II SA/Gl 1668/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1853/2024/17511/ w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia 11 września 2024 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia 11 września 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a i lit. c oraz art. 23 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1993 - dalej w skrócie "u.p.o.u.a."), Wójt Gminy O. ustalił, że kwoty pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 6 grudnia 2016 r. do [...] dla K. P. (dalej "strona", "skarżąca") w wysokości 28.500,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Ponadto organ wskazał, że odsetki od w/w świadczeń wynoszą 8.932,47 zł. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącą do zwrotu w/w świadczeń w łącznej wysokości 37.432,47 zł. W uzasadnieniu organ podał, że matka strony I. P. w dniu 18 marca 2022 r. poinformowała, iż za pośrednictwem Policji dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego – P. P. W związku z tym organ ustalił, że dłużnik alimentacyjny zmarł w dniu [...] jako osoba nieznana, a jego tożsamość ustalono dopiero w 2022 r. w oparciu o przeprowadzone badanie genetyczne. W dniu 25 marca 2022 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w G. sporządzono akt zgonu, który działa wstecz od chwili określonej w nim daty śmierci. Według organu kwoty wypłacone w okresie od uzyskania przez stronę pełnoletności (wcześniej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego pobierała matka strony) do [...] w łącznej wysokości 28.500,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Organ wyjaśnił przy tym, że świadczenia te były przyznane: - decyzją nr [...] z dnia 2016.12.06 – kwota pobrana w okresie od 2016.12.09 do 2017.09.30 w wysokości 5.000,00 zł; - decyzją nr [...] z dnia 2017.09.25 - kwota pobrana w okresie od 2017.10.01 do 2018.09.30 w wysokości 6.000,00 zł; - decyzją nr [...] z dnia 2018.10.09 – kwota pobrana w okresie od 2018.10.01 do 2019.08.31 w wysokości 5.500,00 zł; - decyzją nr [...] z dnia 2019.09.05 – kwota pobrana w okresie od 2019.09.01 do 2019,09.30 w wysokości 500,00 zł; - decyzją nr [...] z dnia 2019.10.07 – kwota pobrana w okresie od 2019.10.01 do 2020.09.30 w wysokości 6.000,00 zł; - decyzją nr [...] z dnia 2020.10.21 – kwota pobrana w okresie od 2020.10.01 do 2021.08.31 w wysokości 5.500,00 zł; Organ wyjaśnił także, że nienależnie pobrane świadczenia wskazane w sentencji ustalił na podstawie art.2 pkt 7 ppkt a i ppkt. c u.p.o.u.a. Odnosząc się do decyzji, na podstawie których wypłacono stronie świadczenia organ podał, że z uwagi wyjście na jaw nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, wydał postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania stronie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W wyniku tego postępowania organ stwierdził, że decyzja nr [...] z dnia 2016.12.06, decyzja nr [...] z dnia 2017.09.25, decyzja nr [...] z dnia 2018.10.09 zostały wydane z naruszeniem prawa, przy czym w/w decyzje nie zostały uchylone przez organ ze względu na upływ terminów wykazanych w art. 146 k.p.a. Natomiast decyzje nr: [...] z dnia 2019.09.05, [...] z dnia 2019.10.07, [...] z dnia 2020.10.21 w wyniku wznowienia uchylono i odmówiono prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Strona nie zgodziła się z decyzją organu I instancji i wniosła od niej odwołanie. Podniosła, że osoba uprawniona musi wiedzieć o śmierci dłużnika, aby można było mówić o nienależnie pobranych świadczeniach i ich zwrocie. Tymczasem akt zgonu został wydany dopiero w marcu 2022 r., a o śmierci dłużnika alimentacyjnego matka strony dowiedziała się w dniu 18 marca 2022 r. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżącą skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 7 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ.41.5/1853/2024/17511/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Ze względu na ich treść oraz fakt śmierci dłużnika alimentacyjnego (w dniu [...].) Kolegium stwierdziło, że nie jest możliwe pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny nie żyje, albowiem warunkiem pobierania tych świadczeń jest bezskuteczność egzekucji alimentów, zaś prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe tylko wobec żyjącego dłużnika alimentacyjnego. W sytuacji zatem braku osoby zobowiązanej do płacenia alimentów nie można mówić o prawie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma z istoty swej charakter zaliczkowy, a zatem podlega zwrotowi i nie stanowi bezzwrotnej pomocy Państwa dla osób uprawnionych, w związku z czym śmierć dłużnika alimentacyjnego, oznaczająca brak