II SA/Gl 1587/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.858.2022 w przedmiocie odmowy przedłużenia pobytu w domu samotnej matki oddala skargę. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr SKO.4106.858.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po rozpatrzeniu odwołania I. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy P. (dalej: "organ" lub "organ I instancji") decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., z dnia 27 czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przedłużenia pobytu I. S. wraz z dzieckiem D. H. w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. ul. [...] od miesiąca lipca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2022 r. strona zwróciła się do organu I instancji o pomoc w postaci przedłużenia pobytu wraz z synem D. H. w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. przy ul. [...]. Uzasadniając swój wniosek strona wskazała, że w placówce tej ma odpowiednie wsparcie asystenta osoby niepełnosprawnej, który pomaga jej załatwić sprawy, z którymi sobie nie radzi. Poprawia się jej stan zdrowia, odzyskała węch oraz smak, ma możliwość korzystania z regularnych wizyt u neurologa. Syn strony coraz lepiej się rozwija, ma szereg zainteresowań. Doskonale zaaklimatyzował się w przedszkolu. Pragnieniem strony jest usamodzielnienie się i stworzenie synowi odpowiednich warunków do prawidłowego rozwoju. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w formie przedłużenia pobytu w Domu Samotnej Matki z Dzieckiem przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona ma możliwość powrotu wraz z synem D. H. do domu, który zamieszkiwała przed interwencją kryzysową, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanej pomocy społecznej. Odwołanie do tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie złożyła strona. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, iż jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uważa, że obecnie nie jest w stanie samodzielnie prowadzić własnego gospodarstwa domowego. Wymaga wsparcia i pomocy w codziennych czynnościach gospodarczych. Pobyt w Domu Samotnej Matki i Dziecka jest dla niej niezbędny, z uwagi na kompleksowe wsparcie, jakie otrzymuje. Wychowuje samotnie syna D. H. a w placówce, w której przebywa ona i dziecko mają zapewnione całodobowe utrzymanie. Obecnie nie jest w stanie samodzielnie przygotowywać synowi gorących posiłków. Ponadto jej syn korzysta ze świetlicy, wsparcia psychologa, co wpływa korzystnie na jego rozwój psycho-społeczny. W jej ocenie dalsze kontynuowanie pobytu w placówce jest dla niej niezbędne także pod względem wychowania dziecka, ponieważ dzięki instytucjonalnemu wsparciu jej syn wykazuje znaczne postępy w rozwoju, aktywności społecznej, edukacji. Oświadczyła, iż nie jest w stanie przezwyciężyć trudności, w których obecnie się znajduje we własnym zakresie. Rozpatrując odwołanie strony Kolegium uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Kolegium zwróciło uwagę na regulacje dotyczące działań jednostek pomocy społecznej na rzecz osób i rodzin znajdujących się w sytuacji kryzysowej. Wskazało, że z akt sprawy wynika, że strona wraz z synem zamieszkiwała w Z. przy ul. [...]. Tam koncentrowało się jej życie i dziecka. Rodzina strony pozostawała w zainteresowaniu GOPS w Z. od 2000 r. Od kwietnia 2020 r. z uwagi na niepełnosprawność strony, rodzina miała przydzielonego asystenta rodziny. W dniu 16 czerwca 2021 r. strona doznała przemocy ze strony jej partnera i ojca dziecka. W trybie pilnym strona wraz z synem została odizolowana i w asyście pracownika socjalnego oraz asystenta rodziny przewieziona do Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w C. jako osoba doznająca przemocy. Ponieważ sprawca przemocy (ojciec dziecka) w trakcie jej pobytu w tej palcówce zmarł w dniu 27 czerwca 2021 r. i pobyt w niej był nieuzasadniony strona wraz z synem została przewieziona do Domu Samotnej Matki w C. na podstawie art. 47 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", w dniu 14.09.2021 r. Jak ustalił organ I instancji strona jest osobą całkowicie niezdolną do pracy na podstawie orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nr [...] z dnia 15.04.2021 r. i z tego tytułu pobiera rentę inwalidzką w wysokości 1477,21 zł. Syn strony D. H. otrzymuje rentę rodzinną w kwocie 1317,29 zł. Jak ustalił organ I instancji na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. nabył on spadek po zmarłym ojcu w postaci domu jednorodzinnego w Z., gdzie strona zamieszkiwała z nim do czasu wystąpienia sytuacji kryzysowej. Dokonując oceny tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W jego ocenie, zgodnie z art. 47 ust. 4 u.p.s. matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży dotknięte przemocą lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Interwencja kryzysowa pozostaje świadczeniem z zakresu pomocy społecznej i musi odpowiadać ogólnym zasadom i celom tej pomocy. Istoty tego świadczenia zdaniem Kolegium należy upatrywać w udzieleniu pomocy, która umożliwi powrót do stanu sprzed kryzysu, ewentualnie do stanu umożliwiającego samodzielne funkcjonowanie. Okres pobytu podlega ocenie organu. Kolegium zważyło, iż odwołująca została umieszczona w Domu Samotnej Matki z Dzieckiem w trybie nadzwyczajnym a obecnie jej sytuacja życiowa i zdrowotna uległa znacznej poprawie. W ocenie organu odwoławczego strona ma możliwość powrotu do miejsca zamieszkania sprzed interwencji kryzysowej w Z. a rodzina posiada stałe dochody. Ponadto, jak zauważyło Kolegium, organ I instancji zadeklarował gotowość objęcia rodziny wsparciem w postaci pracownika socjalnego, asystenta rodziny oraz opiekunki, którzy wspólnymi działaniami wspierać będą oraz pomagać funkcjonować w społeczeństwie. Syn D. H. ma możliwość powrotu do wcześniej uczęszczanego przedszkola w Z., gdzie wg opinii Dyrekcji dobrze funkcjonował w grupie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 47 ustawy o pomocy