II SA/Gl 172/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 28 września 2019 r. D. D., obecnie skarżący, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego. W treści uzasadnienia wskazał, iż obecnie odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności co uniemożliwia mu spłatę należności. Nadto wskazał, iż nie posiada żadnych składników majątkowych oraz dochodów. Dodatkowo przytoczył szereg przepisów oraz orzeczeń sądów administracyjnych, odnoszących się do kwestii umorzenia należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Do wniosku załączono zaświadczenie z zakładu karnego, iż wnioskodawca jest w nim zatrudniony nieodpłatnie w charakterze [...]. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego na syna D. D. w kwocie 2 303,46 zł, wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 34,55 zł. W uzasadnieniu wskazano, że umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, stan ten powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Wskazano, iż okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt prowadzonych przez zobowiązanego zabronionych działań. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, iż co prawda uzyskuje on wynagrodzenie w zakładzie karnym, jednakże ulega ono comiesięcznym potrąceniom z uwagi na powstałe zadłużenie. Dlatego, zdaniem skarżącego, znajduje się on w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku. Powołał się również na swoją ciężką sytuację materialną oraz fakt, iż jego przebywanie w zakładzie karnym jest sytuacją szczególną. Zaskarżoną decyzją utrzymano rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W treści uzasadnienia powołano treść art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz zrelacjonowano dotychczasowy przebieg postępowania. Nadto wskazano, iż umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania czy zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca uwzględnienie wniosku. Przy czym stan ten powinien wynikać z czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zarówno w postępowaniu dowodowym jak i uzasadnieniu decyzji udowodnił, iż w przypadku strony nie zaszły okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Wskazano, iż pobyt w zakładzie karnym z całą pewnością nie zalicza się do przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych. Nadto stwierdzono, iż skarżący jest osobą młodą w wieku produkcyjnym oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Od powyższej decyzji strona wniosła skargę do tut. Sądu, w której wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżący wskazał, iż nie uchyla się od świadczenia pracy i nieprawdą jest, że prowadzona względem niego egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, gdyż z jego wynagrodzenia dochodzi do comiesięcznych potrąceń. Zarzucił również błędną ocenę jego sytuacji materialnej. W piśmie procesowym z dnia 7 maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że na dzień dzisiejszy zaległości alimentacyjne skarżącego wynoszą ok. 45 tys. zł, łącznie jest on zobowiązany do uiszczenia alimentów w wysokości 600 zł, a koniec kary pozbawienia wolności przypada na dzień [...] r. Nadto podkreślono, iż jest on zatrudniony w jednostce penitencjarnej i uzyskuje dochody w wysokości 700 zł, a na utrzymaniu posiada troje dzieci. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808), dalej jako ustawa, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Użyte w powyższym przepisie słowo "może" oznacza, że decyzja wydana w oparciu o wspomnianą regulację jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że organ może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Wypada podkreślić, iż element uznaniowości nie polega na tym, że wydana decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Natomiast sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego obejmuje przede wszystkim zbadanie czy organ procedując nad sprawą w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i czy wszechstronnie zbadał okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż postępowanie administracyjne zostało w niniejszej sprawie przeprowadzone prawidłowo. Organy pozyskały bowiem informacje na temat sytuacji dochodowej oraz osobistej skarżącego. Z akt sprawy wynika, iż skarżący przebywa obecnie w zakładzie karnym, w którym osiąga nieznaczne dochody podlegające comiesięcznej egzekucji. Powyższe zdaniem Sądu nie przemawia mimo wszystko za skorzystaniem z tak daleko idącej ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu wypłaconych alimentów jakim jest umorzenie. Powyższe okoliczności mogłyby uzasadniać przyznanie mu ulgi, przy czym niekoniecznie takiej, jak żąda. Oczekuje on, jak wyraźnie wynika z wniosku oraz dalszych pism, umorzenia całości kwoty stanowiącej równowartość należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu umorzenie zobowiązania w całości byłoby zbyt daleko idące, zważywszy zwłaszcza na to, że skarżący jest zdolny do pracy i w przyszłości zobowiązania te może uregulować. Umorzenie zobowiązań skarżącego oznaczałoby w istocie to, że zobowiązania te reguluje społeczeństwo, bowiem świadczenia alimentacyjne, w zastępstwie skarżącego, były wypłacane z budżetu Państwa. Spowodowało by to przerzucenie obowiązku utrzymania dzieci skarżącego na podatnika. Ponadto wskazać wypadnie, że umorzenie stanowiłoby swoistą premię dla osoby, która znalazła się w zakładzie karnym ze swojej winy i z tej przyczyny nie może uregulować swoich zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, co godzi w zasadę sprawiedliwości społecznej. Należy w tym miejscu wskazać, iż jak słusznie zauważyły organy, skarżący pozostaje w wieku produkcyjnym oraz nie posiada żadnych schorzeń uniemożliwiających mu podejmowanie pracy, którą z resztą świadczy w zakładzie karnym. W konsekwencji, brak podstaw do przyjęcia, aby organy administracji przekroczyły ramy uznania administracyjnego i dowolnie oceniły obecną sytuację skarżącego, przyjmując że ani pobyt w zakładzie karnym, ani stan zdrowia, nie uzasadnia stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 ustawy, dający podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, nawet w części. Prymat interesu strony nad interesem publicznym nie został bowiem obiektywnie wykazany. Na marginesie należy wskazać, iż w niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o umorzenie należności alimentacyjnych, które jest najdalej idącą z ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy. Środki tam wskazane powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie, tzn. odroczenie spłaty, rozłożenie na raty, a w ostateczności umorzenie zadłużenia. Z tego względu dłużnik alimentacyjny winien sykorzystać w pierwszej kolejności z przysługującej mu możliwości odroczenia terminu spłaty zadłużenia, bądź rozłożenia go na raty, dopiero natomiast w ostateczności wystąpić o umorzenie powstałej należności. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na wniosek organu, przy jednoczesnym braku żądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy.