II SA/Gl 1626/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia wykonania rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. H. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2015 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył ponownie na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści formularza podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodów z tytułu najmu w wysokości 4.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca zadeklarował, że jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, papierami wartościowymi ani też przedmiotami, których wartość przekracza 3.000 euro. Pismem z dnia 7 maja 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych w formularzu poprzez: - udokumentowanie wydatków przeznaczonych na utrzymanie się, - udokumentowanie wysokość dochodów osiąganych z tytułu umowy najmu oraz nadesłanie kopii zeznania podatkowego za 2014 r. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał kopie faktur za energię elektryczną i wodę, kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z której wynika, że od [...]r. na rachunek skarżącego przekazywane będzie świadczenie. Oprócz tego wyjaśnił, że w N. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 296 euro. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2015 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał przede wszystkim, że nie był w stanie przedłożyć wszelkich rachunków, ponieważ zazwyczaj nie są mu one wydawane, w szczególności rachunek za zakup opału na zimę. Dalej wyjaśnił, że nie posiada rozliczenia rocznego, a jeżeli Sąd uważa je za konieczne to winien zwrócić się o jego nadesłanie do urzędu skarbowego. Nadto wskazał, że dość często wyjeżdża do Niemiec, wobec czego nie ma możliwości zastosowania się do wezwania Sądu, które zazwyczaj mają krótkie terminy. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy, bowiem jest starszym, schorowanym, ubogim człowiekiem i nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przede wszystkim należy, że Sąd dokonuje oceny wniosku strony i jej indywidualnej sytuacji, mając z jednej strony na względzie umożliwienie stronie faktycznej realizacji prawa do sądu, z drugiej zaś strony, musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 p.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek, a zatem powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie jednakże pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeżeli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Nieprzedłożenie żądanych przez sąd danych, bądź też przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy jest niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy zdaniem Sądu, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim w ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a nadto zawiera wiele niespójności. Po raz kolejny wnioskodawca uchylił się od udokumentowania wysokości dochodu otrzymywanego z tytułu najmu. Tymczasem kwestia ta ma zasadnicze znaczenie, bowiem dochód ten wraz ze świadczeniem emerytalnym uzyskiwanym w Niemczech rzutuje na możliwości finansowe skarżącego. Mimo wezwania nie przedłożył również zeznania podatkowego za rok 2014. W ocenie Sądu skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z jego sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków. Skarżący przedstawił dokumenty obrazujące jedynie część ponoszonych wydatków. Jedynym w miarę aktualnym dokumentem jest kopia faktury wystawionej przez "A" Sp. z o.o., z której wynika, że w ujęciu dwumiesięcznym (od [...]br.) wysokość opłaty z tego tytułu wynosiła 293 zł. W zestawieniu z deklarowanym dochodem skarżącego nie jest to kwota, której uiszczenie w znaczący sposób uszczuplałoby pozostające w jego dyspozycji środki pieniężne. Trudno natomiast uznać za wiarygodne jego twierdzenia o stałych, comiesięcznych wydatkach na zakup węgla (około 400 zł), skoro sezon grzewczy się skończył, zaś skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który potwierdzałby jaką ilość opału zakupuje na zabezpieczenie swoich potrzeb w sezonie grzewczym. Skarżący przedstawił nieaktualny (pochodzący z [...]r.) wyciąg w języku niemieckim, na którym zaznaczył, że otrzymuje (lub otrzymywał) świadczenie rentowe w wysokości 680 euro. Abstrahując od rzeczywistej treści tego dokumentu (w sądzie językiem urzędowym jest język polski), to nawet gdyby uznać, że rzeczywiście dotyczy on wysokości wspomnianego świadczenia, jego wartość dowodowa jest nikła, albowiem został wystawiony ponad 2,5 roku temu i nie wiadomo jaką wysokość wspomniane świadczenie ma w chwili obecnej. Z kolei złożenie kopii harmonogramów spłat rat kredytu nie wpływa na ocenę sytuacji materialnej skarżącego, bowiem dokumenty te pochodzą z 2012 r. co oznacza, że brak jest danych na temat aktualnej wysokości zadłużenia jak również aktualnej wysokości rat spłacanych z tego tytułu (na marginesie jedynie zauważyć trzeba, że harmonogram spłaty umowy kredytu na kwotę 3.722,88 zł przewidywał zakończenie umowy z dniem [...]r. , a więc ponad 10 miesięcy temu, co oznacza, że nie sposób brać tego rodzaju wydatek pod uwagę). Tym samym w oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że skarżący jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie umożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w styczniu br. Skarżący zadeklarował, że jest właścicielem domu o pow. 51 m2 w rozbudowie oraz nieruchomości rolnej o pow. 1000 m2, co zostało z kolei pominięte w obecnie złożonym wniosku. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek przyznania mu prawa pomocy, nie uzasadnił bowiem dostatecznie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.