możliwości zwrotu przez niego tego świadczenia, powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało jednocześnie na wszczęte przez organ I instancji postępowania wznowieniowe oraz przybliżyło jego wyniki, podając, że: a) decyzja nr [...] z dnia 2016.12.06, decyzja nr [...] z dnia 2017.09.25, decyzja nr [...] z dnia 2018.10.09 zostały wydane z naruszeniem prawa, przy czym nie zostały uchylone przez organ ze względu na upływ terminów wykazanych w art. 146 k.p.a.; b) decyzja nr [...] z dnia 2019.09.05. decyzja nr [...] z dnia 2019.10.07 , decyzja nr [...] z dnia 2020.10.21 zostały uchylone i orzeczono o odmowie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w ww. okresach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a. oraz przepisów u.p.o.u.a. W związku z podniesionymi zarzutami strona domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi strona podobnie jak w odwołaniu podniosła, że osoba uprawniona musi wiedzieć o śmierci dłużnika, aby można było mówić o nienależnie pobranych świadczeniach i ich zwrocie. Tymczasem akt zgonu został wydany dopiero w marcu 2022 r., a o śmierci dłużnika alimentacyjnego matka strony dowiedziała się w dniu 18 marca 2022 r. Ponadto wskazała, że środki z funduszu alimentacyjnego przeznaczała na bieżące utrzymanie, nie wiedząc, że jej ojciec nie żyje. Strona poinformowała także, że zmianie uległo jej nazwisko i na tą okoliczność załączyła stosowny akt stanu cywilnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną obecnie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 6 grudnia 2016 r. do [...] w wysokości 28.500,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji po doliczeniu odsetek wynoszących 8.932,47 zł. na skarżącą nałożono obowiązek zwrotu kwoty 37.432,47 zł. Organy obydwu instancji ustaliły bowiem, że dłużnik alimentacyjny zmarł w dniu [...]. W sprawie wystąpiła zatem – według ich oceny - przesłanka nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 438, dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.s.u.a.") Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.p.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Jak stanowi art. 2 pkt 11 u.o.p.u.a., osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Czym jest świadczenie nienależnie pobrane ustawodawca wyjaśnił w art. 2 pkt 7 u.p.u.a. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona), f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Według wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu utrzymanej przez Kolegium decyzji organu I instancji doszło do wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W wyniku zaś postępowania wznowieniowego stwierdzono, że decyzja nr [...] z dnia 2016.12.06, decyzja nr [...] z dnia 2017.09.25, decyzja nr [...] z dnia 2018.10.09 zostały wydane z naruszeniem prawa, przy czym nie zostały one uchylone przez organ ze względu na upływ terminów wykazanych w art. 146 k.p.a. Natomiast decyzje nr: [...] z dnia 2019.09.05, [...] z dnia 2019.10.07, [...] z dnia 2020.10.21 w wyniku wznowienia uchylono i zarazem odmówiono skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jak można wywnioskować z zaskarżonej decyzji w odniesieniu do pierwszej grupy decyzji, co do których w wyniku wznowienia organ ograniczył się do stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa Kolegium przyjęło, że świadczenia na ich podstawie pobrane przez skarżącą podlegają zwrotowi w oparciu o art. 2 pkt 7 lit a u.p.o.u.a. W odniesieniu zaś do drugiej grupy decyzji, wyeleminowanych z obrotu prawnego w następstwie wznowienia i objętych odmową przyznania świadczenia, Kolegium przyjęło, że świadczenia na ich podstawie pobrane przez skarżącą podlegają zwrotowi w oparciu o art. 2 ust. 7 lit c u.p.o.u.a. W ocenie jednak Sądu w odniesieniu do obu grup decyzji z zakwalifikowaniem wypłaconych skarżącej świadczeń jako nienależnie pobranych zgodzić się nie można. Tym samym wbrew stanowisku organów brak było podstaw do nałożenia na skarżącą obowiązku ich zwrotu. W ocenie Sądu, wykładnia art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a, jak i lit. c u.p.o.u.a. prowadzi do wniosku, że ocena, iż świadczenie zostało pobrane nienależnie wymaga wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 i 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechanie). Zatem przyjąć należy, że przepis art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Zatem, skoro przepis art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. mówi o świadczeniu nienależnie pobranym, to należy przyjąć, że świadczeniem takim jest świadczenie w każdym z przypadków wymienionych enumeratywnie w tym