II SA/Gl 1552/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 września 2025 r. nr 010070/680/4149020/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 16 czerwca 2025 r., nr postępowania [...], 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej – Prezes ZUS) decyzją z dnia 23 września 2025 r. nr 010070/680/4149020/2023 (nr postępowania [...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania B. P. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej – ZUS) z dnia 16 czerwca 2025 r. nr [...], którą odmówiono Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. W. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. ZUS decyzją z dnia 18 czerwca 2024 r. nr [...] uznał, że Skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia wychowawczego. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS-u z dnia 1 października 2024 r. nr [...]. Wskutek skargi na decyzję Prezesa ZUS-u z dnia 1 października 2024 r., tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2025 r. o sygn. akt II SA/Gl 1544/24 uchylił zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą, tj. decyzję ZUS-u z dnia 18 czerwca 2024 r. W motywach orzeczenia stwierdzono, że zgromadzony materiał dowodowy nie uprawniał organów ZUS-u do pominięcia ustaleń, czy dziecko przebywało w relewantnym okresie u matki. Jak wskazał bowiem Sąd, treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm. dalej u.p.p.w.d.) stanowi wyraźnie, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Z racji na powyższe, Sąd dostrzegł potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia pod którego z rodziców opieką przebywało dziecko. Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS decyzją z dnia 16 czerwca 2025 r. po raz kolejny odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu organ przyznał, że w wymienionym okresie córka faktycznie nie mieszkała z ojcem, co było wbrew prawomocnemu postanowieniu Sądu Okręgowego W. w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Nie mniej jednak stwierdzono, że brak jest dowodów potwierdzających, iż dziecko przebywa z matką. Według ZUS-u, nie można przyjąć, że dziecko przebywa z matką, wyłącznie w oparciu o oświadczenie Skarżącej. Podkreślono, że Skarżąca nie podała miejsca zamieszkania dziecka, co jest wymaganym elementem wniosku o świadczenie. Zwrócono również uwagę, że wywiad środowiskowy przeprowadzony przez MOPS w M. w dniu 26 marca 2024 r. miał miejsce w siedzibie tej placówki, na którym obecna była tylko Skarżąca. W tej sytuacji – zdaniem ZUS-u – przyznanie prawa do świadczenia rodzicowi, z którym dziecko faktycznie mieszka, ale nie jest miejscem zamieszkania, które ustalił sąd opiekuńczy, oznaczałoby, że ZUS sankcjonuje stan faktyczny, który narusza ustalenia orzeczenia sądu opiekuńczego, a więc byłoby działaniem naruszającym porządek prawny ustalony przez niezawisły sąd. Niewątpliwie prowadziłoby to również do sankcjonowania i premiowanie przez ZUS rodzica, który nie honoruje postanowień sądów. Z tego też względu świadczenie wychowawcze za ten okres zostało przyznane ojcu dziecka. ZUS stanął na stanowisku, że miejsce zamieszkania dziecka ustalone prawomocnym orzeczeniem sądu opiekuńczego, jest wiążące dla ZUS dla celów ustalenia prawa do świadczenia, a tym samym nieuzasadnione jest prowadzenie przez ZUS dodatkowego postępowania mającego ustalenie miejsce zamieszkania dziecka. W dalszej części ZUS przedstawił przebieg postępowania prowadzonego przed sądem rodzinnym wskazując, że Skarżąca nie podważyła prawidłowości wspomnianego wcześniej postanowienia Sądu Okręgowego. Ponadto wskazano, że ojciec zwolniony został z obowiązku alimentacji na rzecz córki (postanowienie Sądu Okręgowego W. w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). W odwołaniu z dnia 27 czerwca 2025 r. Skarżąca zanegowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jego treści Skarżąca podniosła, że córka zamieszkuje z nią nieprzerwanie od 1 grudnia 2016 r., a od czerwca 2022 r. samodzielnie ponosi koszty utrzymania dziecka bez jakiegokolwiek wsparcia ojca. Z tych też względów to jej, a nie ojcu dziecka, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Podkreśliła również, że dla sprawy nieistotne jest postanowienie sądu rozwodowego określającego miejsce zamieszkania dziecka. W opinii Skarżącej, decydujące znaczenie w tej materii ma faktyczne wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i ponoszenie kosztów jego utrzymania. Dla słuszności tego stanowiska Skarżąca przywołała orzeczenia sądów administracyjnych, w tym orzeczenia tutejszego Sądu. W skardze zwrócono uwagę nie tylko na naruszenie prawa materialnego, ale również na naruszenie prawa procesowego. To drugie