II SA/Gl 153/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2024 r. sprawy ze skargi P. Sp. k. z siedzibą w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKO.4103.170.2023 w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej w decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKO.4103.170.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 123, art. 144 i art. 113 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia A. L. (dalej – Skarżąca), uchyliło postanowienie Prezydenta Miast C. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 6 października 2023 r. nr [...] i umorzyło postępowanie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miast decyzją Nr [...] z dnia 9 czerwca 2023 r. znak [...] ustalił sposób zagospodarowania i warunków zabudowy terenu obejmującego działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obręb [...], położone w C. przy ul. [...]. Jako rodzaj inwestycji wskazano - zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. W dalszej kolejności stwierdzono, że inwestycja obejmuje: – budowę do 19 budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz budynku mieszkalno-usługowego (usługi podstawowe np. sklep osiedlowy, biura, przedszkole) z garażami podziemnymi, – realizację obiektów infrastruktury i urządzeń technicznych niezbędnych dla funkcjonowania tego obiektu oraz elementów zagospodarowania terenu w zakresie zapewniającym powiązania funkcjonalne w granicach terenu inwestycji. Decyzja stała się ostateczna z dniem 12 lipca 2023 r. Postanowieniem z dnia 6 października 2023 r. organ I instancji – działając z urzędu – sprostował oczywistą omyłkę we własnej decyzji Nr [...] z dnia 9 czerwca 2023 r. w ten sposób, że w pkt 1 dotyczącym rodzaju inwestycji zapis "Rodzaj inwestycji: zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna" zastąpił treścią "Rodzaj inwestycji: zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna". Zastosowanie art. 113 § 1 k.p.a. organ uzasadnił tym, że w decyzji omyłkowo określono rodzaj inwestycji jako zabudowa jednorodzinna, podczas gdy pozostałe ustalenia decyzji dotyczą zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. W zażaleniu z dnia 16 października 2023 r. Skarżąca podniosła, że działania podejmowane przez Prezydenta Miasta na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą wprowadzać w błąd właścicieli działek sąsiednich. Podniosła również, że planowana inwestycja narusza jej interesy, gdyż ograniczy dostęp światła dziennego do pomieszczeń jej budynku, a także stanowić będzie źródło szeregu uciążliwości. Kolegium, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r. uchyliło postanowienie organu I instancji i umorzyło postepowanie w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że Prezydent Miasta w sposób nieuprawniony dokonał zmiany treści decyzji o warunkach zabudowy. Zwrócono uwagę, że wskazanie rodzaju zabudowy jest istotną cechą kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 977 z późn. zm. – dalej u.p.z.p.), o czym świadczy treść § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie oznaczeń i nazewnictwa stosowanych w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz w decyzji o warunkach zabudowy (Dz.U. Nr 164, poz. 1589). Konkludując Kolegium stanęło na stanowisku, że organ I instancji naruszył art. 113 § 1 k.p.a. W skardze z dnia 10 stycznia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, P. Sp.k. w C. (dalej – Spółka, Skarżąca) zarzuciła postanowieniu Kolegium naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieść istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 113 k.p.a. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że w przepis ten nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie; 2) art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego, tj.: a) brak ustalenia treści wniosku Spółki i procedowanego przedmiotu postępowania; b) brak analizy zawiadomienia o wszczęcia postępowania i nie ustalenie jaki był przedmiot postępowania; c) brak szczegółowej analizy treści znajdujących się uzgodnień i ustaleń oraz analiz urbanistycznych w kontekście ustalenia co było przedmiotem tych działań; d) brak analizy zawiadomienia o zebraniu pełnego materiału dowodowego i nie ustalenie jaki był przedmiot postępowania; 3) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia, co w szczególności