II SA/Gl 17/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2021r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę. Prezydent Miasta R. odmówił T.B. (dalej: skarżący) odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka: B w rodzinie zastępczej. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 193 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.- dalej "ustawa"), Uchwały Nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...] r. (Dz. U. Województwa Śląskiego z [...] r., poz.[...]) w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (dalej "uchwała"). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r., sygn. akt [...] dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] prawomocnym z dniem 28 grudnia 2019 r. ustalił, że skarżący jest ojcem dziecka. W związku z powyższym w dniu 30 lipca 2020 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W dniu 19 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia ww. opłaty. Organ I instancji ustalił, że skarżący jest osadzony w Zakładzie Karnym w Z., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Skarżący w zakładzie karnym wykonuje odpłatnie pracę, a lipcu 2020 r. osiągnął dochód w wysokości 1742,04 zł. Dochód ten przekracza 200% ustalonego kryterium dochodowego t.j kwotę 1402,00 zł. Wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.- dalej "u.p.s.") za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę właściwej rady gminy może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wskazał także, że zgodnie z § 7 uchwały odstąpienie całkowite od ustalenia opłaty za pobyt dziecka może nastąpić w następujących sytuacjach: gdy osoba zobowiązana jest całkowicie niezdolna do pracy a jej dochód lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 200% kryterium dochodowego; gdy zobowiązany płaci alimenty na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej w kwocie orzeczonej przez sąd lub wynikłej z ugody zawartej przed sądem; gdy dochód na osobę w rodzinie zobowiązanej do ponoszenia opłaty wynosi nie więcej niż 200% kryterium dochodowego, a osoba zobowiązana wychowuje inne dziecko pozostające pod jej opieką lub została ustalona odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; gdy osoba zobowiązana jest małoletnia-do czasu uzyskania przez nią pełnoletności; nieznane jest miejsce pobytu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty; osoba zobowiązana przebywa w zakładzie karnym lub w areszcie śledczym i nie posiada własnego dochodu. Organ I instancji uznał, że nie zaszła żadna okoliczność, która pozwoliłaby na odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Dodatkowo wskazał, że w terminie późniejszym zostanie ustalona opłata za pobyt dziecka skarżącego w rodzinie zastępczej. W piśmie z dnia 16 września 2020 r. skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. Wskazał, że organ I instancji wadliwie policzył jego dochód. Zaakcentował, że po dokonaniu wszystkich potrąceń w jego dyspozycji pozostaje kwota 168 zł. Ponadto we wniosku z dnia 16 października 2020 r. adresowanego do MOPS w R., wskazał, że jego wcześniejszą korespondencję należy traktować jako odwołanie od decyzji z dnia [...] r. SKO po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz odwołaniem skarżącego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń oraz wskazało na przepisy mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Przytoczyło treść art. 193 ust. 1-8 oraz art. 194 ust. 1, 2 i 3 ustawy. Wskazało m.in. że zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Dalej wyjaśniło, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r., sygn. akt [...], w trybie zabezpieczenia umieszczono małoletniego w zawodowej rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego. Postanowieniem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. zmienił swoje wcześniejsze postanowienie z dnia [...] r. i umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej D.B. SKO opisało działania organu I instancji podjęte w trakcie postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Wyjaśniło, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym w Z. (ZK), a koniec kary pozbawienia wolności przypada na dzień [...] r. Ponadto wskazało, że organ I instancji uzyskał z ZK informację, iż skarżący odbywając karę pozbawienia wolności równocześnie pracuje zarobkowo. Zestawienie miesięcznych zarobków skarżącego za okres od stycznia 2020 r. do lipca 2020 r. zawiera informacje o zajęciach komorniczych z wynagrodzenia oraz potrąceniach. Jak ustaliło SKO po 7 miesiącach 2020 r. do dyspozycji skarżącego w depozycie pozostawała kwota 1868,79 zł. SKO stwierdziło, że z wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej przez skarżącego w ZK komornik dokonuje potrącenia 72% z tytułu zaległych alimentów na córkę. Z oświadczenia skarżącego wynika, że po dokonanych potraceniach pozostaje do jego dyspozycji kwota 168 zł. Ponadto skarżący jest osoba zdrową, nie ponosząca żadnych wydatków mieszkaniowych i związanych z bieżącym utrzymaniem. Zważywszy powyższe ustalenia SKO uznało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zakwestionował ustalenia SKO dotyczące wyliczenia jego dochodu. Stwierdził, że ,,Kolegium odwoławcze wyliczyło mi, iż na rękę w Zakładzie Karnym zarabiam na miesiąc 1742,04 zł", podczas gdy na podstawie art. 125 § 1 K.k.w. ZK pobiera mu z wynagrodzenia 72%,a tym samym na rękę zostaje mu kwota 168 - 195 zł. Wniósł o wyjaśnienie sprzeczności ustaleń MOPS w R., a ZK w kwestii jego dochodu akcentując, że "kwoty 1742,04 zł nigdy nie widziałem". W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Wyjaśniło, że dochód skarżącego z tytułu pracy organ I instancji ustalił w oparciu o zaświadczenie i zestawienie zarobków sporządzone przez księgowość