II SA/Gl 1587/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 7 października 2024 r. nr SKO.4106.597.2024 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oddala skargę. Decyzją z dnia 21 czerwca 2024 r. wydaną m.in. na podstawie art. 17, art. 20 ust. 2 i 3 art. 23 i art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz.323 ze zm., w skrócie u.ś.r.) Wójt Gminy K. uchylił własną decyzję z dnia 5 grudnia 2022 r. przyznającą J. M. (strona, skarżąca) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej synem K. M. zmienioną decyzją własną z dnia 21 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego sprawowana przez stronę opieka nad niepełnosprawnym synem nie charakteryzuje się wyjątkowością oraz intensywnością, a wręcz nosi znamiona zaniedbań i wyjątkowych ograniczeń. Strona sama przyznaje podczas wizyt w tutejszym ośrodku, że jej syn jest zaopiekowany przez różne instytucje, dzięki czemu ma ona czas prowadzić stałą, aktywną działalność społeczną. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Zarzuciła w nim naruszenie: - art. 32 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niewskazanie żadnych okoliczności faktycznych skutkujących uchyleniem decyzji, a postępowanie administracyjne w tej sprawie nie jest weryfikacją już wcześniej orzeczonych uprawnień konieczności rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę; - art. 6, art. 7, art. 8 i art. 14 k.p.a., gdyż organ administracji nie posiada uprawnień do oceny zaniedbań ani właściwie sprawowanej opieki nad dzieckiem. Jeżeli istnieją wątpliwości w tej kwestii, to jest zobowiązany do zawiadomienia sądu bądź prokuratury. Ponadto organ zobowiązany jest do orzekania w stanie faktycznym istniejącym w dacie wydania decyzji, a w dniu 21 czerwca 2024 r. syn K. zakończył edukację na etapie szkoły podstawowej i nie jest pod opieką tej szkoły. Z kolei specjalistyczne usługi opiekuńcze przyznane są do dnia [...] r. tj. do pełnoletności syna. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 7 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania, w tym ustalenia poczynione przez organ I instancji, a także dodatkowe dowody przesłane przez organ I instancji w toku postępowania odwoławczego. Kolegium przytoczyło także i omówiło przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Zważyło przy tym, że strona uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w oparciu o przepisy art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Według Kolegium bezspornym jest, że syn skarżącej znajduje się pod opieką różnych instytucji. W roku szkolnym 2023/2024 był uczniem [...] Szkoły Podstawowej w C. "[...]", gdzie realizował obowiązkowe zajęcia edukacyjne oraz zajęcia o charakterze terapeutycznym i profilaktycznym od poniedziałku do środy oraz w piątki w godzinach od 8 do 15-ej, a w czwartki w godz. od 8 do 14-ej. Do szkoły dowożony był indywidulanym transportem zapewnionym przez Gminę K., a odwołująca nie uczestniczyła w transporcie syna do szkoły. Po zajęciach szkolnych syn skarżącej korzystał ze specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczonych poza miejscem zamieszkania w Centrum Edukacyjno- Terapeutycznym "[...]" w K. przy ul. [...] w wymiarze 78 godzin miesięcznie. Odległość pomiędzy miejscem zamieszkania strony i jej syna a miejscem świadczenia usług wynosi ok. 2 km i była samodzielnie pokonywana przez syna skarżącej na rowerze. Ustalono też, że nie jadał on śniadań w domu, sam kupował sobie posiłki, a obiady jadł w szkole. Skarżąca wyjaśniła także, że syn jest samodzielny, sam odrabia lekcje i szykuje się do szkoły. Nadzór ze strony matki polega na sprawdzeniu, czy syn ubrał się odpowiednio do pogody na zewnątrz. Według Kolegium materiał dowodowy zgromadzony w sprawie bezspornie potwierdza, że syn skarżącej przez większą część dnia znajduje się pod opieką różnych instytucji, w tym szkoły i terapeutów świadczących specjalistyczne usługi opiekuńcze poza miejscem jego zamieszkania. Zatem skarżąca zapewnia opiekę nad synem tylko przez część doby. Ponadto, jak sama potwierdziła w toku wywiadu, syn jest samodzielny, sam odrabia lekcje, sam się ubiera, sam powraca do domu z rehabilitacji świadczonej poza domem. Również skarżąca podała, że syn jest "zaopiekowany" prze różne instytucje, co pozawala jej na stałą, aktywną działalność społeczną. Uwzględniając