II SA/Gl 1574/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 listopada 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1172/2025/17107 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 17 października 2025 r. nr [...]. Przedmiotem skargi B.P. (dalej: Strona, Skarżąca) wniesionej w dniu 25 listopada 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 listopada 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1172/2025/17107 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony dnia 26 sierpnia 2025 r. r. (karta nr 1 akt administracyjnych). Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 17 października 2025 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: organ pierwszej instancji) w oparciu o art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U 2025 r., poz.438 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.), odmówiono Skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla S.P. w okresie od 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., świadczenia z funduszu przysługują osobie uprawnionej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1.209 zł. W rozpoznawanej sprawie natomiast, jak wyjaśnił organ, dochód rodziny Skarżącej obliczony na podstawie zaświadczeń urzędu skarbowego oraz oświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu za rok 2024, pomniejszony o należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, przekracza kryterium dochodowe. W roku 2024 dochód Skarżącej, pomniejszony o 13 i 14 świadczenie, podzielono na 12 miesięcy, uzyskując kwotę 1.863,17 zł. Decyzja została doręczona 23 października 2025 r. Skarżąca w ustawowym terminie złożyła odwołanie od powyżej opisanej decyzji zarzucając nieprawidłowe ustalenie wysokości dochodu rodziny, bez uwzględnienia kwoty potrącanej przez komornika sądowego. Skarżąca podała, że została pozbawiona zasiłku rodzinnego tzw. "Kindergeld" na drugą córkę. Podała, że na aktualny dochód rodziny składa się zasiłek niepełnosprawnego syna, alimenty córki, oraz renta pomniejszona o alimenty na pozostałe dzieci. Na wezwanie organu, Skarżąca do pisma z dnia 29 października 2025 r. przedłożyła potwierdzenie wpłat alimentów ciążących na Skarżącej na rzecz N. i K. w latach 2021 – 2024. Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.), opisaną na wstępie decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1172/2025/17107 z dnia 20 listopada 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, zauważając, że z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, iż w sprawie rodzinę stanowi Skarżąca wraz z dzieckiem. Z zaświadczenia komornika sądowego wynika natomiast, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka S. od jego ojca – jest bezskuteczna. Następnie przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z art. 9 ust. 2c - 2f (art. 9 ust. 2 cyt. ustawy). Na podstawie akt sprawy organ odwoławczy ustalił, że dochód rodziny na osobę wynosi 1.863,17 zł, przy kryterium ustawowym wynoszącym 1.209 zł. Na dochód rodziny składa się renta Strony z potrąceniem 13 i 14 wypłat świadczeń. Z okresu bazowego 2024 r. zostały odliczone również alimenty płacone przez Stronę. Przy tych ustaleniach organ odwoławczy stwierdził, że osoba uprawniona nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, ponieważ dochód na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Decyzja została doręczona w dniu 24 listopada 2025 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ponowiła stanowisko przedstawione w treści wniesionego w sprawie odwołania. Zdaniem Skarżącej świadczenie wspierające otrzymywane przez syna nie powinno być wliczane do dochodu. Podała, że córka K. otrzymuje alimenty w wysokości ok. 1.000 zł, Skarżąca natomiast pobiera rentę pomniejszoną o zajęcia komornicze. Skarżąca wyraziła niezrozumienie, dla sytuacji, w której świadczenie z funduszu alimentacyjnego było przyznane dla poprzedniego okresu, a sytuacja finansowa rodziny Skarżącej od tego czasu uległa pogorszeniu. Zaznaczyła, że nie pobiera dodatku mieszkaniowego, dodatku "posiłek w szkole", do dochodów należy: renta ZUS po pomniejszeniu potrąceń 1.000 zł, alimenty na córkę 1.000, a do wydatków należą: opłaty mieszkaniowe (czynsz 700 zł, Internet 120 zł, telefon 150 zł, energia elektryczna 400 zł, gaz 150 zł co dwa miesiące, opał 500 zł), zajęcia dodatkowe 160 zł, alimenty 200 zł, potrącenie z renty 600 zł, leki 500 zł, obiady w szkole 300 zł. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach, sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, doprowadziła do stwierdzenia naruszenia prawa uzasadniającego zastosowanie kompetencji kasatoryjnych względem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Organy administracji publicznej orzekające w sprawie, odmowę przyznania wnioskowanego przez Skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, oparły o ustalenie przekroczenia kryterium dochodowego. Jak stanowi bowiem art. 9 ust. u.p.o.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Według zaświadczenia z dnia 26 sierpnia 2025 r., egzekucja świadczeń alimentacyjnych przyznanych na S.P. w kwocie 600 zł jest bezskuteczna (karta nr 5 i 6 akt administracyjnych). Syn Skarżącej, w świetle definicji z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a., jest zatem osobą uprawnioną w rozumieniu art. 9 ust. 1 tej ustawy, do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1.209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f (art. 9 ust. 2, w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji). W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (ust. 2a). W przypadku gdy wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, ustalona zgodnie z ust. 2a, jest niższa niż 100 zł, świadczenie to nie przysługuje (ust. 2b). Ustalenie dochodu na osobę w rodzinie jest zatem kluczowe dla rozstrzygnięcia. Sposób obliczenia wysokości dochodu powinien wyraźnie wynikać z uzasadnienia decyzji oraz znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym sprawy. Jednocześnie każde źródło dochodu rodziny, po ustaleniu jej członków, powinno zostać ocenione przy uwzględnieniu definicji dochodu, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208). Przepis art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. odsyła bowiem do definicji dochodu zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie stosownie do brzmienia art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy pamiętać o odliczeniu od dochodu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przebieg ustaleń powinien odnosić się również do ewentualnej utraty lub uzyskania dochodu przez członka rodziny, i korygować wysokość dochodu stosownie do regulacji art. 9 ust. 3 - ust. 4b u.p.o.u.