II SA/Gl 1519/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi T. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.747.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy P. decyzją z 1 czerwca 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3 i art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T. S. (dalej jako strona lub skarżącemu) reprezentowanej przez adwokata K. G. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na bratem. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw przebieg postępowania, a następnie przywołał stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również przedstawił sytuację faktyczną związaną z niezbędnością opieki sprawowanej przez stronę nad schorowanym bratem. Jako powód odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ pierwszej instancji wskazał, że brat strony posiada syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz w pierwszej kolejności jest uprawniony do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata K. G. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym zarzucono decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia okresem powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Decyzji tej zarzucono także naruszenie postanowień art. 17 ust. 1 pkt. 4 przywoływanej ustawy polegające na tym, że strona jako brak osoby wymagającej opieki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem odwołującego syn osoby wymagającej opieki nie utrzymuje z ojcem kontaktu i z tego powodu nie jest w stanie sprawować tej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.747.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał stosowne regulacje z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w dalszej kolejności przedstawił działania i ustalenia organu pierwszej instancji poczynione w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Organ ten docenił działania podejmowane przez stronę i sprawowana przez nią opiekę nad bratem, jednakże organ odwoławczy dokonał analizy przepisów dotyczących obowiązku alimentacyjnego i uznał, że przed bratem osoby wymagającej opieki znajduje się syn wskazanej osoby, który w pierwszej kolejności może się ubiegać o wskazane świadczenie. Jak wynika z akt sprawy syn osoby wymagającej opieki nie sprawuje jej z uwagi na to, że nie utrzymuje kontaktu z ojcem. Z uwagi na fakt występowania syna osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby, strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez adwokata K. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że skarżący jako brat niepełnosprawnego nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Obok naruszenia przepisów prawa materialnego wskazano na naruszenia przepisów procesowych, a w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i nieuzasadnione uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za jej zasadnością. Odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wyrażanego w nich stanowiska o prymacie zasad i wartości wynikających z postanowień Konstytucji RP. Podkreślono, że syn osoby wymagającej opieki nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem, ponieważ osoby te nie utrzymują kontaktu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 259 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Tytułem przypomnienia skarżący zamieszkuje wspólnie z bratem, który z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki ze strony drugiej osoby i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brat skarżące posiada syna, który z uwagi na nie utrzymywanie z nim kontaktu nie jest w stanie sprawować takiej opieki. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie przywołać tezę uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22. Zgodnie z tą uchwałą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a przywoływanej ustawy). Ponadto warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powoływanego aktu). Po przywołaniu stanu normatywnego jak również głównych tez podjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z 14 listopada 2022 r. przyjdzie stwierdzić, że decyzja organów administracji zakwestionowane w ramach niniejszej procedury odpowiadają prawu i nie naruszają obowiązujących regulacji w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Podkreślić należy, że organ odwoławczy odniósł się do kwestii związanej z momentem powstania stopnia niepełnosprawności. We wskazanym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia dla skutecznego ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Tym samym przesłanka ta nie leżała u podstaw odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia przez organ odwoławczy. Wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej odwołały się do faktu, że syn osoby wymagającej opieki nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i z tego powodu skarżący nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia. Stanowisko organów administracji w świetle przywołanych tez uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, która jest wiążąca dla składu orzekającego w niniejszej sprawie, jest prawidłowe. W przywołanej uchwale uznano, że jeżeli jest współmałżonek osoby wymagającej opieki to przedmiotowe świadczenie będzie mogło być przyznane innej osobie niż współmałżonek, tylko wówczas, gdy będzie on legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.