (dalej jako: "skarżący") złożyli odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucili jej naruszenie art. 76 ust. 1 i 2 oraz art. 152 ust. 4a ustawy Prawo ochrony środowiska oraz art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 22 września 2025 r., nr SKO.OS/41.9/523/2025/9734/BL, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczyło podstawy prawne rozstrzygnięcia oraz zreferowało stan faktyczny sprawy. Wywiodło, że skarżący nie przedłożyli dokumentów potwierdzających parametry oczyszczania ścieków dla przedmiotowej przydomowej oczyszczalni ścieków, na podstawie których możliwe byłoby udowodnienie, że posiada ona wystarczającą sprawność, aby osiągnąć wymagany poziom oczyszczenia odprowadzanych ścieków. Organ ten zauważył, że nieruchomość będąca ich własnością została wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków typu [...] firmy S., natomiast przedłożona przez nich deklaracja właściwości użytkowych Nr [...] dotyczy przydomowych oczyszczalni ścieków typu [...] oraz [...]- firmy G. sp. z o.o. i zawiera tylko deklarowane właściwości użytkowe, czyli skuteczność oczyszczania podaną w ilości kulek 0,49 g, szczelność, pojemność nominalną, wytrzymałość konstrukcji i trwałość. Ponadto dokument ten nie zawiera informacji, że dotyczy również przydomowych oczyszczalni ścieków firmy S., a także nie wskazuje parametrów oczyszczania ścieków określonych dla terenów położonych w aglomeracji zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia. Jednocześnie przedłożona deklaracja właściwości użytkowych Nr [...] dotyczy zestawu dozbrojeniowego do osadników [...] oczyszczalni drenażowej przeznaczonego do konwersji na system SBR, wyprodukowanego przez A. S.A. z siedzibą w W. Dokument ten wskazuje parametry oczyszczania ścieków, natomiast zgodnie z pismem z 15 maja 2025 r. wskazana deklaracja została pomyłkowo załączona do zgłoszenia eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, a dokumentami dotyczącymi przedmiotowej instalacji są deklaracja właściwości użytkowych oraz oświadczenie o stopniu redukcji stanowiące załącznik do pisma z 15 maja 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło też, że oświadczenie z 9 sierpnia 2019 r. złożone przez firmę G. sp. z o.o. dotyczy tylko parametrów oczyszczania ścieków wskazanych dla terenów poza aglomeracją, czyli obejmujących: zawiesinę i BZTs po oczyszczeniu w instalacjach G. - co dokumentuje tabela zamieszczona w oświadczeniu tej firmy z 9 sierpnia 2019 r. W konsekwencji wskazane oświadczenie nie obejmuje parametrów oczyszczania ścieków dla terenów w aglomeracji (BZTs, ChZTcr, zawiesina ogólna, azot ogólny, fosfor ogólny) oraz dotyczy tylko instalacji wyprodukowanych przez firmę G. sp. z o.o.
Wskazany powyżej organ odwoławczy wyjaśnił również, że wbrew twierdzeniu skarżących, organ pierwszej instancji na podstawie pozyskanych dokumentów stwierdził, że dokumentacja, którą skarżący przedstawił jako dokumentację eksploatowanej oczyszczalni, nie obejmuje parametrów oczyszczania ścieków dla terenów w aglomeracji (BZTs, ChZTcr, zawiesina ogólna, azot ogólny, fosfor ogólny) oraz dotyczy tylko instalacji wyprodukowanych przez firmę G. sp. z o.o. Nie jest więc uprawnione twierdzenie skarżącego, że przedłożył on szeroki zakres dokumentów, w których wprost pojawia się oświadczenie, iż instalacja spełnia wymogi przewidziane prawem. Chybione jest zatem stwierdzenie, że przydomowa oczyszczalnia ścieków spełnia wymagania rozporządzenia.
Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że skarżący podał jednocześnie, iż niektóre parametry nie zostały wskazane jednoznacznie w dokumentach i wysnuwa na tej podstawie wniosek, że nie jest to równoznaczne z wystąpieniem zagrożenia dla środowiska naturalnego. Powyższy organ podkreślił wobec tego, że załącznik nr 3 do rozporządzenia wymaga podania określonych substancji i ich parametrów wraz z dokumentacją przypisaną do konkretnego typu przydomowej oczyszczalni ścieków, którą zamierza się eksploatować.
Z powyższą decyzją skarżący się nie zgodzili i wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucili wskazanej decyzji naruszenie: - art. 76 ust. 1 i 2 oraz art. 152 ust. 4a ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzez błędne uznanie iż mają one zastosowanie na tym etapie postępowania i przedwczesne ich zastosowanie a przez to uznanie, że zamontowana przydomowa oczyszczalnia ścieków nie spełnia wymogów ustawowych; - § 11 ust. 5 rozporządzenia, poprzez uznanie, że korzystanie wymienionej w zgłoszeniu oczyszczalni ścieków jest sprzeczne z warunkami określonymi w tych regulacjach, podczas gdy dokumenty znajdujące się w aktach sprawy prowadzą do przeciwnego wniosku a organ nie przeprowadził odmiennego wniosku. Obok naruszenia przepisów prawa materialnego podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności - art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne i niewszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich możliwych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego a ponadto nieprawidłowe ustalenie możliwości uzyskania jakości ścieków na skutek procesu oczyszczania w związku z działaniem oczyszczalni przy uwzględnieniu średniej wartości ścieków - co doprowadziło do błędnego załatwienia sprawy oraz poprzez brak prawidłowego wyliczenia średnich wartości BZTs, ChZT, zawiesiny ogólnej, azotu ogólnego oraz fosforu ogólnego zgodnie z rozporządzeniem, co poskutkowało utrzymaniem w mocy sprzeciwu, mimo, że sporna instalacja gwarantuje uzyskanie zgodnej z obowiązującymi normami jakości ścieków; - 107 § 3 powyższego Kodeksu poprzez nie wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji motywów jakimi kierował się organ odwoławczy, tj. nie skonstruowanie uzasadnienia w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 przywoływanego aktu), tak aby objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawnego w sprawie. Skarżący wnieśli przy tym o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu przedstawili argumentacje na poparcie przedstawionych zarzutów akcentując, że wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej nie wykazały aby eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem miała spowodować przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo, że instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska. Wskazali, że w przypadku postępowań, o których mowa w art. 152 ustawy Prawo ochrony środowiska organ nie może kierować w stosunku do strony wezwań do uzupełnienia zgłoszenia lub szczegółowego wykazania parametrów, jeśli sam nie wykaże, że istnieje realne zagrożenie dla środowiska.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, która została zamieszczona w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
W trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem pełnomocnik skarżących podtrzymał wniesioną skargę oraz zawartą w niej argumentację, jak również podkreślił, że organy administracji publicznej wyszły poza ramy art. 152 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz nie wykazały aby eksploatacja oczyszczalni przekraczała normy prawne. Na poparcie zajętego stanowiska przywołano wyrok tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1635/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, to jest nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 przywoływanej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Oznacza to zatem, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji publicznej uzasadniało będzie uwzględnienie wniesionej skargi.
Przedmiotem zaskarżenia są w niniejszej sprawie decyzje, mocą których organy administracji publicznej wniosły sprzeciw wobec dokonanego przez strony zgłoszenia eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na należącej do nich nieruchomości.
W pierwszej kolejności przyjdzie zatem wyjaśnić, że stosownie do treści art. 152 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska, które powinno zawierać elementy wymienione w ust. 2 przywoływanego przepisu, w tym określenie wielkości i rodzaju emisji, opis stosowanych metod ograniczania wielkości emisji oraz informację, czy stopień ograniczania wielkości emisji jest zgodny z obowiązującymi przepisami (pkt 5, 6 i 7). Rodzaje instalacji, z których emisja nie wymaga pozwolenia, a których eksploatacja wymaga zgłoszenia określone zostały w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2 lipca 2010 r., wydanym na podstawie normy delegacyjnej zawartej w art. 153 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego aktu wykonawczego, zgłoszenia wymagają oczyszczalnie ścieków o przepustowości do 5 m3 na dobę, wykorzystywane na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód.
