II SA/Gl 1584/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po rozpoznaniu wniosku J. S. (dalej też jako strona lub skarżąca) z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. (dalej też jako organ lub Prezydent) decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzeczono o przyznaniu w/w świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2021 r. do 29 lutego 2024 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem P. P. Jako podstawę decyzji organ wskazał m.in. art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020. 111 t.j., zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.). Z powołaniem się na treść art. 107 § 4 Kpa odstąpiono od uzasadnienia decyzji. W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła, że została ona wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. i w konsekwencji wniosła o wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności syna tj. od dnia 26 sierpnia 2020 r., z wyłączeniem okresu od 25 stycznia do 16 lutego 2021 r. kiedy uczęszczała na płatny kurs on-line i od 22 kwietnia do 30 czerwca 2021 r. kiedy była zatrudniona w oparciu o umowę o pracę. W uzasadnieniu podała, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna złożyła 26 sierpnia 2020 r. i sprawa w tym przedmiocie została zakończona dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., który uprawomocnił się dnia 10 czerwca 2021 r. Ponieważ z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła w dniu 1 lipca 2021 r. to świadczenie to powinno być jej przyznane zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołując się na zgromadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiał dowodowy stwierdziło, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. Nr [...] zaliczono małoletniego syna strony P. P. do osób niepełnosprawnych do 31 sierpnia 2021 r. Dnia 25 marca 2020 r. J. S. złożyła nowy wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna z uwagi na zmianę stanu zdrowia małoletniego. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. Nr [...] odmówiono ponownego wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Od orzeczenia tego strona wniosła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], który orzeczeniem z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji. W następstwie wniesionego przez skarżącą od tego orzeczenia odwołania do sądu Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w zakresie pkt IV: orzeczenie wydał do 29 lutego 2024 r. oraz w zakresie pkt 7: konieczności pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i orzekł, że: wymaga. Nadto Kolegium stwierdziło, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia od 1 lipca 2021 r. i dlatego nie może korzystać z dobrodziejstwa uregulowanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Z brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy wynika bowiem wyraźnie, iż możliwość przyznania świadczenia jest wykluczana w przypadku podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej uniemożliwiającej sprawowanie osobistej opieki nad wymagającą tego osobą. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO reprezentowana przez radcę prawnego J. S. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem: 1. przepisu prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 69 Konstytucji, poprzez nieprecyzyjne rozpatrzenie odwołania od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., a w konsekwencji błędne uznanie, jakoby skarżącej nie przysługiwał zwrot kwoty stanowiącej równowartość niewypłaconych świadczeń pielęgnacyjnych w terminach w odwołaniu wskazanych, tj. w terminach faktycznego pozostawania przez skarżącą bez pracy w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem, po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności jej dziecka i po rezygnacji z zatrudnienia (od 1 lipca 2020 r.), 2. przepisu prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 69 Konstytucji, poprzez jego zastosowanie i przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, mimo, iż przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, 3. przepisu prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zw. z art. 69 Konstytucji, poprzez jego całkowite pominięcie i niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji: nieuwzględnienie terminu złożenia przez skarżącą wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (20 marzec 2020 r.) i terminu rezygnacji z zatrudnienia (30 czerwiec 2020 r.), jako terminu od którego należy rozpatrywać przesłanki spełniania przez nią warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo, iż właściwym było dodatkowe ustalenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia spełniania przesłanek do świadczenia przez skarżącą (od 1 lipca 2020 r. – rezygnacja z zatrudnienia i wniosek o wydanie orzeczenia i niepełnosprawności) do dnia podjęcia pracy na okres próbny (21 kwietnia 2021 r.) – co nie tylko spowodowało dodatkowe przedłużenie i tak nazbyt długotrwałego procesu przyznania świadczenia lecz również straty majątkowe w związku z brakiem środków w okresie pozostawania wykonującej opiekę nad synem bez pracy, 4. przepisu prawa procesowego tj. art. 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zasady zaufania do władzy publicznej tj. zaniechanie przez organ administracji I instancji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w postaci dowodów wskazujących na pierwszą rezygnację skarżącej z zatrudnienia od dnia 1 lipca 2020 r., a nie od 1 lipca 2021 r. (druga rezygnacja z pracy) oraz podania podstawy prawnej decyzji w sposób lakoniczny, co spowodowało nieuwzględnienie roszczeń skarżącej o przyznanie przez organ świadczenia pielęgnacyjnego również za okres od 1 lipca 2020 r. do 21 kwietnia 2021 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Jednocześnie wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Po rozpatrzeniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. 