polegać miało m.in. na nieudostępnieniu Skarżącej wniosków ojca dziecka o przyznanie prawa do świadczenia, decyzji wydanych w tych sprawach, jak również dokumentów, które powoływane były przez ZUS w uzasadnieniu decyzji odmawiających przyznania Skarżącej świadczenia wychowawczego. Zaprzeczyła także jakoby wywiad środowiskowy przeprowadzony przez MOPS w M. w dniu 26 marca 2024 r. odbył się bez udziału jej córki. Zaznaczyła w tym miejscu, że czynność ta nie odbyła się na potrzeby postępowania w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W skardze wskazano również na naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. poprzez doręczenie decyzji Skarżącej z pominięciem ustanowionego przez nią pełnomocnika. W końcowej części odwołania zawarto wnioski dowodowe, a także żądanie zawiadomienia organów ścigania o przestępstwach popełnionych przez ojca dziecka polegających na wyłudzeniu świadczenia wychowawczego oraz składaniu fałszywych oświadczeń. Nie przychylając się do odwołania, Prezes ZUS-u decyzją z dnia 23 września 2025 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez ZUS w decyzji z dnia 16 czerwca 2025 r. Mianowicie zgodził się z tym, że Skarżąca nie spełniała warunku z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., tj. warunku zamieszkiwania dziecka wspólnie z matką, w związku z faktem obowiązywania zarządzeń opiekuńczych w sprawie dziecka, mających wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia. Również zwrócono uwagę na niemożność stwierdzenia pobytu dziecka ze Skarżącą, a to wobec niepodania miejsca pobyty, co stanowi naruszenie art. 13 ust. 3 pkt 1 u.p.p.w.d. W tej sytuacji - jak podnosi Prezes ZUS-u – organ I instancji nie miał możliwości zweryfikować informacji, czy dziecko przebywa pod opieką Skarżącej, ani dokonać ustalenia tej okoliczności w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS-u odniósł się do poszczególnych zarzutów odwołania. W skardze z dnia 31 października 2025 r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie postępowania administracyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie postępowania administracyjnego. Ponadto Skarżąca – na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sformułowała wniosek, aby Sąd zobowiązał organ do wydania decyzji przyznającej jej świadczenie wychowawcze w terminie 7 dni liczonych od uprawomocnienia się orzeczenia w nieniniejszej sprawie. Żądanie to uzasadniła to tym, że organ ignoruje obowiązujące przepisy prawa, a także nie wykonuje wyroków tutejszego Sądu, który nakazał zapewnienie Skarżącej czynnego udziału w sprawie, a także uwzględnia jej oświadczenia o zamieszkiwaniu z córką i łożeniu na jej utrzymanie. Skarga opiera się na tożsamej argumentacji, co odwołanie. Dodatkowo Skarżąca podniosła zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności. Mianowicie - w jej opinii - Prezes ZUS-u nie rozpoznał ponownie sprawy, powtarzając twierdzenia wyrażone przez organ I instancji. Ponadto nie odniósł się do zarzutów odwołania, a także zaniechał przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. W końcowej części skargi zawarto żądania: 1) udostępnienia jej wniosków ojca dziecka o przyznanie świadczenia wychowawczego wraz z załącznikami, a także wydanymi w tych sprawach decyzji; 2) zawiadomienia organów ścigania o przestępstwach popełnionych przez ojca dziecka polegających na wyłudzeniu świadczenia wychowawczego oraz składaniu fałszywych oświadczeń; 3) przyznanie i wypłatę zaległych świadczeń; 4) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oświadczenia córki na okoliczność, że od 1 czerwca 2016 r. zamieszkuje wraz z matką. Pismem z dnia 5 listopada 2025 r. ojciec Skarżącej, działający jako jej pełnomocnik, uzupełnił skargę. Zawarł w niej żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przyznanie świadczenia wychowawczego lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W treści powtórzono argumentację zaprezentowaną w skardze osobistej Skarżącej. Dodatkowo zaakcentowano, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie została doręczona pełnomocnikowi. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniono, że zaskarżone decyzje zostały przesłane pełnomocnikowi Skarżącej za pośrednictwem operatora pocztowego wraz z pismem z dnia 4 listopada 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy zaistniały podstawy do odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. Kluczem do rozstrzygnięcia tej kwestii jest wyjaśnienie, co decyduje o uprawnieniu do tego świadczenia, w przypadku gdy każdy z rodziców rości sobie do niego prawo. Przystępując do rozważań wskazać przyjdzie, że w myśl art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.). Ustawodawca w art. 22 u.p.p.w.d. rozwiązał również kwestię, gdy do świadczenia uprawniona jest więcej niż jedna osoba. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że rozróżnia on trzy sytuacje, w których dochodzi do zbiegu praw do świadczenia wychowawczego (zob. J. Gałązka-Marek [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 22): – pierwsza wskazuje, komu należy wypłacić świadczenie wychowawcze w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego. W takiej sytuacji świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem; – druga dotyczy sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka; – trzeci przypadek zawarty jest w ostatnim, trzecim zdaniu tego przepisu. Nakłada ona na organ właściwy taki sam obowiązek, jaki wynikał ze zdania pierwszego art. 22 u.p.p.w.d., a mianowicie obowiązek ustalenia, który z wnioskodawców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Różnica jednak dotyczy sytuacji złożenia wniosku. Omawiana norma prawna dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie występują osoby, z których każda z osobna wskazuje wyłącznie siebie jako osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem z wyłączeniem pozostałych. Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy podkreślić należy, że organ przyjął stanowisko o sprawowaniu opieki nad dzieckiem przez jego ojca tylko i wyłącznie w oparciu o orzeczenia sądów rodzinnych, jakie zapadły w trakcie postępowania rozwodowego. W szczególności zwrócono uwagę na dwa postanowienia Sądu Okręgowego W. w W. wydane w sprawie o sygn. akt [...], tj. z dnia [...] r., w którym orzeczono, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania ojca (wyprowadzono z niego wniosek, że piecza nad dzieckiem została powierzona ojcu); z dnia 6 sierpnia 2021 r. zwalniające ojca od obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że organ sprawowanie opieki wiąże nie tyle z rzeczywistym podejmowaniem czynności opiekuńczych w relacji rodzic – dziecko, lecz z prawnym uprawnieniem do jej wykonywania. Inaczej rzecz ujmując, w ocenie organu, opiekę sprawuje ta osoba, której przypisano prawo do jej wykonywania (w tym przypadku orzeczeniem sądu powszechnego opiekę nad dzieckiem przypisano ojcu). W konsekwencji tego, stosując art. 22 u.p.p.w.d. kolizję uprawnień do świadczenia rozstrzygnięto na korzyść ojca dziecka. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Otóż art. 22 u.p.p.w.d. posługuje się stwierdzeniem o "faktycznie sprawowanej opiece nad dzieckiem". Ustawa ta przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje więc ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opiekę nad dzieckiem. Dobitnie świadczy to o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Bardzo jaskrawo widać to w wypadku konieczności rozstrzygnięcia zbiegu pomiędzy rodzicem, któremu powierzono władzę rodzicielską, a "faktycznym opiekunem" dziecka. W tym wypadku decydujący będzie stan faktycznej opieki (zob. J. Gałązka-Marek [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 22). Zatem istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica (zob. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1803/20, Legalis nr 2569214). Dodać należy, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do dokonania oceny, czy przerwanie wspólnego zamieszkiwania rodzica i dziecka nastąpiło na skutek działań, które mogą zostać uznane za bezprawne. To powoduje, że sąd administracyjny badający prawidłowość działania organów administracji nie jest uprawniony do kontroli stosunków pomiędzy rodzicami i ich małoletnimi dziećmi (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1349/21, LEX nr 3599121). Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 19 września 2025 r. o sygn. akt I OSK 2198/23 (LEX nr 3939932): "Określenie "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., dotyczy miejsca faktycznego przybywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania. Wyrok rozwodowy ustalający miejsce zamieszkania dziecka jest istotny dla ukształtowania jego sytuacji prawnej oraz relacji łączącej dziecko z rodzicami, jednak nie stoi na przeszkodzie, by dziecko zmieniło miejsce zamieszkania. Skoro przesłanką przesądzającą o uprawnieniu rodzica do przedmiotowego świadczenia jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, to ocena stanu faktycznego nie może opierać się na wyłącznie na treści wyroku sądu rozwodowego, a wykładnia językowa, systemowa i celowościowa art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. 22 zd. 1 u.p.p.w.d. ten pogląd umacnia. Wówczas organy nie są związane w tym zakresie sformułowaniem zawartym w wyroku ustalającym miejsce zamieszkania dziecka przy jednym rodzicu (art. 365 § 1 k.p.c.)