II SA/Gl 1555/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1695/2023/13037 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po rozpatrzeniu wniosku A. B. Wójt Gminy G. decyzją nr [...] z dnia 27 kwietnia 2023r. odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ponieważ zakres opieki nie uzasadnia niepodejmowania pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt Powiatowego Ośrodka ds. Niepełnosprawności w W. o sygn. [...]. W treści odwołania wskazano, iż syn strony cierpi na [...], która powoduje u niego m.in. brak orientacji w czasie i przestrzeni, przez co wymaga on całodobowego nadzoru. Strona wniosła także o powołanie biegłego lekarza z zakresu neurologii w celu oceny stanu zdrowia niepełnosprawnego z uwagi na sprzeczność w jej ocenie ustaleń pracowników GOPS w G. z rzeczywistym stanem rzeczy. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, że faktycznie zakres i rozmiar sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym nie przekracza obowiązku alimentacyjnego jaki spoczywa na rodzicach względem dzieci. Z akt sprawy wynika, że syn wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawny wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., natomiast niepełnosprawność istnieje od [...] września 2016 r. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że syn strony prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, jest kawalerem, ma trzyletnią córkę, która zamieszkuje z matką. Pracownik socjalny ustalił, iż niepełnosprawny wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu, którą to pomoc świadczy na jego rzecz matka. Do zakresu czynności wykonywanych w związku z opieką nad synem należą; przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie lekarstw, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, usługi higieniczno - pielęgnacyjne, wizyty u lekarzy specjalistów. Ustalono również, że niepełnosprawny ma zaburzenia chodu, mówi niewyraźnie, występuje u niego podwójne widzenie i zaburzenia pamięci. W konsekwencji uznano, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej i nie ma przełożenia na rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia. Nie istnieje bowiem związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, bowiem sprawowana opieka nad synem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę na tą decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domaga się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, dopuszczenia wskazanych dowodów orz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach i wreszcie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwag powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji zostały podjęte bez dogłębnego rozpatrzenia sytuacji strony i zakresu jej obciążenia obowiązkami związanymi z opieką nad synem. Schorzenie, na które cierpi syn strony ma charakter neurologiczny. Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego w analizowanym przypadku schorzenie objawia się zaburzeniami chodu, mówienia, podwójnym widzeniem oraz zanikami pamięci. Organ I instancji opierając się na tych ustaleniach uznał, że zakres opieki nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Takie też stanowisko zajęło SKO. W ocenie Sądu powyższe wnioski organów są przynajmniej przedwczesne. W ocenie składu orzekającego w sprawie należy przeprowadzić pogłębione postępowanie wyjaśniające. Nie może się ono ograniczać li tylko do ustalenia ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, jakie dotyczą syna wnioskodawczyni. Zasadne się tu przeprowadzenie ponownego wywiadu środowiskowego, gdzie zostanie ustalone, jaki faktycznie jest zakres sprawowanej opieki i czy stan niepełnosprawnego pozwala na to, by zostawał sam, kiedy to jego matka mogłaby podejmować pracę. Dopiero uzyskanie tej wiedzy pozwoli organowi administracji podjąć rozstrzygnięcie w pełni uwzględniające zasadę prawdy obiektywnej. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.