2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy do końcowego jej załatwienia, które to uchybienie proceduralne stanowiące naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 i § 4 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. We wniosku z dnia 1 lipca 2021 r. o przyznanie objętego postępowaniem świadczenia skarżąca nie sprecyzowała od jakiej daty tego świadczenia żąda. Do wniosku tego dołączyła jednak dokumenty z których wynikało, że w sprawie może zachodzić sytuacja o jakiej mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. W świetle treści art. 7, 77 § 1, art. 8 i art. 9 Kpa obowiązkiem organu pierwszej instancji było zatem wyjaśnienie jej intencji w tym zakresie, a to w sytuacji gdy świadczenia rodzinne przyznawane są na wniosek (art. 23 ust. 1 u.ś.r.). Tymczasem organ ten, naruszając jednocześnie treść art. 10 § 1 Kpa, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia tych intencji samodzielnie przyjął, że skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia powyższego wniosku tj. od lipca 2021 r., a to zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z treści art. 24 ust. 2 ustawy. W konsekwencji za dowolne należało uznać w tych okolicznościach zawarte w decyzji Prezydenta stanowisko, że uwzględnia ona w całości żądanie strony i w konsekwencji zgodnie z treścią art. 107 § 4 Kpa zwalnia to organ od sporządzenia uzasadnienia decyzji. Już tylko te uchybienia powinny skutkować wydaniem przez organ drugiej instancji decyzji opartej na treści art. 138 § 2 Kpa. Należało bowiem przyjąć, że sprawa nie została przez organ pierwszej instancji załatwiona i rozstrzygnięta w rozumieniu art. 104 Kpa. W konsekwencji bez naruszenia treści art. 15 Kpa merytorycznej kończącej postępowanie decyzji SKO nie mogło legalnie podjąć. Nawet gdyby przyjąć w tej kwestii odmienne stanowisko to zaskarżona decyzja nie mogła się ostać bo Kolegium z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem w/w przepisów postępowania również nie wyjaśniło dostatecznie sprawy do jej końcowego załatwienia, jak również nie uzasadniło swojej decyzji w sposób odpowiadający treści art. 107 § 3 Kpa. W szczególności nie wyjaśniło w dostateczny sposób dlaczego w świetle treści art. 24 ust. 2a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wnioskowane świadczenie mogło być przyznane skarżącej tylko od 1 lipca 2021 r. Stwierdzając, że z tym dniem skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia Kolegium nie dokonało żadnej wykładni treści art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie użytego w tym przepisie sformułowania "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w kontekście treści art. 24 ust. 2a omawianej ustawy i w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Wynika zaś z niego, że w przedziale czasowym o jakim w tym przepisie mowa skarżąca nie pracowała i nie wykonywała innej pracy zarobkowej również w innych okresach. Tak przynajmniej wynika z jej twierdzeń, nad którymi organy obu instancji przeszły do porządku. W konsekwencji należało odpowiedzieć czy nie istniały podstawy do przyjęcia, że również w tych pozostałych okresach zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Wykładni tych przepisów, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Kolegium w żaden sposób nie dokonało i to w sytuacji gdy z ich literackiego brzmienia oczywista odpowiedź nie wynika. W szczególności należy w tym względzie podnieść, że z brzmienia przepisów nie wynika aby dla ich zastosowania warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miał być spełniony w całym okresie, którego dotyczyć miałoby zastosowanie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Ponieważ kwestię tę SKO w ogóle pominęło to Sąd nie jest uprawniony przy rozpatrywaniu niniejszej skargi do dokonywania w tym przedmiocie przesądzającej wykładni. Wobec niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy nie można zatem odeprzeć również sformułowanych w skardze zarzutów wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem powołanych przepisów prawa materialnego – ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych wszystkich względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnią organy orzekające w pierwszej kolejności zakres żądania (wniosku) strony gdy chodzi o ustalenie za jaki konkretnie okres przed 1 lipca 2021 r. żąda ona przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W tym względzie należy też zwrócić uwagę na rozbieżność gdy chodzi o treść odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta w którym jest mowa o przyznaniu jej tego świadczenia od 26 sierpnia 2020 r. (jednocześnie jednak data ta jest wskazywana przez nią błędnie jako data złożenia wniosku o zmianę decyzji w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności syna) oraz treść skargi w której wskazuje się na datę 1 lipca 2020 r. Następnie dokonają organy orzekające w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy wykładni treści art. 24 ust. 2a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. mając na uwadze sformułowane wyżej przez Sąd uwagi. Dalej w zależności od wyniku tej wykładni może zajść potrzeba dokonania bliższych ustaleń w zakresie okresów w których skarżąca z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem była zmuszona zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015. 1804 ze zm.).