." Podkreślić należy, że takie stanowisko jest zgodne z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 kwietnia 2025 r. o sygn. akt II SA/Gl 1544/24. Taka ocena prawna jest wiążąca dla składu orzekającego rozpoznającego ponownie sprawę, o czym stanowi art. 153 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.). Wracając do meritum sporu stwierdzić należy, że wszystko wskazuje, że w spornym okresie dziecko zamieszkiwało ze Skarżącą. Okoliczności tej nie neguje również organ, choć podnosi, że nie mógł potwierdzić tej okoliczności w formie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przypomnieć należy, że wspomniana czynność dowodowa, o której mowa w art. 22 u.p.p.w.d., ma służyć wyjaśnieniu, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem w przypadku ich przeciwstawnych twierdzeń. W kontrolowanym przypadku poza sporem jest to, że dziecko nie przebywało we wspomnianym czasie z ojcem, a więc nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia wspomnianego wywiadu. Zatem w świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że świadczenie wychowawcze w powyższym okresie należne było Skarżącej, jako temu rodzicowi, który sprawował faktyczną opiekę. Dlatego też, jeżeli organ nie dowiedzie, że córka pozostawała w spornym czasookresie pod rzeczywistą opieką ojca, winien prawo do świadczenia za wskazany okres przyznać Skarżącej. Ponadto organ winien przeprowadzić ponowne postępowanie z poszanowaniem zasad procesowych, w tym m.in. dokonując doręczeń ustanowionemu pełnomocnikowi. Zgodzić się należy z organami obu instancji, że art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.p.w.d. wymienia "miejsce zamieszkania", jako jeden z elementów wniosku o świadczenie wychowawcze. Wiedza w tej kwestii jest potrzebna organowi dla doręczeń stronie korespondencji w sprawie, a także dla przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o ile zachodzi taka potrzeba. Jak podniesiono to wcześniej, organy nie tylko nie negują, a wręcz przyznają, że dziecko nie przebywa z ojcem. Oczywistym jest więc, że znajduje się ono pod opieką swojej matki. Zatem nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia wywiadu celem wyjaśnienia, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. W tej sytuacji dla realizacji celu doręczeń wystarczającym jest podanie przez Skarżącą adresu do korespondencji. Okoliczność ta nie może więc stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Jedynie na marginesie, gdyż nie jest to przedmiotem kontrolowanej sprawy, wyjaśnić należy wątpliwości organu co do zasad uchylania decyzji przyznającej świadczenie i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W tym celu przywołać należy wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2025 r. o sygn. akt II SA/Bd 525/24 (LEX nr 4021190), który dotyka tego zagadnienia opierając się na stanowisku prezentowanym w judykaturze. Wyjaśniono w nim, że: "Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d.). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu. Odrębną zatem kwestią od rozstrzygnięcia podjętego w trybie art. 27 u.p.p.w.d. jest możliwość domagania się przez organ zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 25 u.p.p.w.d., co może mieć miejsce niezależnie od uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 u.p.p.w.d. Jakkolwiek w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane, to nie stanowi to bariery, aby organ administracji wdrożył, w oparciu o materialnoprawną podstawę art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną." Sąd nie dostrzegł wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji oraz wskazania sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie (art. 145a § 1 p.p.s.a.). Nadmienić należy, że organ jest związany wskazaniami co do dalszego postępowania oraz oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.). Wcześniejsze orzeczenie, które zapadło w przedmiotowej sprawie, jakkolwiek dokonało wykładni przepisów dotyczących prawa do świadczenia wychowawczego, to jednak nie przesądzało kierunku przyszłego rozstrzygnięcia organu administracyjnego. Inaczej rzecz się przedstawia obecnie, gdzie Sąd wyraził jednoznaczne stanowisko, że świadczenie wychowawcze w powyższym okresie należne było Skarżącej, jako temu rodzicowi, który sprawował faktyczną opiekę. Dlatego też wskazano, jeżeli organ nie dowiedzie, że córka pozostawała w spornym czasookresie pod rzeczywistą opieką ojca, prawo do świadczenia należy przyznać Skarżącej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepis prawa materialnego w postaci art. 22 u.p.p.w.d., co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 poz. 215).