II SA/Gl 1578/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego wykonanych robót budowlanych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący S. K. w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 2 października 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100,00 zł, w terminie wyznaczonym dla dokonania tej czynności, wystąpił na urzędowym formularzu druku PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, że nie dysponuje środkami finansowymi na prowadzenie postępowania i związanych z nim opłat sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnim synem. Skarżący zeznał, że posiada budynek mieszkalny o pow. [...] m² oraz lokal mieszkalny o pow. [...] m². Zadeklarował jednocześnie, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Nadto poinformował, że nie uzyskuje żadnych dochodów oraz świadczeń, podobnie jak i członkowie jego rodziny. Skarżący warz z synem są bezrobotni bez prawa do zasiłku, zaś żona wnioskodawcy nie posiada statusu bezrobotnego. Nadto skarżący oświadczył, że brak środków finansowych uniemożliwił synowi podjęcie nauki na studiach. Pismem z dnia 7 listopada 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez przedłożenie kopii rachunków (faktur) za media. Nadto wnioskodawca wezwany został do jednoznacznego wskazania źródła utrzymania (gdyż z treści formularza wynika, że ani skarżący ani też inny członek najbliższej rodziny nie uzyskują jakiegokolwiek dochodu), jak również wyjaśnienia, czy skarżący jako osoba bezrobotna, pozbawiona źródeł dochodów korzysta z jakiejkolwiek formy wsparcia ze środków pomocy społecznej. Odnosząc się do powyższego wezwania, skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] r. podniósł, że jest ono nieuzasadnione i nie znajduje oparcia w treści art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." Jego zdaniem nieświadomie podał zbyt wiele informacji na temat swojego stanu majątkowego i rodzinnego. W ocenie wnioskodawcy dowiódł on, że od dwóch lat nie osiągnął żadnych dochodów, zaś oświadczenie potwierdzające taki stan jest wystarczające. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw. Uzasadniając powyższe ponownie odniósł się do bezprawnego w jego przekonaniu wezwania referendarza z dnia 7 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Skarżący wnioskując o prawo pomocy zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wyjaśnienie wszelkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej osoby występującej z takim wnioskiem. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. I tak przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zaznaczyć wypada, że argumentacja wnioskodawcy co do niezasadności wezwań mających na celu należyte wykazanie przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie mogła zostać uwzględniona. Ocena, czy wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych następuje po wszechstronnym zbadaniu jego sytuacji materialnej, co w niniejszej sprawie przez przyjętą postawę skarżącego nie mogło zostać zrealizowane. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może także odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, treść ich oświadczeń bowiem może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06). Jak wynika z relacji skarżącego jego rodzina nie dysponuje żadnym dochodem i nie posiada majątku. Jednakże takie oświadczenie, przy jednoczesnym braku uprawdopodobnienia i wykazania przywołanej okoliczności, jest niewystarczające. Skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje jakiekolwiek wsparcie finansowe i jakie ponosi wydatki na pokrycie bieżących potrzeb. Z treści sprzeciwu można domniemywać, że skarżący nie reguluje zobowiązań płatniczych. Ogólnikowe twierdzenia obrazujące sytuacje majątkową, nie poparte stosownymi dokumentami - w żaden sposób nie tłumaczą skąd wnioskodawca czerpie środki na utrzymanie się. Powyższe uniemożliwia prawidłową ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, jak również jego możliwości finansowe, co prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał dostatecznie, że spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jego żądania. Wskazane wyżej niejasności wykluczają możliwość jednoznacznego stwierdzenia, że skarżący jest osobą, której wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Ciężar dowodu w omawianym zakresie spoczywa bowiem na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 825/11). Uchylanie się od przedstawienia rzetelnych informacji i ich obrazowanie w sposób wybiórczy, przy jednoczesnym akcentowaniu tych z nich, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy nie mogą spotkać się z aprobatą Sądu. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na marginesie dodać należy, że przywołane orzeczenia sądu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, tj. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.