powyższe Kolegium uznało, że zakres opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawnym synem nie uzasadnia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż opieka ta nie jest stała, nie zaspakaja normalnych, codziennych potrzeb syna i nie zapewnia jego codziennej egzystencji. Wręcz przeciwnie większość pomocy i opieki świadczona jest przez szkołę i w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych poza miejscem zamieszkania syna. Kolegium wskazało także, że syn skarżącej od 1 września 2024 r. realizuje obowiązek szkolny w [...] Liceum Ogólnokształcącym w C., gdzie dowożony jest na koszt Gminy K. przez indywidulanego prywatnego przewoźnika. Nadal po zajęciach szkolnych korzysta ze specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych poza miejscem zamieszkania. Kolegium zaakcentowało także, że syn skarżącej z dniem [...]r. jest pełnoletni i sam złożył wniosek o specjalistyczne usługi opiekuńcze. Obecnie zaś obowiązujące przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli dziecko ukończy 18 rok życia. Kolegium odniosło się także do zarzutów podniesionych w odwołaniu, nie podzielając ich oraz przestawiając argumentację na poparcie swojego stanowiska. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie: - art. 32 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z art 16 k.p.a., gdyż Kolegium nie wskazało żadnych okoliczności faktycznych skutkujących uchyleniem decyzji. Postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia decyzji ostatecznej nie jest weryfikacją już wcześniej orzeczonych oraz nie orzekło według stanu istniejącego w dacie decyzji, - art. 6, art. 7, art. 8, art. 14 k.p.a., - art 67 k.p.a., gdyż w aktach sprawy brak protokołów z rozmów podpisanych przez skarżącą, - art 75, art. 77, art. 80 k.pa. gdyż kwestionariusz wywiadu nie został sporządzony w miejscu zamieszkania nie powinien stanowić dowodu. Skarżąca zarzuciła również sprzeczność sentencji z uzasadnieniem, a ponadto według niej Kolegium nie wskazało żadnych dowodów, że stan zdrowia jej syna się poprawił. Podniosła przy tym, że jej syn w dalszym ciągu legitymuje orzeczeniem "o stopniu znacznym" do 31 listopada 2025 r. z uwagi na [...] i [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o uchyleniu wydanej wcześniej wobec skarżącej ostatecznej decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad synem legitymującym się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności. Materialnoprawną podstawę uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W świetle powyższej regulacji ustawodawca ustanowił zamknięty katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Co istotne, wystąpienie chociażby jednej z nich daje podstawę do zastosowania trybu przewidzianego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Warunkiem uruchomienia trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest zaistnienie zmiany, która musi być na tyle istotna, iż ma ona wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W konsekwencji obowiązkiem organu jest wykazanie, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do stanu pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie prawo do świadczenia, a także, iż zmiana ta obejmuje okoliczności istotne z punktu widzenia nabycia tego prawa. Wobec treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie ma wątpliwości co do tego, że do okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego należy w pierwszej kolejności zaliczyć sam fakt sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną spełniającą warunki wskazane w ww. przepisie, a ponadto opieka ta winna być sprawowana w takim rozmiarze, aby skutkowało to brakiem możliwości wykonywania zatrudnienia. Należy także podkreślić, że w orzecznictwie wskazuje się, iż wykładnia art. 32 ust. 1 u.ś.r., przewidującego możliwość wzruszenia uprawniającej decyzji ostatecznej, powinna być dokonywana z uwzględnieniem jego związku z art. 16 § 1 k.p.a., statuującego zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie, czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 32 ust. 1 u.