W rozpoznanej sprawie przedmiotem zgłoszenia dokonanego przez skarżących była właśnie tego rodzaju przydomowa oczyszczalnia ścieków. Jest przy tym poza sporem, że instalacja ta została wybudowana znacznie wcześniej, a mianowicie na podstawie odrębnego zgłoszenia złożonego przez nich do Starosty B. 19 lutego 2013 r. Sprzeciw organu pierwszej instancji w omawianym zakresie został mocą decyzji Wojewody Śląskiego z 13 kwietnia 2013 r. uwzględniony, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji została uchylona a postępowanie w sprawie sprzeciwu umorzone. Bezspornym jest również fakt, że choć strony dokonały w tym zakresie wymaganego zgłoszenia do wskazanego wyżej organu administracji architektoniczno-budowlanej, to jednak - jak same przyznały - przed rozpoczęciem eksploatacji tego urządzenia nie dopełnili obowiązku zgłoszenia jej organowi ochrony środowiska, jakim w świetle art. 378 ust. 3 pkt 3 był (i nadal jest) Wójt Gminy P.
Zgłoszenie takie złożyli pierwszy raz dopiero 21 kwietnia 2025 r., zaś wspomniany organ, poddając je weryfikacji miał na względzie treść art. 152 ust. 4 i 4a pkt 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska, które przewidują wniesienie sprzeciwu do rozpoczęcia eksploatacji instalacji nowo wybudowanej lub zmienionej w sposób istotny w sytuacji, gdy jej eksploatacja powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo gdy nie spełnia ona wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy (polegających na wykonaniu wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko; zastosowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji oraz na uzyskaniu wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska). Jakkolwiek w powyższych przepisach mowa o instalacji "nowo wybudowanej" lub "zmienionej w sposób istotny", a sporna oczyszczalnia ścieków została wybudowana kilka lat wcześniej, to mają one zastosowanie w sprawie, skoro jej zgłoszenie w trybie art. 152 ust. 1 zostało dokonane po raz pierwszy dopiero teraz. W tym miejscu przyjdzie podnieść, że skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3667/21 (publ. LEX nr 3205926), gdzie trafnie dostrzeżono, że należy odróżnić prawo do wybudowania określonej instalacji z prawem od jej eksploatacji. Prawo do realizacji spornej inwestycji zostało stwierdzone decyzją Wojewody Śląskiego z 16 kwietnia sierpnia 2013 r. nr [...] uchylającą decyzję Starosty B. z 12 marca 2013 r. (o wniesieniu sprzeciwu wobec rozpoczęcia budowy tej oczyszczalni) i umarzającą postępowanie w sprawie tego sprzeciwu, a tym samym skutkującą przyjęciem zgłoszenia. Z kolei o możliwości eksploatacji decydują inne normy prawne, w tym zawarte w powołanym wyżej art. 152 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska. Oznacza to, że w dacie zgłoszenia rozpoczęcia eksploatacji spełnione muszą być warunki dotyczące dopuszczenia do eksploatacji. Przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena legalności realizacji inwestycji, lecz dopuszczalności jej eksploatacji. Istotne z punktu widzenia dopuszczenia do eksploatacji są przy tym przepisy w brzmieniu obowiązującym nie w dacie wydania pozwolenia na budowę lub przyjęcia jej zgłoszenia (nawet jeśli proces inwestycyjny trwałby przez wiele lat), lecz w dniu zgłoszenia, o którym mowa w art. 152 ust,1 powołanej ustawy. Czym innym jest bowiem pozwolenie na budowę (lub jej zgłoszenie), a czym innym dopuszczenie do eksploatacji. W dniu wydawania pozwolenia na budowę skarżący nie dysponowali prawem do eksploatacji urządzenia, a jedynie do jego realizacji zgodnie z prawem budowlanym. W dacie zaś zgłoszenia do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków nieruchomość, na której się znajdowała była już od kilku lat włączona do Aglomeracji [...], a w konsekwencji, zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 1 lit a tiret 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. wskazana inwestycja powinna zachowywać wymogi określone w załączniku nr 3 do tego aktu wykonawczego, gdzie wskazano najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających albo minimalny procent redukcji substancji zanieczyszczających dla ścieków z oczyszczalni w aglomeracji wprowadzanych do