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, po pierwsze - budzi wątpliwości ustalenie osób wchodzących w skład rodziny Skarżącej w rozumieniu analizowanych przepisów. Organ pierwszej instancji członków rodziny nie wskazuje, natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że w sprawie "rodzinę stanowią strona wraz z dzieckiem" (str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), w sytuacji gdy Skarżąca, poza synem S., na którego w niniejszej sprawie ubiega się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, wskazuje na córkę K., która otrzymuje świadczenie alimentacyjne od ojca. Pod pojęciem rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. należy rozumieć także dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia pozostające na utrzymaniu rodziców osoby uprawnionej. Po drugie, organy nie dokonały wyczerpującego ustalenia źródeł dochodów rodziny Skarżącej. Organ pierwszej instancji wskazał, że "dochód pochodzi z ZUS - dochód uwzględniono", a organ odwoławczy, mimo ustalenia tej samej co organ pierwszej instancji wysokości dochodu tj. 1.863,17 zł, podał m.in., że "z dochodu bazowego zostały odliczone również alimenty płacone przez stronę". Nie wyjaśnił przy tym w jakiej wysokości alimenty zostały odliczone, na kogo zostały uregulowane oraz w jakiej części zostały uwzględnione dowody wpłat przedstawione przez Skarżącą w toku postępowania. W kwestii źródeł dochodu rodziny, Skarżąca podała natomiast, że dochodem rodziny jest zasiłek pobierany na syna, alimenty córki oraz pozostała po potrąceniach renta Skarżącej (argumentacja przedstawiona w treści złożonego odwołania). Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, w tej samej dacie - 26 sierpnia 2025 r. sporządzono dwie informacje o uzyskanym dochodzie z odmiennym ustaleniem wysokości tego dochodu. Mianowicie, w treści jednej z nich wskazano, że uwzględniono zapłacone przez Skarżącą alimenty w wysokości 1.700 zł (w październiku 2024 roku: 200 zł i 1000 zł, w listopadzie 2024 roku: 500 zł), ustalono dochód w wysokości 3.584,66 zł i przeciętny miesięczny dochód członka rodziny 1.792,33 zł (karta nr 19 akt administracyjnych), natomiast w drugiej - ustalono dochód 3.726,34 zł oraz przeciętny miesięczny dochód członka rodziny 1.863,17 zł (karta nr 13 akt administracyjnych). W aktach pozostaje również decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2024 r. o podjęciu wypłaty renty od listopada 2024 roku. Z decyzji tej wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 1.620,67 zł miesięcznie (karta nr 4 akt administracyjnych). Nie wyjaśniono zatem, jakie pozostałe elementy dochodu, poza świadczeniem rentowym ZUS, składały się na ustaloną przez organy kwotę 3.584,66 zł. Ponadto w aktach zalega: wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego zasądzono od Skarżącej na rzecz małoletnich dzieci K. i N. N. alimenty w wysokości łącznej 200 zł miesięcznie (karta nr 16 akt administracyjnych), wezwanie z dnia 22 maja 2025 r. do dokonywania potrąceń z renty od czerwca 2025 r. (alimenty bieżące 200 zł + opłata 16 zł) oraz zawiadomienie z dnia 23 maja 2025 r. o zajęciu wierzytelności realizowane od 15 czerwca 2025 r. powyżej przysługującego zobowiązanej kwoty świadczenia 1.878,91 zł (załącznik do karty nr 18 akt administracyjnych). Jak już wskazywano, art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. nakazuje odliczenie od dochodu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, konieczne jest jednak uprzednie prawidłowe ustalenie ich wysokości oraz odniesienie się do materiału dowodowego. W oparciu o aktualnie przedstawione dokumenty, odliczenie to dotyczyć będzie córki N. i syna K.. Jednocześnie do dochodu należy zaliczyć alimenty na rzecz dzieci jako inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, o czym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. Dotychczas poczynione przez organy ustalenia dochodu rodziny Skarżącej na osobę w rodzinie w wysokości 1.863,17 zł, nie poddają się weryfikacji. W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia naruszają zasadę prawdy obiektywnej. W sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia zasad procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Uznanie decyzji organu za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, uwzględnienie w toku postępowania treści art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy oraz wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, dokona wyczerpujących ustaleń dochodu rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie, poprzedzonej ustaleniem członków rodziny Skarżącej w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a., źródeł dochodów z uwzględnieniem kwalifikacji dochodu stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a., następnie odniesie ustalony dochód do kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., względnie - w zależności od ustaleń - zweryfikuje zaistnienia przesłanek z ust. 2a przepisu art. 9 tej ustawy, i podejmie rozstrzygnięcie uzasadniając swoje stanowisko jak reguluje to art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien również rozważyć prawidłowość zastosowania w postępowaniu wymogu z art. 79a § 1 k.p.a. stanowiącego uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Powyższe nie pozwalało na tym etapie do odniesienia się do prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania. W sprawie nie powstały bowiem należne stronie skarżącej koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.