przejawia się w braku wskazania przez SKO, jaki tryb działania jest właściwy do wyeliminowania pomyłki organu I instancji w zakresie określenia rodzaju zabudowy, skoro organ uznał tryb przewidziany w art. 113 k.p.a. za niewłaściwy; 4) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na: a) bezzasadnym uchyleniu postanowienia organu I instancji i umorzeniu postępowania w całości w przypadku, gdy prawidłowe byłoby wydanie przez SKO postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji; b) umorzeniu nieistniejącego na gruncie art. 113 k.p.a. i nie znanego procedurze administracyjnej postępowania dotyczącego sprostowania "omyłki pisarskiej", podczas gdy postanowienie organu I instancji dotyczyło sprostowania innej oczywistej omyłki, nie zaś błędu pisarskiego. Wobec tych zarzutów Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia Skarżąca wyraziła stanowisko, że Kolegium w sposób nieuprawniony i błędny uznało, że postanowienie organu I instancji dotyczy "weryfikacji wad orzeczenia o merytorycznym charakterze" i skutkuje "merytoryczną modyfikacją ustaleń faktycznych i prawnych organu", podczas gdy postanowienie organu I instancji dokonuje jedynie sprostowania oczywistej omyłki, powstałej wskutek użycia błędnego słowa "jednorodzinna" zamiast "wielorodzinna". Podkreślono bowiem, że wszystkie pisma w sprawie, sporządzane zarówno przez Skarżącą, jak również organ prowadzący postępowanie, czy też innych uczestników postępowania, w tym organy uzgadniające i opiniujące wniosek, zawsze dotyczyły inwestycji polegającej na budowie do 19 budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz budynku mieszkalno-usługowego z garażami podziemnymi. Spółka zauważyła dodatkowo, że prostowana decyzja jest następstwem konsekwentnej zabudowy tego terenu przez Spółkę budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi, co potwierdzono na s. 4 uzasadnienia decyzji z dnia 9 czerwca 2023 r. Stwierdzono tam, że dla części wnioskowanego terenu została wydana decyzja Prezydenta Miasta C. nr [...] z dnia 16 września 2020 r. ustalająca warunki zabudowy dla zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, na podstawie której Inwestor uzyskał w dniu 8 marca 2022 r. decyzję o pozwoleniu na budowę nr [...]. Konkludując Spółka uznała, że wobec powyższego nie ma mowy o wprowadzeniu w błąd stron postępowania, czy też innych organów administracji biorących udział w opiniowaniu i uzgadnianiu wniosku i decyzji. Dodatkowo Spółka zauważyła, że Kolegium kwestionując działanie organu I instancji nie wskazało jaki tryb byłby właściwy do wyeliminowania tego błędu. Takie działania narusza zasadę wyrażoną w art. 8 k.p.a. Ponadto Skarżąca dostrzegła, że organ odwoławczy dokonał umorzenia postępowania "w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej", podczas gdy postanowienie Prezydenta Miasta dotyczyło sprostowania oczywistej omyłki, nie zaś oczywistej omyłki pisarskiej - terminu nieznanego procedurze administracyjnej. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto poinformowało, że po rozpatrzeniu żądania M. P., decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO.4103.186.2023 stwierdziło nieważność decyzji Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 9 czerwca 2023 r. Ponadto, wskazało, że w dniu 31 stycznia 2024 r. w rozmowie telefonicznej J. A. zawiadomił, że decyzje we wskazanych przez niego sprawach otrzymał zarówno on, jak również jego rodzeństwo. Tymczasem zbyli oni należącą do nich nieruchomość na rzecz Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest postanowienie Kolegium, którym uchylono rozstrzygnięcie organu I instancji prostujące oczywistą omyłkę w decyzji ustalającej warunki zabudowy. Sprawa zatem wymaga wyjaśnienia, czy zakres zmian dokonany we wspomnianej decyzji doprowadził do zmodyfikowania jej w sferze merytorycznej, czy też nie. Tym samym, ocenie należy poddać to, czy ujawniony błąd w sentencji miał charakter istotny dla ustalenia warunków zabudowy. Przystępując do rozważań wskazać przyjdzie, że podstawą wydanych w sprawie postanowień był art. 113 § 1 k.p.a. Stanowi on, że organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Z przepisu tego wynika, że przedmiotem sprostowania mogą być błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera ustawowej definicji powyższych pojęć, natomiast judykatura wypracowała stanowiska w tych kwestiach. Zgodnie z poglądami orzecznictwa sądów administracyjnych, błąd pisarski to widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, mylna pisownia albo niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, natomiast błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego. Ustawodawca na równi z błędami rachunkowymi oraz pisarskimi potraktował inne oczywiste omyłki (oczywisty oznacza niebudzący wątpliwości). Każda z tych omyłek, aby mogła zostać sprostowana w trybie art. 113 § 1 k.p.a. musi mieć jeszcze określoną wagę, tj. być nieistotna (zob. wyrok NSA z dnia 25 października 2023 r. sygn. akt II OSK 1325/22, Lex nr 3687867). Orzeczenie rektyfikacyjne nie może służyć weryfikacji wad orzeczenia o merytorycznym charakterze. Jego celem pozostaje bowiem naprawa zaburzonego związku pomiędzy wolą (zamierzeniem) organu, a jego wadliwym, błędnym uzewnętrznieniem i to wyłącznie w odniesieniu do pewnego specyficznego, nieistotnego charakteru wady zawartej w samym orzeczeniu (zob. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 3192/19, Lex nr 3308131). Sprostowanie nie może więc skutkować modyfikacją merytoryczną ustaleń faktycznych lub prawnych organu, stanowiąc swoistą sanację popełnionych błędów. Jak zaznaczono to już wcześniej, pod pojęciem "innych oczywistych omyłek" kwalifikują się omyłki, które stoją na równi z błędami pisarskimi, czy rachunkowymi, a zatem takie omyłki, które w sposób niebudzący żadnych wątpliwości i jednoznacznie wskazują na ich oczywistość, tzn. możliwość stwierdzenia błędu bez głębszej analizy przyczyn takiej, a nie innej treści rozstrzygnięcia. Przy czym oczywistość wad aktu administracyjnego, w jego warstwie rachunkowej lub pisarskiej, jest zarazem granicą dopuszczalności sprostowania. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego, czy innej omyłki, winna wynikać albo z natury błędu albo z samego porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z wnioskiem, czy innymi niespornymi okolicznościami, czy dokumentami. Podstawowym wyznacznikiem oczywistości omyłki pozostaje możność natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1447/19, Lex nr 3030977). Co istotne, sprostowanie oczywistej omyłki możliwe jest wówczas, gdy dla wykazania, że określony zapis decyzji jest błędny, nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 725/18, Lex nr 3030862). Odnosząc powyższe do kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że błąd sentencji prawidłowo skorygowano w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. Przypomnień należy, że pierwotnie pkt 1 rozstrzygnięcia brzmiał "Rodzaj inwestycji: zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna". W wyniku jego sprostowania przez organ I instancji nadano mu następującą treść: "Rodzaj inwestycji: zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna". Wyrazić należy stanowisko, że gdyby patrzeć bardzo wąsko, tj. przez pryzmat wyłącznie samej nazwy pkt 1 decyzji, to istotnie przyjąć należałoby, że doszło do istotnej modyfikacji merytorycznej rozstrzygnięcia. Zestawienie bowiem pojęć "zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej" i "zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej" od razu wskazuje na dwa różne sposoby zagospodarowania terenu, chociażby ze względu na gabaryty. Jednakże takie podeście jest nieuprawnione. Mianowicie oceny oczywistości błędu oraz jego wagi należy dokonać w kontekście całego znaczenia prostowanej sentencji, w tym przypadku w szczególności przy uwzględnieniu dalszej treści pkt 1 decyzji z dnia 9 czerwca 2023 r. W tym względzie należy zwrócić uwagę, że organ I instancji uszczegóławiając pkt 1 w zakresie rodzaju inwestycji posłużył się pojęciem zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Mianowicie tired 1 wspomnianego pkt 1 sentencji wyjaśnia, że inwestycja obejmuje budowę do 19 budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz budynku mieszkalno-usługowego z garażami podziemnymi. Ponadto organ I instancji warunki i wymagania ochrony i kształtowania ładu przestrzennego określił dla zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Jak również trafnie zauważyła Spółka w skardze, w złożonym wniosku jednoznacznie zakreślono przedmiot postępowania, który dotyczył zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Wyrazem tego jest zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 