wód lub ziemi. W sprawie miał również zastosowanie powołany wyżej art. 152 ust. 4a ustawy - Prawo ochrony środowiska, upoważniający właściwy organ do wniesienia sprzeciwu w sytuacji niezachowania tych parametrów. W świetle przeprowadzonych rozważań, wbrew twierdzeniom skarżących i ich pełnomocnika, powyższe nie narusza konstytucyjnych zasad; proporcjonalności czy równości wobec prawa nakazującej stosowanie takich samych reguł wobec podmiotów będących w takiej samej sytuacji faktycznej. W świetle bowiem obecnie obowiązujących uregulowań, organ administracji nie może dopuścić do użytkowania przydomowej oczyszczalni ścieków nie spełniających limitów określonych w powołanym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 12 lipca 2019 r. dla żadnego innego podmiotu w tej miejscowości. W innej sytuacji faktycznej są natomiast podmioty, których przydomowe oczyszczalnie ścieków zostały dopuszczone do użytkowania przed datą wejścia w życie tego rozporządzenia czy uchwały Rady Miasta W. z [...] r. nr [...]. Warto dodać, że zaskarżona decyzja nie koliduje również z zasadą niedziałania prawa wstecz. Z retroaktywnym działaniem prawa mamy bowiem do czynienia wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Tak rozumianą retroaktywność odróżnia się od retrospektywności prawa, która występuje wówczas, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", "ciągłym", takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (vide: uchwała NSA z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, publ. ONSAiWSA 2006 nr 3 poz. 71 oraz powołany wyżej wyrok tegoż Sądu z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3667/21). Zdaniem Sądu nie ma przy tym znaczenia fakt, że skarżący po zakończeniu budowy oczyszczalni, pomimo braku jej zgłoszenia w trybie art. 152 ust. 1 powołanej ustawy faktycznie z niej korzystali. Skoro bowiem rozpoczęli jej użytkowanie bez poprzedzenia wspomnianym zgłoszeniem, czynili bez zachowania wymaganych prawem procedur, to nie mogą wywodzić z takiego stanu rzeczy argumentacji o niepodleganiu regulacjom prawnym, które weszły w życie po rozpoczęciu faktycznej eksploatacji, jednak przed zgłoszeniem jej rozpoczęcia.
W konsekwencji podniesiony w skardze zarzut naruszenia postanowień art. 152 ustawy Prawo ochrony środowiska uznać należy za chybiony i nie mający podstaw prawnych.
Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają uznać, że organy ochrony środowiska były w rozpoznanej sprawie uprawnione do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 152 ust. 4a powoływanej ustawy. Wniesienie wskazanego sprzeciwu może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy ustali jasno i jednoznacznie, że zachodzą przesłanki zastosowania tej instytucji wymienione w pkt 1 lub 2 przywoływanego przepisu, czyli, że eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo, że instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 powyższej ustawy.
Istota przedmiotowego postępowania sprowadza się do tego, że uprawniony organ administracji publicznej stosownie do postanowień art. 152 ust. 4a ustawy Prawo ochrony środowiska wnosi sprzeciw jeżeli: eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt. 1 i 2 powyższej ustawy. Po myśli przywołanego tu przepisu wymaganiami ochrony środowiska dla nowo zbudowanego lub przebudowanego obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji są: wykonanie wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko; zastosowanie odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji albo uzyskanie wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska. Z treści przywołanych przepisów wynika, że to podmiot zgłaszający ma przedłożyć dokumentację pozwalająca ustalić spełnianie powyższych wymogów. Z kolei zadaniem organu administracji jest przeprowadzenie stosownej weryfikacji materiału przedstawionego w zgłoszeniu. W ramach tej weryfikacji organ może przeprowadzić czynności wyjaśniające dotyczące tego, czy przedłożona dokumentacja spełnia wymogi przewidziane przepisami prawa powszechnie obowiązującego. W ramach tego postepowania organ administracji nie jest podmiotem, który zastępuje czy też wyręcza stronę zgłaszającą daną instalację do użytkowania.
