II SA/Gl 1524/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie Sądu nadesłał druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Z treści formularza wynika, że skarżący mieszka sam, nie posiada żadnego majątku, a jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości 1874 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że znajduje się w złym stanie zdrowia, a niski dochód nie pozwala mu na godne życie. Pismem z dnia 28 października 2013 r. referendarza sądowy wezwał skarżącego do udokumentowania wydatków przeznaczanych na utrzymanie się, w tym opłat za energię elektryczną, dostawy wody, wywóz śmieci, zakup lekarstw itp., nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego świadczenia oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia pożyczki bankowej oraz wykazujących wysokość miesięcznych rat spłaty tej pożyczki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przy piśmie z dnia 13 listopada 2013 r. nadesłał kopie dwóch bankowych dowodów wypłaty z dnia 8 października 2012 r. oraz 28 września 2012 r., dwie kopie dowodów wpłaty z dnia 4 października 2013 r. opiewające na kwoty 357,80 zł oraz 443,24 zł, kopie decyzji z dnia [...] r. o waloryzacji świadczenia rentowego, kopie faktury VAT za dostawy wody i energię elektryczną, dokumenty obrazujące ponoszenie wydatków z tytułu podatku od nieruchomości, a także kopie zakupu opału w 1999 r. i 2012 r. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2013 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżący złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu zwrócił się o przyznanie prawa pomocy i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto podniósł, że wykazał on już swoje koszty utrzymania w piśmie z dnia 13 listopada 2013 r., miesięcznie w okresie opałowym wynoszą około 3578 zł. Do tego należy doliczyć wydatki na rozpoczęty remont budynku mieszkalnego, w którym skarżący obecnie przebywa. Na podstawie zarządzenia z dnia 20 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do wskazania tytułu prawnego do budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje oraz udokumentowanie wydatków przeznaczanych na leczenie. Na dokonanie tej czynności wyznaczono skarżącemu siedmiodniowy termin. W piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że jest właścicielem budynku, w którym zamieszkuje. Nadto wyjaśnił, że ze względu na zły stan zdrowia zmuszony jest korzystać z pomocy życzliwych mu osób, nie jest natomiast w stanie udokumentować związanych z tym wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Powyższe unormowanie wyraźnie wskazuje, że przesłanką badaną przez sąd jest przede wszystkim stan majątkowy wnioskodawcy, natomiast wiek oraz stan zdrowia nie wpływają bezpośrednio na treść orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 242/12). Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a do tego było niespójne. Na druku urzędowego formularza PPF skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości. Tymczasem w piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r. oświadczył, że jest właścicielem budynku, w którym zamieszkuje. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, a to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu dotyczącego tej kwestii. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem się, a więc opłata za energię elektryczną oraz dostawy wody kształtują się w ujęciu miesięcznym na poziomie około 50 zł. W żaden sposób skarżący nie uprawdopodobnił natomiast, że ponosi inne stałe koszty związane z utrzymaniem się, w tym również wydatki przeznaczane na leczenie, przedstawiając jedynie odręcznie sporządzone zestawienie. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Zdaniem Sądu skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z jego sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków. O trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji o tym, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych nie może w ocenie Sądu przesądzać natomiast okoliczność, że spłaca on zaciągnięte pożyczki, w sytuacji gdy nie uprawdopodobnił faktu ich spłaty, jak również nie wykazał, iż zaciągnięcie tych pożyczek było konieczne lub oczywiście usprawiedliwione w związku z koniecznymi do zaspokojenia potrzebami bytowymi. Pożyczki mogą bowiem zaciągać również osoby będące w dobrej kondycji finansowej. Tym samym co do zasady fakt obarczenia spłatami pożyczek nie ma zdaniem Sądu wpływu na ocenę sytuacji materialnej strony starającej się o prawo pomocy. Przyjęcie innego stanowiska wypaczałoby istotę prawa pomocy i prowadziłoby do nadużywania tej instytucji. Ponadto konieczność remontu domu nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06) Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.