przepisie, o ile spełnione zostają ogólne przesłanki nienależności świadczenia tj. przesłanka obiektywna i subiektywna. Obiektywną przesłankę stanowi brak uprawnień do świadczenia. Natomiast przesłanka subiektywna sprowadza się do świadomości nieprzysługiwania świadczenia, którą można przypisać osobie uprawnionej w dacie otrzymania świadczenia. Dopiero zaistnienie obydwu przesłanek pozwoli na wniosek, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Innymi słowy o tym, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie w rozumieniu tego przepisu nie będzie decydować sam fakt, że za dany okres się ono nie należało, ale to na ile do jego pobrania - jako nienależnego - przyczyniła się strona, przemilczając z naruszeniem prawa fakty, których skutki prawne były jej znane (zob. wyrok WSA w Opolu z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 59/18). W kontekście powyższych rozważań, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, ocena, że pobrane przez uprawnioną świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit a i lit. c u.p.o.u.a. wymagało wykazania negatywnego zachowania skarżącej, ukierunkowanego na niezgodne z prawem skorzystanie ze środków publicznych. W realiach rozpoznawanej sprawy sprowadzałoby się, to do ustalenia, że skarżąca wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego i pomimo tego dalej pobierałaby świadczenie. Tymczasem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że skarżąca takiej wiedzy nie tylko nie posiadała, ale posiadać nie mogła. Ojciec skarżącej zmarł jako osoba o nieustalonej tożsamości. Fakt jego śmierci nie mógł być zatem znany innym osobom. Dopiero badania genetyczne przeprowadzone po blisko 12 latach od jego śmierci pozwoliły na ustalenie jego tożsamości, a w konsekwencji na sporządzenie aktu zgonu. Jak zaś wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma Zastępcy Naczelnika Wydziału Kryminalnego KPP w B., matka skarżącej została poinformowana o śmierci dłużnika alimentacyjnego dopiero w dniu 18 marca 2022 r. (karta 32 akt administracyjnych organu I instancji). Zatem najwcześniej w tej dacie o fakcie śmierci ojca mogła dowiedzieć się także skarżąca. W odniesieniu do sytuacji wskazanej w art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a. konieczność badania wskazanej powyżej przesłanki subiektywnej dotyczącej stanu świadomości osoby pobierającej świadczenie jest stanowiskiem już ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych. Natomiast w odniesieniu do sytuacji, o której mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. prezentowane są przeciwstawne stanowiska. Wedle pierwszego z nich w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c, inaczej niż w pozostałych sytuacjach wskazanych w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. ocena świadczenia jako nienależnie pobranego nie jest uzależniona od winy osoby, która pobrała to świadczenie i zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do świadczenia. Wedle drugiego stanowiska również w przypadku, o którym mowa art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. organ rozstrzygając kwestię zwrotu świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony. Sąd w składzie orzekającym podziela drugie ze wskazanych powyższej stanowisk. W ocenie Sądu, skoro i w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują. Postępowania nadzwyczajne (w tym w przedmiocie wznowienia), o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń. W postępowaniach nadzywczajnych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. Po wznowieniu postępowania organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.). Skoro pomimo tego sytuacja, w której w trybie wznowienia uchylono decyzję przyznającą świadczenie i jednocześnie odmówiono jego przyznania została umieszczona w katalogu sytuacji, zakwalifikowanych jako świadczenie nienależnie pobrane, to również w takim przypadku, zdaniem Sądu, organ orzekając następnie w przedmiocie ewentualnego zwrotu świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, iż świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony. Jak słusznie zauważył WSA w Krakowie w wyroku z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. III SA/Kr 1939/24 Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, począwszy od orzeczenia z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87 (OTK w 1988 r., poz. 1), że równość wobec prawa oznacza, iż "wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo", a ewentualne odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko w uzasadnionych wypadkach (por. zwłaszcza orzeczenie z 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95, OTK ZU nr 2/1995, poz. 11, por. także wyroki por. wyrok TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001, Nr 7, poz. 216; wyrok TK z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004, Nr 3, poz. 22). Wszelkie zaś odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących kryteriach (por. wyroki TK z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt SK 89/06, OTK-A 2008/1/7; wyrok TK z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt SK 49/05, OTK-A 2007/4/39; wyrok TK z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt P 5/05, OTK-A 2007/1/1; wyrok TK z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt P 15/00, OTK ZU nr 4/2001. poz. 83; wyrok TK z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. akt SK 30/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 3; wyrok TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70; wyrok TK z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt U. 17/97, OTK ZU nr 3/1998. poz. 34; wyrok TK z dnia 23 czerwca 1999 r., sygn. akt K. 30/98. OTK ZU nr 5/1999, poz. 101; wyrok TK z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97. OTK ZU nr 3-4/1997. poz. 41). Choć nie zawsze nierówne traktowanie podmiotów podobnych, oznacza już dyskryminację lub uprzywilejowanie, a równość dopuszcza różne traktowanie przez prawo podmiotów różniących się między sobą, to jednak ewentualne zróżnicowanie traktowania określonych podmiotów musi być obiektywnie uzasadnione. Znów za wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. III SA/Kr 1939/24 należy zauważyć, że uzasadnienie zróżnicowanego traktowania musi być relewantne, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzenie zatem zróżnicowania podmiotów, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95 (OTK ZU 1995, cz. II, poz. 11), czy w wyrokach z dnia 3 września 1996 r., sygn. akt K 10/96 (OTK Nr 4/1996, poz. 33, czy z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K 17/99 (OTK ZU 2000/1, poz. 4) musi mieć charakter: racjonalny (według ustalonego kryterium), proporcjonalny (różnicowanie adresatów przepisu (normy) musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi naruszonych interesów w wyniku wprowadzenia regulacji prawnej). Po trzecie, argumenty te muszą pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. W ocenie Sądu wykładnia art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. nie może prowadzić do różnicowania "świadczeń nienależnie pobranych" wg kryterium winy i w konsekwencji pozwalać na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a.) niezależnie od tej świadomości. Zdaniem Sądu naruszałoby to konstytucyjną zasadę równości. W przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego możemy mieć bowiem do czynienia z sytuacją, w której śmierć nastąpi po wydaniu decyzji, w trakcie pobierania świadczeń, co podlega regulacji art. 2 pkt 7 lit. a ustawy i powoduje ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego; jest to sytuacja, w której stwierdzenie, że świadczenie ma charakter świadczenia nienależnie pobranego wymaga ustalenia, że osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że dłużnik alimentacyjny zmarł. Natomiast śmierć dłużnika, która nastąpiła jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie stanowi okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. istotną dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi, który wydał decyzję. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że ta sama okoliczność, tj. śmierć dłużnika alimentacyjnego, w zależności od tego, kiedy nastąpiła (w toku pobierania świadczeń już przyznanych bądź przed ich przyznaniem), może różne wywoływać skutki w zakresie zwrotu pobranego świadczenia i w pierwszym przypadku zwrot tak jest należny w razie stwierdzenia, że osoba która je pobrała wiedziała o śmierci, zaś w drugim przypadku - niezależnie od takiej wiedzy. Taka wykładnia art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. stawiałaby w uprzywilejowanej pozycji świadczeniobiorców, których dłużnik alimentacyjny zmarł w trakcie pobierania świadczeń. Wówczas badaniu podlegałaby wiedza uprawnionego o śmierci dłużnika, podczas gdy okoliczność ta nie byłaby w ogóle oceniana w razie śmierci dłużnika alimentacyjnego, która nastąpiła jeszcze przed przyznaniem świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Uznając jednocześnie, że z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa i jego skutki, brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd postępowanie to umorzył (pkt 2 sentencji). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.