W ocenie Sądu wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej obydwu instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego dokonały wyczerpujących ustaleń materiału dowodowego. W uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć zgodnie przyjęły, że skarżący nie zdołali wykazać, aby sporna oczyszczalnia zachowywała wymagania określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. a tym samym, aby spełniała warunki wskazane w art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska.
Stanowisko takie wynika z tego, że przedłożone przez skarżących materiały, nie oddają wartości występujących w użytkowanej przez nich oczyszczalni. Jak bowiem ustaliły to organy administracji publicznej obu instancji przedstawione przez skarżących dokumenty nie odnosiły się do zainstalowanej u nich oczyszczalni. Przeprowadzone powyżej rozważania odnoszące się do części historycznej rozpoznawanej sprawy wykazały w tym zakresie występowanie sygnalizowanych rozbieżności, a dodatkowo należy podkreślić, że przedłożona dokumentacja nie odpowiada wymogom wynikającym z przyjętych rozwiązań prawnych.
W trakcie rozprawy przed tutejszy Sądem pełnomocnik skarżących odwołała się do stanowiska zaprezentowanego w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1635/23, w której uwzględniono wniesioną skargę. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzuty przyjdzie dostrzec, że w ramach tamtego postępowania Sąd dostrzegł szereg uchybień w działaniach wypowiadających się organów administracji, a w szczególności organy te dokonały analizy przedłożonego materiału dowodowego w sposób ułomy, a mianowicie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, które w przedłożonych materiałach się znajdowały. W rozpoznawanej sprawie, odnoszącej się do zgłoszenia dokonanego w tej samej miejscowości, wypowiadające się organy administracji publicznej obu instancji nie dopuściły się wskazanego uchybienia. Można wręcz uznać, że wskazania zamieszczone w przywołanym wyroku zostały w pełni zrealizowane w ramach przedmiotowego postępowania. Z tego też powodu odwoływanie się do wskazanego wyroku w tej sprawie nie mogło skutkować uwzględnieniem wniesionej skargi.
W skardze to tutejszego Sądu obok naruszeń przepisów prawa materialnego skazano także na naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności - art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne i niewszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich możliwych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego a ponadto nieprawidłowe ustalenie możliwości uzyskania jakości ścieków na skutek procesu oczyszczania w związku z działaniem oczyszczalni. Tak sformułowany zarzut nie jest trafny, albowiem odnosi się do innej roli organu administracji publicznej w ramach przedmiotowego postępowania. W przypadku zgłoszenia dokonanego przez skarżących, zadaniem organu administracji publicznej jest weryfikacja przedłożonej dokumentacji i ustalenie, czy spełnia ona wszystkie wymogi wynikające z przyjętych rozwiązań prawnych. Tym samym wskazany organ nie przeprowadza własnego postępowania wyjaśniającego mającego ustalić jaka jest jakość odprowadzanych ścieków, zadaniem tego organu jest weryfikacja przedłożonej dokumentacji i taka w prawie tej została przeprowadzona w sposób prawidłowy. W ramach zarzutu naruszenia postanowień 107 § 3 powyższego Kodeksu wskazano na nie wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji motywów jakimi kierował się organ odwoławczy, tj. nie skonstruowano uzasadnienia w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 przywoływanego aktu), tak aby objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawnego w sprawie. Tak ujęty zarzut oparty jest o element subiektywnej oceny treści uzasadnienia wypowiadających się w sprawie organów administracji. W ocenie składu orzekającego zarzut ten nie jest zasadny, ponieważ z treści uzasadnienia kwestionowanych rozstrzygnięć w sposób czytelny wynikają motywy, którymi organy te kierowały się podejmując stosowne rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło