II SA/Gl 1576/21
WyrokWSA w Gliwicach2022-02-08
Skład orzekający: Rafał Wolnik, Elżbieta Kaznowska, Andrzej Matan
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, jeśli zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uniemożliwia podjęcia przez niego zatrudnienia, a także czy fakt pobierania przez opiekuna świadczenia emerytalnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wtedy, gdy sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w sposób oczywisty uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub zmusza go do rezygnacji z pracy. Samo wykonywanie podstawowych czynności domowych, które mogą być realizowane poza godzinami pracy, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia. Ponadto, posiadanie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie można pobierać obu świadczeń jednocześnie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. O. z tytułu opieki nad mężem, który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności męża oraz na fakt posiadania przez skarżącą prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Dodatkowo, organ ustalił, że mąż skarżącej jest w dużym stopniu samodzielny i nie wymaga stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podkreślając, że posiadanie świadczenia uzupełniającego jest negatywną przesłanką, a zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błędną wykładnię przepisów materialnych i naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 17 ust.1b, ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), rozporządzeń wykonawczych oraz art. 104, art. 107 i art. 109 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił K. O. (dalej strona, skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu odwołano się do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując na przesłanki, od których świadczenie jest uzależnione. Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem W. O., dołączając orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Wobec powyższego organ uznał, iż nie został spełniony warunek wskazany w art. 17 ust. 1b ustawy. Przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawiających opiekę ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ podkreślił, iż mimo to nie zmieniły się uregulowania prawne w zakresie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Nadto organ ustalił, iż Strona nie spełnia warunku z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy, stanowiącego, iż świadczenie nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W przypadku strony potwierdzono ten fakt decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Dalej organ wskazał, iż strona pismem z dnia [...] r. została poinformowana o możliwości dokonania wyboru korzystniejszego dla siebie świadczenia poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Nadto gromadząc materiał dowodowy organ poczynił ustalenia w zakresie opieki strony na mężem. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalił, iż mąż strony nie wymaga stałej opieki ze strony swej żony, jest w dużym stopniu osobą samodzielną, samodzielnie się poruszającą. Sam przyjmuje posiłki i przy czynnościach związanych z samoobsługą żona nie musi uczestniczyć.
Wobec powyższych ustaleń orzeczono jak w sentencji.
Pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r., strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
- art. 17 ust. 1b ustawy poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż gdy niepełnosprawność męża skarżącej powstała po 18 roku życia powoduje, to opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/12
- art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy poprzez błędną wykładnię i błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem (chyba mężem).
W świetle zgłoszonych zarzutów wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2021 r.
W uzasadnieniu strona podniosła, iż złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Decyzja odmawiająca jej przyznania wnioskowanego świadczenia jest całkowicie błędna. Odnosząc się do pierwszej wskazanej przez organ pierwszej instancji przesłanki negatywnej, odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. stanowiącego o niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej regulacji zawartej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W zakresie drugiej wskazanej przesłanki negatywnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy – tj. wykluczenia świadczenia dla osób mających ustalone prawo do świadczeń emerytalnych – przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 11416/20, gdzie podkreślono funkcjonalną i celowościową wykładnię tego przepisu. Następnie wskazała na linię orzeczniczą w tym zakresie, tj. podkreślenie, że posiadanie emerytury wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ale tylko do wysokości tej emerytury.
Zdaniem skarżącej organ pierwszej instancji wszedł w rolę organu wydającego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co należy uznać za niedopuszczalne. Podkreśliła, że do akt sprawy załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. zaliczające męża skarżącej do I grupy inwalidzkiej - wymagającego stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czyli potrzebą pomocy drugiej osoby w czynnościach życiowych. Podniosła, iż oznacza to, że opiekun musi zrobić zakupy, przygotować posiłek. O niezdolności do samodzielnej egzystencji mowa wtedy, gdy potrzebna jest pomoc w codziennej higienie, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w procesie leczenia, rehabilitacji, w kontaktach z otoczeniem zewnętrznym. Wskazała, że jej mąż ma [...] od 2009 r., przepuklinę, prostatę, kamienie nerkowe. Przebył zapalenie mięśnia sercowego, kilkukrotnie przeszedł usuwanie polipów z zatok. Stan męża wymaga pomocy przy [...], częstego prania odzieży, a posiłki muszą być specjalnie miksowane. Dodała, że bóle związane z zaleganiem kamieni, niemożnością oddania moczu wymagają obecności drugiej osoby. Skarżąca nieustannie wykonuje przy mężu codzienną higienę, czynności pielęgnacyjne, pomoc przy kąpaniu, podawaniu leków, sprzątaniu, sporządzeniu posiłków. W świetle powyższego wniosek o przedmiotowe świadczenie zasługuje na uwzględnienie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej organ drugiej instancji, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przywołał treść zastosowanych w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazał, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od szeregu przesłanek. Aby uzyskać świadczenie muszą być spełnione przesłanki pozytywne i nie może przy tym zaistnieć żadna z przesłanek negatywnych.
Z materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. wydanym na czas do [...] stycznia 2023 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w C. z dnia [...] r. stwierdzono o całkowitej niezdolności do pracy w okresie od [...] stycznia 2015 r. oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Dodatkowo z akt sprawy wynika, iż skarżąca ma prawo do świadczeń z ZUS w postaci rodzicielskiego świadczenia uzupełaniającego. Nadto Kolegium wskazało, iż z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]r. wynika, że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i dwójką dorosłych synów prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Ustalono, że mąż skarżącej po przebytej chorobie ma wyłonioną [...], a w 2014 r. zdiagnozowano u niego zwyrodnienie kręgosłupa i stawów oraz dnę moczanową. Odnotowano przy tym, że mąż skarżącej od dłuższego czasu nie pozostaje pod opieką żadnej specjalistycznej poradni, a leki ma przepisywane przez ogólnego lekarza Przychodni Zdrowia w K.. Ustalono także, że mąż skarżącej posiłki i leki przyjmuje samodzielnie, prowadzi samochód i samodzielnie się porusza. Skarżąca gotuje obiady i przynosi posiłki, towarzyszy mężowi podczas jazdy samochodem i podczas wizyt lekarskich oraz pomaga mężowi przy wymianie [...] oraz utrzymaniu higieny. Według pracownika socjalnego "pomoc ze strony żony jest częściowa w ograniczonym zakresie".
Dodatkowo ustalono, że strona nie złożyła wniosku o zawieszenie świadczenia emerytalno- rentowego, informując, iż uczyni to dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle ustalonego stanu faktycznego oraz stanu prawnego sprawy, w ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Przy czym organ odwoławczy podniósł, że mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na tej podstawie.
Organ odwoławczy podkreślił, iż w myśl art. 17 ustawy dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne zaistnienie wszystkich pozytywnych przesłanek ustawowych oraz braku wystąpienia którejkolwiek z tzw. negatywnych przesłanek.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełaniającego. Tak więc fakt posiadania powyższego świadczenia przez skarżącą stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie norma zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1a stanowi normę prawną o charakterze bezwzględnie obowiązującym – nie pozostawia organom administracji w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego.
Norma ta reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przy czym organ stwierdził, iż strona nie wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie prawa do rodzinnego świadczenia uzupełniającego i wystąpi dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że nie jest jednak możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz jednego ze świadczeń wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy.
Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż organ pierwszej instancji wszedł w rolę organu wydającego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to organ odwoławczy podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (w sprawie o sygn. akt I OSK 435/2021 z dnia 26 sierpnia 2021 r.), iż "poza sporem bowiem jest, iż w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w przepisach". Stąd też organ odwoławczy podniósł, iż nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej, potwierdzonego stosownym orzeczeniem. Jednak stoi na stanowisku, że "ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania jej stanu zdrowia". Nie można zgodzić się z taką wykładnią art. 17 ust. 1 ustawy, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności, o ile nie przeprowadzi się przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia, jest decydujący dla ustalenia prawa do tego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki.
