II SA/Gl 1601/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r. sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi oddala skargę. Wobec złożenia przez I. K. do protokołu w dniu [...] r. ustnego wniosku o podjęcie działań w celu stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi, Wojewoda [...], działając na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przesłał ten wniosek pismem z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. celem jego rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm.) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...]r. Nr [...] wydanego przez Naczelnika Powiatu w O. w sprawie nabycia przez S. i M. małżonków C. własności nieruchomości o powierzchni [...] ha. położonej w M.. W uzasadnieniu stwierdziło, iż w świetle aktualnych przepisów wykluczona została możliwość weryfikowania aktów własności ziemi w trybach nadzwyczajnych. Sformułowany dla organów administracji zakaz zajmowania się oceną legalności decyzji uwłaszczeniowych (aktów własności ziemi) oznacza, że organ do którego wpłynął wniosek o wzruszenie ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej, winien wydać rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, którego formę określa ustawodawca w art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Dotyczy to postępowań będących w toku, w przypadku zaś wniosku o wszczęcie takiego postępowania na zasadzie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego należy odmówić wszczęcia postępowania, jak w niniejszej sprawie. Pismem z dnia [...] r. I. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że gospodarstwo rolne uwidocznione w przedmiotowym akcie własności ziemi należało do jej ojca W. C., a po jego śmierci, zgodnie z postanowieniem z [...] r. w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, przeszło na pięcioro dzieci - spadkobierców. Stąd też S. C. uwidoczniony w akcie własności ziemi uprawniony był tylko do 1/5 spadku. Dlatego też wniosek o stwierdzenie nieważności tego aktu jest w pełni zasadny. Rozpatrując sprawę ponownie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając to postanowienie powtórzyło zaprezentowaną już argumentację. Wskazało, że ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) stworzyła możliwości nabycia z mocy prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych po spełnieniu przesłanek określonych w art. 1 tej ustawy. Ustawa ta uchylona została mocą art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przekazane zostało sądom powszechnym. Kolejna zmiana wprowadzona została ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Z treści jej art. 63 ust. 2 i ust. 3 wynika, że od dnia 1 stycznia 1992 r. nie ma prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r., także w sytuacji, gdy dotknięte są one kwalifikowanymi wadami prawnymi. Kwestionowany w niniejszym postępowaniu akt własności ziemi z dnia [...] r. nr [...] wydany został przez Naczelnika Powiatu w O. i na jego podstawie z mocy prawa S. i M. małżonkowie C. stali się właścicielami gospodarstwa rolnego w M. o powierzchni [...] ha. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I. K. zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego tj. art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez błędna jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co stoi w sprzeczności z zasadą praw nabytych. Uwzględniając powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzyła, co do zasady, argumentację zaprezentowaną w trakcie postępowania administracyjnego. Do skargi załączyła akty notarialne - umowy darowizny udziału spadkowego po W. C., postanowienie Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz przedmiotowy akt własności ziemi. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, potrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, które nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i oparte jest jedynie na formalnych przesłankach. Dodała, że o fakcie ujawnienia brata, jako wyłącznego właściciela nieruchomości skarżąca dowiedziała się dopiero w [...]r., wcześniej zajęta własnymi sprawami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienia są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem. Przyjdzie zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 - tj. o wszczęcie postępowania, wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., iż przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 2008, poz. 2128 ze zm.) wyłącza możliwość wzruszenia decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. (tj. aktów własności ziemi) w drodze wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności. Ustawa z dnia 28 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) stworzyła prawną możliwość nabycia z mocy prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych po spełnieniu przesłanek określonych w art. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 12 ustawy nabycie nieruchomości stwierdzał w drodze decyzji właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Od decyzji tego organu przysługiwało odwołanie do wojewódzkiej komisji do spraw uwłaszczenia. Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów (art. 15 ustawy). Wymieniona ustawa została uchylona mocą art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw, a rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przekazano sądom. W art. 8 § 4 stwierdzono, że gdy po wejściu w życie ustawy, w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej ma nastąpić ponowne rozpatrzenie sprawy, podlega ona przekazaniu właściwemu sądowi. Kolejną zmianę w zakresie uwłaszczenia nieruchomości rolnych wprowadziła cytowana już powyżej ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, która mocą art. 63 ust. 1 dokonała skreślenia przywołanego powyżej § 4 art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. Z kolei w ust. 2 i ust. 3 ustawodawca postanowił, że "do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r., Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Toczące się postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlegają umorzeniu". Z przedstawionej zatem regulacji wynika, że od dnia jej wejścia w życie, czyli od dnia 1 stycznia 1992 r., nie ma prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. Dotyczy to także sytuacji, gdy akt własności ziemi dotknięty jest kwalifikowanymi wadami prawnymi. Powyższa regulacja ma na celu definitywną likwidację możliwości jakiejkolwiek weryfikacji w trybie nadzwyczajnych środków zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych dotyczących uwłaszczenia posiadaczy nieruchomości w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. Kwestionowany w niniejszym postępowaniu akt własności ziemi z [...]r. nr [...] wydany został przez Naczelnika Powiatu w O. na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 cytowanej powyżej ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Dlatego w sprawie miał zastosowanie art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Wobec podnoszenia zarzutu niezgodności wymienionego art. 63 z zasadami państwa prawa, a w szczególności z art. 2 w związku z art. 45, art. 62 , art. 77 czy art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej problemem tym zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który nie dopatrzył się niezgodności tego artykułu z Konstytucją (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lutego 2000 r. sygn. akt SK 13/99 OTK 2000 r,. z.1 poz. 15 oraz wyrok z dnia 15 maja 2000 r. sygn. akt SK 29/00, OTK 2000 r. z.4, poz. 110). W uzasadnieniu tego ostatniego wyroku Trybunał stwierdził, akty własności ziemie przestały być wydawane w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Osoby zainteresowane dysponowały okresem ponad 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Dalej Trybunał wskazywał, że okres ten był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swych praw oraz ewentualnie stosowanego odszkodowania. Podniósł też, że wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony prawa nabytych. W świetle powyższego należy uznać, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji administracyjnej – tj. aktu ziemi z dnia [...]r. nie mogło być skuteczne wszczęte, co skutkować powinno wydaniem postanowienia o odmowie jego wszczęcia na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym sprawa nie mogła być rozstrzygana merytorycznie. Jak przyznała sama skarżąca wcześniej nie interesowała się tą sprawą, pochłonięta własnymi sprawami. Natomiast obecnie, w obowiązującym stanie prawnym brak jest możliwości prowadzenia żądanego postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zaskarżone postanowienia za wydane zgodnie z art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012r. , poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.