ZK. Wskazało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji jednoznacznie ustalił, że odstąpienie od odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej nie mogło mieć miejsca, natomiast nie podjął decyzji jak ta odpłatność ma być wysoka. Podkreśliło, że ustalenie kwoty odpłatności należy do przedmiotu innego postępowania, w którym uwzględniane będą okoliczności związane z pomniejszeniem dochodu skarżącego z tytułu pracy w zakładzie karnym o określone potrącenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R., odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłat za pobyt syna skarżącego w rodzinie zastępczej. Kontrola zaskarżonej decyzji Kolegium przeprowadzona według wskazanych wyżej kryteriów nie daje podstaw do uznania, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił art. 193 § 1 i art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i pieczy zastępczej (obecnie: t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821 – dalej "ustawa"), oraz Uchwała Nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...] r. w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (Dz. U. Województwa Śląskiego z [...]r., poz. [...]) Zgodnie z art. 193 § 1 pkt. 1 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Zgodnie z art. 194 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 1). Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie w odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 2). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust.3). Art. 194 ust. 2 i 3 ustawy przewiduje możliwość odstępstwa od nałożonego w art. 193 ust. 1 ustawy obowiązku wnoszenia opłat. Przekazuje jednak do rady powiatu uprawnienia do określenia w drodze uchwały zasad umarzania tych należności, rozłożenia na raty lub odstępstwo od ustalenia opłaty. Delegację ustawową zawartą w art. 194 § 2 ustawy zrealizowała Rada Miasta R. podejmując wskazaną powyżej uchwałę nr [...] z dnia [...] r. Odnosząc się do zarzutów skarżącego w kwestii wadliwego wyliczenia jego dochodu przez organy obu instancji uznać należy, że są one nieuzasadnione. Sąd zauważa, że dochód skarżącego ustalono zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: t.j. Dz. U. 2020r., poz 1876 z późn. zm.- dalej "u.p.s."). Pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera katalog wyłączeń, których nie wlicza się do dochodu ustalonego na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. Zatem przy obliczaniu dochodu dla celów niniejszego postępowania nie uwzględnia się innych potrąceń wynikających chociażby z przepisów K.k.w. Na podstawie informacji zawartych we wniosku oraz znajdującej się w aktach administracyjnych dokumentacji, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym w Z., równocześnie pracuje zarobkowo. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku t.j. w lipcu 2020 r. skarżący uzyskał dochód w kwocie 2058, 86 zł brutto. Dochód obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. wyniósł 1742,04 zł ((2058, 86 zł – 200,94 zł ( zaliczka na podatek) - 30,88 zł (ubezpieczenie) - 85,00 zł (zaległe alimenty)). Wobec złożenia przez skarżącego wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jego syna w rodzinie zastępczej koniecznym było odniesienie się do przesłanek, które w świetle uchwały dawały możliwość wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty. Przekroczenie kryterium dochodowego ponad 200 % kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 1402,00 zł., w świetle § 7 ust. 2 pkt 3 uchwały uniemożliwia odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie występują również pozostałe przesłanki określone w § 7 uchwały. W konsekwencji organy prawidłowo przyjęły, że w świetle § 7 ust. 2 pkt. 1-6 uchwały nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Należy także zaakcentować, że użycie w przepisie art. 194 ust. 3 ustawy określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że decyzję co do odstąpienia pozostawiono uznaniu właściwym organom. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, również działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej, szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, albowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W kontekście uznaniowego charakteru zaskarżonej decyzji wskazać należy, że postępowanie dotyczące wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter w istocie dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może ale nie musi uwzględnić wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty. W realiach rozpoznawanej sprawy organy nie doszły do tego drugiego, ściśle uznaniowego, etapu postępowania, gdyż nie spełniona została żadna z przesłanek, dopiero otwierających możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego. W konsekwencji powyższych rozważań, w ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane w oparciu o okoliczności faktyczne, znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 107 § 3 K.p.a. Reasumując, stwierdzić należy, że Sąd rozpoznając skargę, nie dopatrzył się naruszeń co do poczynionych przez SKO ustaleń, dotyczących okoliczności faktycznych, jak i nie stwierdził naruszeń w zakresie dokonanej przez SKO oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Organ odwoławczy prawidłowo zastosował omówione powyżej przepisy prawa materialnego, odczytując z nich właściwe normy prawne, a prowadząc postępowanie respektował obowiązujące w tym zakresie normy procesowe i w konsekwencji zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W tym stanie rzeczy, uznając, że podniesione przez skarżącego zarzuty okazały się nieuzasadnione, zaś zaskarżona decyzja odpowiada kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Przedmiotowa skarga rozpoznana została w trybie przewidzianym art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).