Przyjmując poczynione w toku postępowania ustalenia co do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad mężem, organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż fakt niepodejmowania przez stronę zatrudnienia nie wynika ze stopnia i zakresu sprawowanej nad mężem opieki. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika bowiem, że opieka sprawowana przez stronę polega na przygotowywaniu posiłków, towarzyszeniu mężowi podczas prowadzenia przez niego samochodu i podczas wizyt lekarskich oraz na pomocy przy wymianie [...].
Reasumując organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały negatywne przesłanki ustawowe uniemożliwiające przyznanie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Po pierwsze skarżąca posiada prawo do uzupełniającego świadczenia rodzinnego, a po drugie – charakter sprawowanej przez nią opieki na mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.
Strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, złożyła skargę na powyższą decyzję organu drugiej instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jaki wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia i niezasadne uznanie, że jako żona osoby wymagającej opieki nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia, gdyż nie ma związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym,
- art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy poprzez błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym,
oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędna wykładnię, tj.:
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że niepełnosprawny mąż skarżącej, pomimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności nie wymaga stałej opieki żony, gdyż jest samodzielny. Uwzględniając powyższe wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego względnie o uchylenie w całości przedmiotowej decyzji do ponownego rozpoznania. Wniosła także, na podstawie art. 119 ustawy Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu powtórzono co do zasady argumentację przedstawioną w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jend. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącą w skardze, a organ taki wniosek złożył w odpowiedzi na skargę, nie zażądał więc w określonym terminie przeprowadzenia rozprawy.
Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym, a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym, za rezygnację z podjęcia zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 211/20). Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20).
Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że realizacja celu, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest możliwa tylko w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Ponadto niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia musi mieć charakter całkowity, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia ma charakter stały lub długotrwały. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m. in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 15 listopada 2012 r., sygn. II SA/Ke 726/12).
Tymczasem, jak ustalono w niniejszej sprawie, opieka sprawowana przez skarżącą polega na przygotowywaniu posiłków, towarzyszeniu mężowi podczas prowadzenia przez niego samochodu i podczas wizyt u lekarza, tj. wizyt u lekarza ogólnego w miejscowej Poradni Zdrowia, pomocy mężowi przy wymianie [...] oraz utrzymaniu higieny. Ustalono ponadto, że mąż skarżącej samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie przyjmuje leki, jest także samodzielny w zakresie swobodnego poruszania się. Zapewnienie mężowi podstawowych potrzeb życiowych takich jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pranie odzieży czy ogólne utrzymanie porządku to podstawowe czynności domowe. Zatem tak określony zakres opieki może być w całości wykonywany poza godzinami pracy, na przykład popołudniami. Codzienne obowiązki domowe, do których należy zaliczyć wymienione w skardze czynności, są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem konieczność podejmowania takich czynności nie może zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Tak więc w świetle powyższych ustaleń uznać należy, że pomoc ze strony żony jest świadczona w ograniczonym zakresie, jak uznał organ jest to pomoc- częściowa. Zasadnie zatem organ wskazał, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. W przedmiotowym zaś przypadku podjęcie zatrudnienia - przynajmniej w niepełnym wymiarze jest możliwe.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez Nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Zatem organ prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie wnioskowanej pomocy.
W tym kontekście drugoplanowe znaczenie ma fakt, iż skarżąca nie wystąpiła o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego. W tym zakresie zasadnie podkreśla się w orzecznictwie, iż dla wystąpienia z takim wnioskiem do organu emerytalnego niezbędne jest posiadanie pewności, że tylko z tego powodu nie przyznano prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszym przypadku, jak wskazano powyżej, nie był to jedyny powód. Decydujący i przesądzający był zakres udzielnej i świadczonej pomocy, umożliwiający podjęcie przez skarżącą zatrudnienia.
Nie doszło w sprawie do naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 czy art. 80 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego a także art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło