II SA/Gl 1630/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta Z., decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej niepełnosprawnym bratem. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że matka osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brat strony pozostaje w zawiązku małżeńskim, przy czym jego żona również nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.. Od decyzji tej odwołała się jej adresatka. Wskazała, że brat jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, porusza się na wózku inwalidzkim. Jako osoba schorowana wymaga opieki. Podniosła, że żona brata w lipcu 2020r. porzuciła go zostawiając z 11 letnią córką. Wskazała, że matka E. W. jest osobą w podeszłym wieku - 72 lata i jest emerytką po operacji biodra - więc nie może zajmować się synem. Wskazała, że w toku jest sprawa rozwodowa jej brata z żoną. Podała, że jest jedyną osobą, która może nad nim sprawować opiekę. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na którycb zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną. Jednocześnie, w świetle ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4. innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności: - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, - są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności: - nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium przyjęło literalną wykładnię tych przepisów ustawy, która wyłącza z kręgu osób uprawnionych krewnych w linii bocznej (brata, siostrę) w sytuacji nieziszczenia się kumulatywnego przesłanek z ust. 1a art. 17 ustawy. W świetle powołanych regulacji prawnych nie budzi wątpliwości, że na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej brata, a - tym samym należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Poza sporem pozostaje przy tym, że brat strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (inwalidztwo pierwszej grupy). Nadto strona obecnie sprawuje opiekę nad bratem nie podejmując zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższe ustalenia pozostają jednak bez wpływu na wynik zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia w kontekście prawidłowej - negatywnej oceny spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy. Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że brat strony ma matkę, która nie spełnia przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, uprawniających stronę do ubiegania się o prawo do świadczenia. Ponadto pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka również nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Skargę na tę decyzję do tutejszego sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi administracji: 1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "u.ś.r") polegającą na pominięciu uzasadnionych celów tej ustawy, tj. wykładni systemowej i funkcjonalnej przywołanego przepisu, co w efekcie doprowadziło do przyjęcia, że okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i błędne uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności ma przesądzające znaczenie dla oceny jej wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 2) błędną wykładnię art. 17 ust. 1a u.ś.r., art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającą na pominięciu uzasadnionych celów tej ustawy, tj. wykładni systemowej i funkcjonalnej przywołanego przepisu, co w efekcie doprowadziło do przyjęcia, że okoliczność, iż osoba wymagająca opieki posiada matkę nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i błędne uznanie, że sam fakt pozostawania matki osoby wymagającej opieki przy życiu a zarazem będącą osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 3) naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, tj. naruszenie przepisów art. 80 k.p.a. poprzez uznanie za pełny i rzetelnie zgromadzony materiał dowodowy w tym brak możliwości opieki matki nad synem skarżącej oraz ucieczka jego małżonki nie stanowią istotnych okoliczności sprawy czym została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, tj. przepisu art. 80 k.p.a., 4) naruszenie art. 89 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy, w sytuacji gdy zachodziła potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, 5) obrazy art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. poprzez złamanie zasady prawdy materialnej i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, co doprowadziło do niewłaściwej subsumcji wyżej opisanych przepisów prawa materialnego, 6) obrazy art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, oraz nie ustosunkowaniu się w uzasadnieniu decyzji do dowodów i faktów, które były podstawą wydanego rozstrzygnięcia oraz nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej matki skarżącej na okoliczność jej stanu zdrowia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. W myśl art. 135 p.p.s.a. - co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020, poz. 111 – dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem było stwierdzenie, iż jest on żonaty a także, że nadal żyje matka osoby wymagającej opieki i że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wskazane wyżej przepisy wskazują w sposób niewątpliwy dopuszczają możliwość przyznania osobie dalej spokrewnionej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Musi to jednak następować wedle pewnego schematu postępowania wyznaczanego stopniem pokrewieństwa oraz "kolejnością" obowiązku realizacji obowiązku alimentacyjnego. Jest to brak możliwości (obiektywny) realizacji wspomnianego obowiązku u osoby zobowiązanej do opieki w pierwszej kolejności. W rozpatrywanej sprawie skarżąca może uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdy żona jej brata oraz matka, w sposób, co warte podkreślenia, obiektywny nie mogą realizować swoich obowiązków. Skarżąca podnosi w skardze, że matka brata nie jest w stanie opiekować się nim ze względu na stan zdrowia i wiek (72 lata). Na dowód tego przedstawia dokumentację medyczną świadczącą, że matka przeszła pięć lat temu endoprotezoplastykę stawu biodrowego. Celem takiego zabiegu jest usprawnienie narządu ruchu. Znajduje się również skierowanie na konsultację rehabilitacyjną sprzed 4 lat. Z dokumentów tych w żaden sposób nie wynika jaki jest obecny stan matki osoby wymagającej opieki. Ta okoliczność winna być przez organ administracji bezspornie wyjaśnione tak, aby podjęte rozstrzygnięcie odpowiadało zasadzie prawdy materialnej. Zwłaszcza, że w aktach znajduje się również wystawione [...] r. zaświadczenie lekarskie o braku możliwości opieki nad niepełnosprawnym synem. Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Następnie organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonuje oceny czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), czemu daje wyraz w uzasadnieniu podjętej decyzji kończącej sprawę, które powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu organy obu instancji - wbrew obowiązkom wynikającym z powyższych przepisów - nie dokonały wystarczających ustaleń w sprawie dla dokonania właściwej oceny przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmując niezbędnych czynności dowodowych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przesłanki wskazane art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. przykładowo wyroki NSA z: 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14,czy 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; dalej jako k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Za błędną należy zatem uznać wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., która wyklucza krewnego osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy matka nie może wykonywać opieki z powodu wieku lub złego stanu zdrowia, nawet jeśli nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsporne w sprawie jest to, że brat skarżącej, przynajmniej w momencie składania skargi, pozostawał w związku małżeńskim. Skarżąca nie była w stanie ani w skardze, ani na rozprawie wyjaśnić, jaki jest aktualny status związku jej brata. Zgodnie z jej wiedzą został złożony już pozew rozwodowy, jednakże nie zna nawet sygnatury sprawy, pod jaką została ona zarejestrowana. W ocenie Sądu organy administracji nie wyjaśniły zupełnie i tej kwestii. Powinny przede wszystkim wystąpić do brata skarżącej o przedstawienie stanu faktycznego w tym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 300 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. ----------------------- ■( 0