II SA/Gl 1516/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Prezydent Miasta C. wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt W. P. w Domu Pomocy Społecznej. Ustalił, że jedną z osób zobowiązanych jest jego córka S. P. (dalej – "strona"). W sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Stronie przesłano również projekt umowy, o której mowa w art. 61 ustawy o pomocy społecznej. W związku z odmową podpisania niniejszej umowy organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił stronie odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, a nadto ustalił wysokość zobowiązania na kwotę: -14,32 zł za okres 26.03.2021 r. do 31.03.2021 r., -1.056,32 zł za okres 01.04.2021 r. do 30.04.2021 r., -865,77 zł za okres 01.05.2021 r. do 31.05.2021 r., -551,99 zł każdego miesiąca począwszy od dnia 01.06.2021 r. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Podniosła przede wszystkim, że już w trakcie wywiadu środowiskowego przedstawiła problematykę związaną z pozbawieniem jej ojca władzy rodzicielskiej nad skarżącą. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nastąpiło na mocy pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K., [...] Wydziału Rodzinnego z dnia [...] r. Wskazane orzeczenie wydane zostało w sprawie o rozwód, która toczyła się między matką i ojcem. Całość władzy rodzicielskiej nad stroną jak również nad jej starszą siostrą powierzono matce, ojcu przyznając jedynie prawo do kontaktów z córkami. W konsekwencji strona, na podstawie 64a ustawy o pomocy społecznej powinna zostać całkowicie zwolniona z opłaty za pobyt ojca w DPS. Strona zakwestionowała również sposób ustalenia jej sytuacji materialnej. Wskazała, że po obliczeniu jej dochodów i wydatków nie pozostaje jej żadna "nadwyżka", którą można przeznaczyć na pobyt ojca w DPS. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zarówno ustalenia Prezydenta Miasta C., jak i wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe. W sprawie zachodziła podstawa do ustalenia w stosunku do trojga dzieci umieszczonego w DPS odpłatności za jego pobyt w placówce. Gdy ta decyzja stanie się ostateczna to może zostać zastosowane rozwiązanie przewidziane w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium stoi na stanowisku, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Nie można zarzucić błędu w uznaniu, że decyzje ograniczające się tylko do ustalenia opłaty są niezgodne z prawem tylko z tego względu, że nie zawierają rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia z opłaty. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wskazała, że: 1) wyszły na jaw nowe, istotne okoliczności faktyczne. Istnieje jeszcze jeden zstępny ojca skarżącej, który po myśli przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest zobowiązany do ponoszenia opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, a który wskutek braku wiedzy tak skarżącej, jak i organów nie został ustalony jako osoba zobowiązana do uiszczania opłat i wzięty pod uwagę przy ustalaniu wysokości obowiązku ponoszenia opłaty nałożonego na skarżącą, w konsekwencji czego na skarżącą nałożono opłatę w wysokości proporcjonalnie wyższej niż gdyby organ wziął pod rozwagę czwartego zstępnego, 2) w sprawie doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji pomimo iż orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, a to art. 64a ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w K., [...] Wydziału Rodzinnego z dnia [...] r., sygn. akt [...] w stosunku do skarżącej jej ojciec nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 64a ustawy o pomocy społecznej podczas gdy z literalnego brzmienia pkt 2 wskazanego orzeczenia bezsprzecznie wynika, iż ojciec został pozbawiony wykonywania władzy rodzicielskiej nad skarżącą. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 7 lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej podniosło dodatkowo, że w sprawie doszło do naruszenia art. 64 pkt 7. Przepis ten stanowi, że "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłat". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 – dalej "u.p.s."). Jak stanowi art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W rozumieniu art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych (dzieciach, wnukach), w dalszej kolejności na wstępnych, a w ostateczności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłat za dom pomocy społecznej i jego wysokość jest wypadkową składu rodziny osób należących do kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ich dochodu oraz kryterium dochodowego. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w u.p.s. oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. II SA/Gl 1510/21 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Przy czym wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zależna jest od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Bez znaczenia pozostaje natomiast ilość osób obowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty, gdyż jedynym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., jest ich sytuacja dochodowa. W rozstrzyganej sprawie ojciec skarżącej nie jest w stanie pokryć pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej. Zasadnie organy administracji uznały, że zobowiązanym w tym zakresie jest również skarżąca. Prezydent Miasta C. podjął w stosunku do skarżącej postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ustalono jej dochód i stwierdzono, że przekracza on 300% kryterium dochodowego określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej. Stronie zaproponowano również umowę w przedmiocie finansowania pobytu w DPS. Taka umowa została jej przesłana wraz z pouczeniem o skutkach odmowy jej zawarcia. Ziściła się zatem przesłanka przewidziana w art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym "w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2". Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy uznać, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo, zarówno z materialnego, jak i formalnego punktu widzenia. Głównym zarzutem skargi jest nieuwzględnienie przez organy administracji faktu, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w K., [...] Wydziału Rodzinnego z dnia [...] r., sygn. akt [...] w stosunku do skarżącej jej ojciec został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a tym samym zachodzą przesłanki z art. 64a ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie należy powtórzyć za Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Katowicach, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Nie można zarzucić błędu w uznaniu, że decyzje ograniczające się tylko do ustalenia opłaty są niezgodne z prawem tylko z tego względu, że nie zawierają rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia z opłaty. Inaczej mówiąc, decyzja ustalająca wysokość opłaty jest ostateczna. Wobec tego skarżąca może wystąpić do organu administracji o zwolnienie z tak ustalonej opłaty i organ rozważy, czy w sprawie zaistniały przesłanki wynikające z art. 64 i 64 a ustawy. Należy również odnieść się do zarzut rzekomego istnienia czwartego potomka ojca skarżącej. Okoliczność powyższa w żaden sposób nie została nawet uprawdopodobniona. W piśmie z dnia 7 lutego 2022 r. o tej okoliczności również nie wspomina. Niezależnie od tego, jak trafnie podniosło SKO przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie opłaty dla skarżącej. Zarzut naruszenia art. 64 pkt 7 również nie jest zasadny, ze względów podniesionych wcześniej. Przed dokonaniem zwolnienia całkowitego lub częściowego z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS taka opłata najpierw musi zostać ustalona. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.