22 marca 2023 r., które jest zgodne z żądaniem Spółki. Również załączone do wniosku decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach: z dnia 27 września 2022 r. nr [...] i z dnia 6 grudnia 2022 r. nr [...] dotyczą budynków mieszkalnych wielorodzinnych. Korespondencja jaka odbywała się w toku postępowania także w sposób jednoznaczny wskazywała, że dotyczy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji obejmującej budowę budynków mieszkalnych wielorodzinnych. W świetle tych uwag zając należy stanowisko, że okoliczności sprawy nie uzasadniały uchylenia postanowienia Prezydenta Miasta o sprostowaniu omyłki w pkt 1 decyzji Nr [...] z dnia 9 czerwca 2023 r. Poczynione uwagi dowodzą tego, że zastosowanie trybu z art. 113 § 1 k.p.a. nie doprowadziło do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wspomniana decyzja, jak również całe postępowanie poprzedzające jej wydanie, dotyczyło ustalenia warunków zabudowy dla budynków mieszkalnych wielorodzinnych. Twierdzenia tego nie przekreśla omyłkowe użycie terminu "zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna" w określeniu rodzaju inwestycji w pkt 1 decyzji, w sytuacji gdy dalsze jej regulacje w sposób ewidentny precyzują warunki i wymagania dla zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Nie można w sposób automatyczny przyjmować, że każda omyłka, czy błąd w sentencji decyzji dyskwalifikuje możliwość ich prostowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Oczywiście każdy przypadek jest indywidualny i wymaga wnikliwej oceny. Taka analiza, jakiej poddane zostało zaskarżone postanowienie, a także postanowienie je poprzedzające uzasadnia twierdzenie, że brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W kontekście poczynionych uwag zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 113 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium winno zatem utrzymać w mocy postanowienie organu I instancji. Chybiony okazały się pozostałe zarzuty. Otóż trudno przychylić się do twierdzenia, że stan faktyczny ustalony w sprawie uniemożliwiał wydanie rozstrzygnięcia. Podkreślić bowiem należy, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 113 § 1 k.p.a. organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego i prawnego w takim zakresie, jak w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji o charakterze merytorycznym. Zgodzić się natomiast należy z tym, że organ odwoławczy dokonał niewłaściwej oceny stanu faktycznego sprawy (art. 80 k.p.a.). W dalszej kolejności wyrazić należy stanowisko, że organ odwoławczy stwierdzając nieprawidłowość przyjętego trybu załatwienia danej sprawy nie jest zobligowany do pouczenia zainteresowanego o tym jakie winien przedsięwziąć działania dla osiągnięcia zamierzonego celu. Ponadto ambiwalentne dla sprawy było posłużenie się w sentencji zaskarżonego postanowienia zwrotem "omyłka pisarska". Wprawdzie ustawodawca odróżnia błąd pisarski od innej omyłki, to okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla sprawy, ponieważ kluczowa jest ocena oczywistości i wagi omyłki, a nie kwalifikacja do jednego z uchybień wymienionych w art. 113 § 1 k.p.a. W toku postępowania sądowego jego uczestnicy w osobach M. P. i A. L. wnieśli o rozpoznania sprawy na posiedzeniu jawnym, nie wskazując argumentów, które uzasadniałyby to żądanie. Zgodnie natomiast z art. 122 p.p.s.a sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Na gruncie tego przepisu wykształciło się stanowisko, że rozpoznanie w trybie uproszczonym skargi na zaskarżalne postanowienie nie jest uzależnione od wniosku strony, ale równocześnie, skierowanie sprawy na rozprawę także nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie. Dlatego też wniosek strony o przeprowadzenie rozprawy nie wiąże Sądu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gd 1705/16, Lex nr 2270464). Ponadto z treści art. 122 p.p.s.a. wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu ("może przekazać"), któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się sąd (zob. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5287/16, Lex nr 2347699). Mając na uwadze powyższe skład orzekający Sądu nie dostrzegł powodów, dla których sprawa miałaby zostać rozpatrzona na rozprawie. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącej uiszczony od skargi wpis w kwocie 100 zł.