II SA/Gl 1648/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2393/2022/12468 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 20 lipca 2022 r. nr [...]. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 20 lipca 2022 r. nr: [...] odmówił przyznania A. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazał, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem strona posiada zezwolenie Wojewody Śląskiego na pobyt czasowy wydane [...] r. na podstawie art. 187 pkt 8 ustawy o cudzoziemcach, tj. ze względu na inne okoliczności (pobyt z mężem) ważne do dnia 21 stycznia 2024 r. Karta pobytu została wydana bez adnotacji "dostęp do rynku pracy". Wskazano, że taka podstawa prawna pobytu nie daje stronie dostępu do rynku pracy a więc nie można przyjąć, że nie podejmuje ona zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem. Jednocześnie wskazano, że strona jest obywatelką Ukrainy, jednak nie przybyła ona w okresie od 24 lutego 2022 r. na terytorium Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy w związku z czym nie stosuje się art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Wskazała, że zgodnie art. 22 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy z związku konfliktem zbrojnym obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie pobytu zgodnego z obowiązującymi przepisami, w przypadku gdy: 1) jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 lub 2) jest obywatelem Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - jeżeli podmiot powierzający wykonywanie pracy powiadomi w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi. W świetle powyższego obywatele Ukrainy mają dostęp do rynku pracy w Polsce i stosowna adnotacja o dostępie do rynku pracy jest zbędna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podniosło, że strona jest obywatelką Ukrainy, jednak nie przybyła w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, w związku tym pobyt strony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej nie został zarejestrowany i uznany za legalny na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, a tym samy złożony przez stronę wniosek nie może być rozpatrzony zgodnie z ww. ustawą. Wskazało jednocześnie, że jeżeli status strony w przedmiocie dostępu do rynku pracy ulegnie zmianie to winna ona złożyć nowy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia art. 3 pkt 11, 16, 17 i 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi II instancji naruszenie: - art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, - art. 5, 7, 8 i 9 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, bez należytego ustalenia stanu faktycznego oraz w sposób budzący brak zaufania skarżącej do organów administracyjnych, W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z tzw. specustawą dostęp do rynku pracy dla obywateli Ukrainy został otwarty. Na stronie rządowej biznes.gov.pl – Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorców można przeczytać, że w Polsce może pracować obywatel Ukrainy, który: - przebywa legalnie w Polsce i ma ważny tytuł pobytowy albo - przybył legalnie na terytorium Polski w okresie od 24 lutego 2022 roku z terenu Ukrainy i deklaruje zamiar pozostania w Polsce. Obywatele Ukrainy bez względu na datę przybycia, przebywający legalnie w Polsce mają więc otwarty dostęp do rynku pracy bez względu na to czy karta pobytu zawiera adnotację "dostęp do rynku pracy", czy też nie. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, a więc niewątpliwe jest że polskie ustawodawstwo dopuszcza ją do legalnego wykonywania pracy na terenie Polski. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615). Zgodnie z tym przepisem "świadczenia rodzinne przysługują [...] cudzoziemcom [...] posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy". Organy uznały, że skarżąca, jako że przybyła do Polski przed rozpoczęciem wojny na Ukrainie, a jej wiza pobytowa nie jest opatrzona adnotacją "dostęp do rynku pracy" nie posiada uprawnień do świadczeń rodzinnych. Co istotne organ I instancji stwierdził nawet w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do podjęcia zatrudnienia w Polsce. W ocenie składu orzekającego taka wykładnia jest błędna i nie uwzględnia celu powyższej regulacji. Analiza treści art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że jej celem jest umożliwienie korzystania ze świadczeń rodzinnych osobom przebywającym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej a jednocześnie mogącym podjąć legalne zatrudnienie (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi pobytu nie przekraczającego okres pół roku). A contrario wyłącza możliwość uzyskania określonych świadczeń osobom, które legalnego zatrudnienia podjąć nie mogą. Rozwiązanie powyższe jest logiczne i uzasadnione. Trudno sobie bowiem wyobrazić (jak w analizowanym przypadku) by osoba nie mogąca podjąć w Polsce jakiejkolwiek legalnej pracy wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na konieczność rezygnacji z pracy lub niemożność podjęcia zatrudnienia. Należy wobec tego ustalić, czy skarżąca (pomimo braku odpowiedniej adnotacji na karcie pobytu) może podjąć w Polsce legalne zatrudnienie. Odpowiedź na to pytanie daje art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103). Zgodnie z tym przepisem "obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie pobytu zgodnego z obowiązującymi przepisami, w przypadku gdy [...] jest obywatelem Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - jeżeli podmiot powierzający wykonywanie pracy powiadomi w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi, a praca jest powierzana w wymiarze czasu pracy nie niższym niż wskazany w powiadomieniu lub liczbie godzin nie mniejszej niż wskazana w powiadomieniu oraz za wynagrodzeniem nie niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu, proporcjonalnie zwiększonym w przypadku podwyższenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy". Przepis powyższy znajduje zastosowanie w odniesieniu do wszystkich obywateli Ukrainy, nie tylko tych, którzy znaleźli się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej po wybuchu wojny. Warunkiem jest tu tylko "legalność pobytu". W odniesieniu do skarżącej żadne zarzuty w tym zakresie nie są podnoszone. W stosunku do niej może zostać zastosowany art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r., czyli może ona podjąć zatrudnienie również w sytuacji, gdy jej karta pobytu nie zawiera odpowiedniej adnotacji. W konsekwencji należy uznać, że jest ona uprawniona do wystąpienia o świadczenia przewidziane ustawą o świadczeniach rodzinnych. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji powinien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu dotyczące kwestii możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Przyjmie, że brak adnotacji na karcie pobytu nie stanowi przeszkody w wystąpieniu o świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie przeprowadzi dogłębne postępowanie, czy w sprawie zostały spełnione pozostałe przesłanki (pozytywne i negatywne), o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.