II SA/Gl 154/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi O.P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 listopada 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1107/2025/16193 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 12 września 2025 r. nr [...]. Prezydent Miasta K. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 12 września 2025 roku, nr: [...], działając na podstawie art. 24 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 – dalej: u.ś.r.), art. 145 i in. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej: k.p.a.) i in., orzekając wobec O.P. (dalej: strona, skarżąca, cudzoziemka): 1) Uchylił decyzję Nr [...] z dnia 28 czerwca 2022 r. oraz wszystkie decyzje ją zmieniające; 2) Odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 24 czerwca 2022 r. W tym czasie jednak od 2021 r. do [...] r. strona była zatrudniona w Ukrainie. Istniały zatem przesłanki do wznowienia postępowania. W całym okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego strona pozostawała w stosunku zatrudnienia. Biorąc pod uwagę całość zebranego materiału dowodowego w sprawie należało odmówić przyznania ww. prawa. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła strona wyrażając swe niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i wskazała, że świadczenie początkowo zostało jej przyznane i organ nie miał wątpliwości co do zasadności podjętej decyzji. W momencie składania wniosku strona nie władała językiem polskim. Przyjechała z Ukrainy w wyniku wojny jako uchodźca. W związku z powyższym w MOPSie udostępniono jej tłumaczkę języka ukraińskiego, która zapytała, czy pracuje. Odpowiedziała, że znajduje się na urlopie bezpłatnym w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Nie otrzymywała wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Składając wniosek działała w dobrej wierze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) decyzją z dnia 13 listopada 2025 roku, nr SKO.PSŚ/41.5/1107/2025/16193, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż sam fakt pozostawania strony w zatrudnieniu wyklucza możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, które zgodnie z przepisami przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z zaświadczenia Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy wynika, iż strona w okresie od [...] r. do [...] r. pracowała w [...] dla miasta K.. Do 2 marca 2023 r. przebywała na urlopie w celu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym opieki domowej, a w okresie od 3 marca 2023 r. do 3 listopada 2023 r. przebywała na urlopie bezpłatnym. W trakcie korzystania z urlopu bezpłatnego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną ocenę przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej'" w sytuacji, gdy skarżąca przebywała na urlopie bezpłatnym, co nie powinno stanowić automatycznego uznania, iż nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, jak i również poprzez następcze uchylenie decyzji i w konsekwencji pozbawienie prawa do otrzymania pomocy finansowej, której potrzebuje ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem; 2) art. 7a k.p.a., poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości prawnych na korzyść strony w przypadku, gdy wydana decyzja dotyczyła przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu strona powtórzyła argumentację z odwołania. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W sprawie skarżącej orzekał poprzednio tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 6 listopada 2024 r., II SA/Gl 651/24, orzekł m. in., że "Jeśli organ zamierza zastosować rozwiązanie przewidziane w art. 151 § 1 ust 2 k.p.a. musi bezspornie wykazać, że skarżąca, składając wniosek o przyznanie świadczenia, poinformowała go, że jest osobą bezrobotną (pozostającą bez pracy). Organ winien uwzględnić również to, że strona jest obcokrajowcem. Mogła więc nie zrozumieć precyzyjnie stawianych jej pytań (w formularzu lub ustnie)." W świetle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tymczasem organ I instancji pisał (s. 1 decyzji): "Z dokumentów posiadanych przez tutejszy Ośrodek wynika, iż wszelkie pisma i oświadczenia są przez Panią składane w języku polskim, a więc organ pierwszej instancji zakłada, że posługuje się Pani językiem polskim biegle w mowie i na piśmie, a tym samym rozumie treść pouczeń zawartych we wniosku i w decyzji." Organ na podstawie pism składanych w języku polskim (także deponowanych tam wiele miesięcy po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) "założył", że skarżąca ówcześnie, starając się o ww. świadczenie, posługiwała się biegle językiem polskim, zarówno w mowie jak i na piśmie. Są to ustalenia dowolne, arbitralne i niemające żadnego pokrycia w zasadach logiki oraz doświadczenia życiowego. Skarżąca twierdzi, że w sprawach urzędowych musiała korzystać z pomocy tłumacza, gdyż po przybyciu tu jako uchodźca wojenny nie znała języka polskiego. Nie można przecież wykluczyć, że pisma w ramach pomocy zostały jej zredagowane przez inną osobę, posługującą się biegle językiem polskim, na podstawie informacji udzielanych przez ww. cudzoziemkę, która je jedynie podpisywała. Jest to rozpowszechniona praktyka pomocy prawnej udzielanej obywatelom innych państw, zwłaszcza przebywającym tu w związku z wybuchem wojny w Ukrainie. Także różne urzędy zatrudniały osoby władające językiem ukraińskim, by wymagana pomoc była udzielana. Organy nadal więc nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, o których mowa w ww. wyroku. Materiał dowodowy w dalszym ciągu nie pozwala na jednoznaczne zajęcie stanowiska przez Sąd. WSA w Gliwicach w ww. wyroku nie zgodził się jednak z zarzutem naruszenia w sprawie art. 7a § 1 k.p.a., zatem i obecnie Sąd nie może czynić ustaleń odmiennych. Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.