II SA/Gl 1629/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.),, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. B. i B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 września 2022 r. nr SKO.OS/41.9/434/2022/12118/KS w przedmiocie przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci sanitarnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżących kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 września 2022 r. znak: SKO.OS/41.9/434/2022/12118/KS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy M. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 11 lipca 2022 r. numer [...] w sprawie przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy. Organ pierwszej instancji nakazał E. B. i B. B. (dalej "skarżący" lub "strona skarżąca") wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu stanowiącej ich własność nieruchomości, położonej w M. przy ul. [...], oznaczonej jako działka numer 1, do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Podstawę prawną decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 z późn. zm.; dalej "u.u.c.p.g.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie ewidencji prowadzonej przez organ pierwszej instancji stosownie do postanowień art. 3 ust. 3 u.u.c.p.g. ustalono, że działka numer 1 położona w M. przy ul. [...] nie jest podłączona do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Z ewidencji przydomowych oczyszczalni ścieków prowadzonej przez organ pierwszej instancji wynika, że ww. nieruchomość nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Natomiast z ewidencji zbiorników wynika, że nieruchomość wyposażona jest w zbiornik na nieczystości ciekłe o pojemności 21m3. Jak wynika z księgi wieczystej założonej dla ww. nieruchomości jej właścicielami są skarżący. Gmina M. w 2015 r. wybudowała sieć kanalizacji sanitarnej. Gminny Zakład Gospodarki Wodnej i Komunalnej w M. w piśmie z dnia 2 lutego 2022 r. wskazał, że istnieje możliwość podłączenia nieruchomości skarżących do istniejącej sieci kanalizacyjnej i na mapie wskazał możliwy punkt włączenia do sieci. Skarżący dobrowolnie nie zrealizowali obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji uznał, że spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji z art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie skorzystali z dotacji na wykonanie przyłącza do sieci kanalizacyjnej, która była oferowana mieszkańcom gminy M. w 2015 r. Skarżący wnieśli odwołanie od ww. decyzji wskazując, iż w 2022 r. nie są w stanie ponieść kosztów przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W ich przypadku wykonanie przyłącza wiązałoby się z dużymi kosztami bowiem od studzienki kanalizacyjnej do budynku jest dużo metrów i potrzebny byłby specjalistyczny sprzęt. Grunt na działce jest kamienisty, a stan zdrowia skarżących nie pozwala na samodzielne wykonanie prac. Wskazali także, że nikt z urzędu gminy M. nie poinformował ich o możliwości uzyskania dotacji na podłączenie budynku do sieci kanalizacyjnej. Kolegium decyzją z dnia 6 września 2022 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium odwołało się do ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez organ pierwszej instancji i uznało, że ustalenia te zostały poczynione prawidłowo, w oparciu o zgromadzoną dokumentację i zgodnie z przepisami prawa. W toku trwającego postępowania zapewniono skarżącym czynny udział w sprawie. Decyzja organu pierwszej instancji zawiera prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja ta zawiera wszystkie elementy wynikające z treści art. 107 k.p.a. Tym samym Kolegium uznało zarzuty odwołania za niezasadne. Zarzuty dotyczące braku informacji ze strony organu pierwszej instancji o dofinansowaniu na podłączenie do sieci kanalizacyjnej czy też wysokość kosztów związanych z wykonaniem przyłączenia nie mogły odnieść skutku. Przepisy mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie nie uzależniają ustalenia obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej od ww. względów. Skarżący złożyli skargę na decyzję Kolegium nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Uzasadniając ten zarzut wskazali, że nie jest wystarczające, by w otoczeniu nieruchomości istniała sieć kanalizacyjna, gdyż obowiązek przyłączenia musi być realnie i technicznie wykonalny. Nie jest zatem dopuszczalne nakładanie na stronę, w drodze decyzji nakazującej przyłączenie do sieci, obowiązku, którego realne wykonanie skutkowałoby budową, rozbudową czy przebudową sieci kanalizacyjnej i ponoszeniem kosztów z tym związanych. Zarzucili także naruszenie interesu strony bowiem przyłączenie do sieci kanalizacyjnej jest dla skarżących ekonomicznie