społecznej, § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 150) oraz art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a.". W oparciu o wskazane zarzuty wniosła o: 1. zmianę zaskarżonej decyzji i przedłużenie pobytu w Domu Samotnej Matki i Dziecka, 2. dopuszczenie dowodu: operat szacunkowy działki przy ul. [...] w Z. celem udowodnienia, że poczyniła plany sprzedaży tej nieruchomości, 3. wniosła o wstrzymanie zaskarżonej decyzji i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły dokładnego postępowania wyjaśniającego w sprawie sytuacji mieszkaniowej skarżącej. Wskazała, że odziedziczony przez syna dom jest zadłużony i nie stanowi on dla niej i dla jej dziecka odpowiedniego środowiska z uwagi na traumatyczne wspomnienia. W jej ocenie organy rozstrzygając sprawę kierowały się stanem majątkowym rodziny a nie dobrem rodziny. Strona wskazała, że organ I instancji wydając decyzję nie zasięgnął opinii kierownika Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. pomimo, że miał obowiązek to zrobić na podstawie § 6 rozporządzenia ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. W jej ocenie organ I instancji błędnie wskazał rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży (Dz.U. z 2005 r., Nr 43 poz. 418) ponieważ zostało ono uchylone. Wskazała, że proces przywracania równowagi psychicznej i umiejętności radzenia sobie jej rodziny, który postępuje, jest w toku. Jest on skomplikowany i czasochłonny a w jej przypadku (ofiara przemocy domowej i osoba niepełnosprawna), wymaga większej ilości czasu pracy ze nią i specjalnej opieki. Odmowa przedłużenia pobytu doprowadzi w jej ocenie zahamowania tego procesu. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1587/22 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 259) – dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Materialną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 47 ust. 2-4 powołanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w ramach sytuacji kryzysowej, która miała miejsce w dniu 16.06.2021 r. została przewieziona do Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia Dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w C. a następnie w dniu 14.09.2021 r. została umieszczona wraz z dzieckiem w Domu Samotnej Matki w C. Wszystkie działania w tym zakresie zostały podjęte wskutek działania GOPS w P. Interwencja kryzysowa należy do świadczeń niepieniężnych zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. h u.p.s. Ośrodek pomocy społecznej kierował się w swoich działaniach regulacjami zawartymi w powołanym wyżej przepisie oraz w art.17 ust. 1 pkt 3 i art. 47 ust. 2 u.p.s. Z treści uzasadnienia organu I instancji wynika, że koszty świadczenia (interwencji kryzysowej, w tym pobytu w Domu Samotnej Matki i Dziecka) zostały pokryte z środków publicznych będących w dyspozycji GOPS. Orzekające w sprawie organy uznały, że brak jest możliwości przedłużenia pobytu skarżącej w Domu po upływie roku, z uwagi na fakt, że ustawy przyczyny, które związane były ze stosowaną wobec niej przemocą przez byłego partnera (ojca dziecka), który zmarł a strona dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi jej zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych i dysponuje domem jednorodzinnym, w którym może zamieszkać. GOPS w P. zadeklarował gotowość objęcia rodziny skarżącej wsparciem w postaci pracownika socjalnego, asystenta rodziny oraz opiekunki. Syn strony D. H. ma możliwość powrotu do wcześniej uczęszczanego przedszkola w Z. W myśl art. 151 ust. 1 u.p.s. z dniem 1 stycznia 2005 r. domy pomocy społecznej dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży stały się ośrodkami wsparcia - domami dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, o których mowa w art. 47 ust. 4 u.p.s. W myśl powołanego przepisu osoby takie, dotknięte przemocą lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. O ile domy pomocy społecznej - ze swej istoty - nastawione są na trwałe świadczenie usług opiekuńczych osobom skierowanym doń na czas nieokreślony, o tyle przekształcenie dotychczasowych domów pomocy społecznej dla matek z małoletnimi dziećmi i kobietami w ciąży w ośrodki wsparcia zmieniło ich charakter. Ten typ ośrodków zajmuje się udzielaniem pomocy o charakterze interwencyjnym, tzn. zapewnieniem schronienia i wsparcia podczas sytuacji kryzysowej, w celu jej przezwyciężenia. Chodzi zatem o działania tymczasowe i doraźne umożliwiające powrót do normalnego życia. W trakcie pobytu skarżącej w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. trwającego ponad 9 miesięcy i roku od zaistniałej sytuacji kryzysowej, jej przyczyny z uwagi na śmierć sprawcy przemocy ustały. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącej, uwzględniając jej sytuację majątkową i dochodową, możliwość powrotu do miejsca zamieszkania, do domu, który odziedziczył syn oraz deklarowaną pomoc ośrodka pomocy społecznej nie ma podstaw do dalszego udzielania skarżącej pomocy w ramach interwencji kryzysowej, która jest szczególną instytucją pomocy społecznej, ale realizowaną w ramach celów i zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji strony, z uwagi na jej niepełnosprawność wymagana jest pomoc innego rodzaju, nie związana z sytuacją kryzysową w jakiej się znalazła tj. przemocą fizyczną jej partnera. Taka pomoc została zadeklarowane przez GOPS w P. Sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia prawa przez organy orzekające w sprawie poprzez zastosowanie nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Skarżąca została umieszczona w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. w dniu 14.09.2021 r. a więc w okresie kiedy obowiązywało powołane wyżej rozporządzenie i do jej pobytu należy stosować regulacje tego rozporządzenia. Wskazane przez stronę obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży weszło w życie dopiero 24 stycznia 2022 r. i nie ma zastosowania do sytuacji skarżącej. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.