ś.r. Jednakże wydanie decyzji na tej podstawie prawnej rozstrzyga o pozbawieniu uprawnienia strony, która spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, mocą wcześniejszej decyzji administracyjnej. Rodzi to po stronie organów orzekających szczególny obowiązek pełnego, wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Trzeba przy tym podkreślić, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu w kontrolowanej wbrew zarzutom strony skarżącej doszło do pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu pozwalającym na pozbawienie skarżącej przyznanego jej uprawnienia. W toku postępowania administracyjnego, w tym także w ramach postępowania odwoławczego, zgromadzony został materiał dowodowy, w świetle którego nie budzi wątpliwości fakt, że syn skarżącej przez większą część dnia (od rannych godzin do późnych godzin popołudniowych) znajduje się pod opieką różnych instytucji, w tym szkoły i terapeutów świadczących specjalistyczne usługi opiekuńcze poza miejscem jego zamieszkania. Oznacza to, że skarżąca w tym czasie nie musi zapewniać mu opieki. Co więcej, syn skarżącej jest samodzielny, sam odrabia lekcje, sam się ubiera, sam powraca do domu z rehabilitacji świadczonej poza domem. Zwrócić przy tym należy uwagę na to, że organ odwoławczy zadbał o właściwe zaktualizowanie ustaleń faktycznych, w tym ustalił, że od 1 września 2024 r. syn skarżącej realizuje obowiązek szkolny w [...] Liceum Ogólnokształcącym w C., gdzie dowożony jest na koszt Gminy K. przez indywidulanego prywatnego przewoźnika. Nadal po zajęciach szkolnych korzysta ze specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych poza miejscem zamieszkania. Decyzja uchylająca wcześniejszą decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne wywiera skutek wyłącznie na przyszłość. Zważywszy na to, że dopiero utrzymanie w mocy przez Kolegium decyzji organu I Instancji czyni uchylenie ostatecznym (tj. skutek uchylenia następuje począwszy od daty wydania decyzji przez Kolegium) to ważne jest, aby zmiana elementu stanu faktycznego istotnego z punktu widzenia spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego istniała w dacie orzekania właśnie przez organ odwoławczy. Istnienie zaś takiej zmiany stanu faktycznego według zaktualizowanych w toku postępowaniu odwoławczego ustaleń faktycznych zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości. Zaakcentować należy, że według art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania pierwotnej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną było podstawową przesłanką uprawniającą do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną musiała stanowić wyłączną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z niego (por. wyroki NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18 oraz z 28 sierpnia 2019 r., I OSK 940/19; wyrok WSA w Krakowie z 26 maja 2020 r., III SA/Kr 346/20 - opubl. w CBOSA). Pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego a sprawowaną opieką zachodzić musiał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, sprowadzający się do tego, że zakres i rodzaj sprawowanej opieki wykluczał podjęcie zatrudnienia przez osobę sprawującą tę opiekę. Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że aktualnie nie zachodzi (ustał) bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad synem. W sytuacji, w której syn skarżącej zadecydowaną większość dnia spędza poza domem, pozostając pod opieką innych osób, sprawowanie przez skarżącą opieki nad synem przestało stanowić przeszkodę do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej mająca wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tzn. nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w stosunku do tych, które były podstawą decyzji przyznającej skarżącej prawo do tego świadczenia. Odnotować należy, że z dniem [...] r. syn skarżącej stał się pełnoletni. Zwróciło na to uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym również na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego w dacie wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i, jak już wcześniej wskazano, Kolegium uwzględniło niezbędną, dostępną dokumentację. Oparło się na zgromadzonych dowodach i oceniło je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8 §1, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 i 3, art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Sąd nie stwierdził także naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. art. 32 ust. 1 u.ś.r. ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.