nieuzasadnione. Zgodnie z uzyskanymi przez nich wycenami koszty budowy przyłącza zostały oszacowane na kwotę od 10 000 zł do 25 000 zł. Kwoty te przekraczają możliwości finansowe skarżących, którzy są emerytami. Skarżący zarzucili Kolegium błędy w ustaleniach faktycznych. Po pierwsze poprzez przyjęcie, że konieczne jest narzucenie skarżącym obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym wskazywali, iż w przyszłym roku przyłączą się do sieci kanalizacyjnej, co zostało przez organy pominięte. Po drugie poprzez uznanie, że skarżący wylewali fekalia na działki sąsiednie w sytuacji, gdy nie miało to miejsca, co potwierdzają oświadczenia sąsiadów skarżących i okazywane w toku postępowania rachunki za wywóz nieczystości za rok 2022. Zaś zużycie wody jest większe aniżeli odbierane fekalia, gdyż część wody została wykorzystana na podlewanie ogródka oraz uzupełnienie dwóch basenów w okresie letnim. Skarżący do skargi załączyli kserokopie: kosztorysów ofertowych nr [...] i nr [...] wraz z pismem Gminnego Zakładu Gospodarki Wodnej i Komunalnej z dnia 20 września 2022 r.; faktur za wywóz nieczystości z dnia 28.12.2021 r., z dnia 22.02.2022 r., 19.07.2022 r. oraz z dnia 24.09.2022 r.; dwóch oświadczeń bez daty. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mają usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Wobec tego w sytuacji gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje lub jej budowa jest techniczne lub ekonomicznie nieuzasadniona, wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Natomiast gdy została wybudowana sieć kanalizacyjna wówczas właściciel nieruchomości ma obowiązek przyłączenia do sieci, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Zatem nawet jeśli nieruchomość wyposażona jest w zbiornik bezodpływowy spełniający wszystkie wymagania, a powstała sieć, właściciel powinien się do niej przyłączyć (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., II OSK 2276/14, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W przypadku stwierdzenia niewykonania ww. obowiązku, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą jego wykonanie (art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g.). Przesłankami obligującymi organ do wydania ww. decyzji są: istnienie sieci kanalizacyjnej, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz brak zrealizowania przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. W konsekwencji przesłanką wydania nakazu przyłączenia do sieci kanalizacyjnej jest również istnienie realnych warunków realizacji takiego obowiązku. Z tego względu przy wydawaniu decyzji z art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. uwzględniać należy także regulacje prawne dotyczące realizacji urządzeń kanalizacyjnych zawarte w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (t.j. Dz. U. 2023, poz. 537, dalej "u.z.z.w."). Ustawa ta w art. 15 ust. 1 nakłada na przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obowiązek budowy m.in. urządzeń kanalizacyjnych przez które w myśl art. 2 pkt 14 tej ustawy należy rozumieć sieci kanalizacyjne, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służących do wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi oraz urządzenia podczyszczające i oczyszczające ścieki oraz przepompownie ścieków. Budowa sieci, w tym i tej części która pozwala na instalację przyłącza, należy do przedsiębiorstwa wodociągowego. Natomiast na odbiorcy usługi spoczywa obowiązek wybudowania przyłącza kanalizacyjnego tj. odcinka przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej (art. 15 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 5 u.z.z.w.). Jeżeli na nieruchomości znajduje się studzienka kanalizacyjna, to przyłączem jest odcinek przewodu pomiędzy wewnętrzną instalacją a tą studzienką, natomiast dalsza część przewodu do rury głównej stanowi już element sieci. Jeżeli na nieruchomości brak jest studzienki, to przyłączem jest odcinek przewodu pomiędzy wewnętrzną instalacją a granicą nieruchomości, dalsza część tego przewodu prowadząca do sieci stanowi element tejże sieci. Inaczej mówiąc, ten element instalacji, który znajduje się poza studzienką usytuowaną na działce użytkownika sieci bądź poza granicami tej działki, w przypadku gdy na działce nie ma studzienki, stanowi sieć a nie przyłącze (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2021 r., II SA/Wr 619/20, opubl. w CBOSA). W konsekwencji przyjmuje się, że wydany na podstawie art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. nakaz przyłączenia nieruchomości do sieci oznacza w istocie nakaz wybudowania przyłącza kanalizacyjnego spełniającego wymogi wynikające z przepisów u.z.z.w. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 stycznia 2022 r., II SA/Gl 1108/21, opubl. w CBOSA). Wobec tego stworzenie realnych warunków do przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej wymaga doprowadzenia sieci do granic nieruchomości albo do studzienki kanalizacyjnej. Omówione wyżej przesłanki wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej muszą zaistnieć kumulatywnie, a organ administracji publicznej winien ich zaistnienie zbadać z uwzględnieniem zasad prowadzenia postępowania dowodowego wynikających z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. W realiach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym 1, położonej w M. przy ul. [...], są skarżący. Nie jest także sporne, że na nieruchomości skarżących brak jest przydomowej oczyszczalni ścieków. Nie było także kwestionowane w sprawie, że przy ul. [...] w M. w 2015 r. gmina M. wybudowała sieć kanalizacyjną, zaś skarżący nie przyłączyli wskazanej wyżej nieruchomości do tej sieci. Jak wynika z pisma Gminnego Zakładu Gospodarki Wodnej i Komunalnej w M. z dnia 2 lutego 2022 r. istnieje możliwość podłączenia nieruchomości skarżących do sieci kanalizacji sanitarnej biegnącej w ul. [...]. Na załączonej do pisma mapie zaznaczono punkt włączenia nieruchomości do istniejącego przykanalika kanalizacji sanitarnej na wysokości działki skarżących. Zdaniem skarżących samo istnienie sieci kanalizacyjnej w otoczeniu nieruchomości nie jest wystarczające do nakazania przyłączenia ich nieruchomości do tej sieci, gdyż obowiązek przyłączenia musi być realnie i technicznie wykonalny. Istota sporu w sprawie sprowadza się do ustalenia czy realizacja obowiązku przyłączenia nieruchomości skarżących do sieci kanalizacji sanitarnej może nastąpić w wyniku wykonania przyłącza kanalizacyjnego spełniającego wymogi wynikające z przepisów u.z.z.w. Zdaniem Sądu kwestia ta nie została przez organy orzekające w sprawie należycie wyjaśniona, a wydane decyzje nie zawierają ustaleń i ocen w tym zakresie. W aktach postępowania znajduje się skan mapy do celów projektowych z dnia 23 sierpnia 2012 r., a więc opatrzonej datą ponad trzy lata wcześniejszą niż data zrealizowania sieci kanalizacji sanitarnej. Mapa nie zawiera opisów przez to nie jest w pełni czytelna. Zaznaczony został na niej punkt włączenia nieruchomości skarżących w istniejący przykanalik kanalizacji sanitarnej. Mapa nie obrazuje szczegółowego przebiegu przyłącza kanalizacyjnego. Z mapy wynika, że główna sieć kanalizacyjna biegnie wzdłuż ul. [...], a przykanalik znajduje się poza nieruchomością skarżących. Nie jest jednak czytelne z uwagi na brak jednoznacznego oznaczenia linii stanowiącej granicę działki skarżących czy przykanalik znajduje się przy granicy działki skarżących, czy w pewnej odległości od tej działki czy też po drugiej stronie ul. [...]. Z mapy nie wynika także, czy na nieruchomości skarżących znajduje się studzienka kanalizacyjna. W konsekwencji wątpliwości budzi czy nałożony na skarżących obowiązek przyłączenia do sieci kanalizacyjnej obejmuje przyłącze kanalizacyjne w rozumieniu u.z.z.w. czy też wykracza poza jego zakres. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy. W efekcie obie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją niepełnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego jest też wadliwe zastosowanie przepisu art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. Tylko bowiem do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego możliwe jest zastosowanie właściwej normy prawa materialnego. Organy obu instancji przedwcześnie ustaliły istnienie wobec skarżących obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. Niezasadne są natomiast zarzuty skarżących, że organy orzekając o obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie uwzględniły ich sytuacji ekonomicznej i osobistej. Należy podkreślić, że obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej ma charakter powszechny. Oznacza to, że zarówno warunki związane z lokalizacją i długością przyłącza kanalizacyjnego, ani warunki ekonomiczne związane z kosztami przyłączenia ani też sytuacja osobista właścicieli nieruchomości nie mają wpływu na realizację tego obowiązku. Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę dokonaną przez Sąd ocenę prawną i zbada istnienie przesłanek do zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. wobec skarżących. Organy powinny dokonać ustaleń co do istnienia rzeczywistej możliwości wykonania przez skarżących obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, a następnie podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie nakazu wykonania tego obowiązku i je uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.