II SA/Gl 173/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego i odmowy przyznania tego prawa uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Prezydent Miasta S. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 związku z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił w całości swoją decyzję z [...] r. nr [...] przyznającą E. K. (dalej strona lub skarżąca) świadczenie wychowawcze na J. K. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz na kolejne dzieci J. K. i M. K. w okresie od 1 października 2019 r. do 30 września 2018 r., jednocześnie organ ten odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na J. i J. K. od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na M. K. od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu wydania pierwotnej decyzji nie był w posiadaniu wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. Zgodnie z tym wyrokiem dzieci J. i J. K. mają mieszkać wspólnie z ich ojcem, natomiast strona obowiązana jest do płacenia alimentów w wysokości 250 zł miesięcznie na każde z dzieci. Nadto organ stwierdził, że w sprawie tej nie orzeczono opieki naprzemiennej i taka nie była realizowana. W tej sytuacji strona nie spełniała wymogów do otrzymywania przedmiotowego świadczenia. Powyższa okoliczność wpłynęła na skład rodziny strony i wymusiła ponowne przeliczenie dochodów w przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze na M. K., które stało się pierwszym dzieckiem. Z uwagi na zaliczenie wyżej wymienionego dziecka orzeczeniem z [...] r. do osób z niepełnosprawnością od 1 marca 2019 r. rodzina spełnia kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniosła strona, która podniosła, że pomimo treści wyroku, w porozumieniu z byłym mężem, dzieci zamieszkiwały wspólnie z nią. Okoliczność tę konsultowała z prawnikiem, który wskazał jej, że nie ma potrzeby regulować tej sytuacji skoro strony wspólnie coś uzgadniają. W dalszej części odwołania strona przedstawiła informacje dotyczące sposobu wykorzystania środków pochodzących z tego świadczenia. W końcowej części podniosła, że aktualnie sytuacja dzieci została uregulowana i zamieszkują one wspólnie z nią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach tej decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył regulacje prawne dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego. W konkluzji swojego stanowiska organ odwoławczy stwierdził, że przyczyną wznowienia postępowania administracyjnego było ujawnienie się wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. Z sentencji tego orzeczenia wynika, że dzieci J. i J. K. mają mieszkać wspólnie z ich ojcem, a matka została zobowiązana do płacenia alimentów w wysokości 250 zł na każde z dzieci. Nadto wskazano, że strona nie dysponuje orzeczeniem o pieczy naprzemiennej. Sytuacja taka powoduje zmianę struktury rodziny i tym, że M. K. jest pierwszym dzieckiem strony, co spowodowało niespełnianie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania tej formy wsparcia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i zarzuciła jej naruszenie prawa poprzez zaniechanie przez organ pierwszej i drugiej instancji ustalenia faktycznego miejsca zamieszkiwania dzieci w sytuacji powzięcia wątpliwości co do faktycznego ich zamieszkiwania. Zarzuciła również naruszenie art. 2 pkt 16 i pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci sprowadzające się do nieuwzględnienia w składzie rodziny dwojga dzieci, a mianowicie J. i J. i uznanie M. za pierwsze dziecko w rodzinie. Jako ostatni zarzut postawiono pominięcie przez organ odwoławczy oświadczenia ojca dzieci co do ich zamieszkiwania. W motywach skargi rozwinięto zarzuty stawiane kwestionowanej decyzji. W szczególności położono akcent na faktyczność przebywania dzieci wspólnie z matką, a nie jak wynikało to z orzeczenia sądu powszechnego, z ojcem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez Sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją, Sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji wznowiły postępowanie administracyjne w sprawie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego decyzją z [...] r. i po uchyleniu decyzji przyznającej wskazane świadczenie, mocą kwestionowanych decyzji odmówiły jego przyznania. Podstawą wznowienia postępowania uczyniono art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie ujawnienie się nowego dowodu, który istniał w dniu wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze, a mianowicie wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r., mocą którego stwierdzono, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich ojca. Nadto mocą wskazanego wyroku na skarżącą nałożono obowiązek płacenia alimentów w wysokości 250 zł na każde z dzieci. Ujawnienie się przywołanej okoliczności wyczerpuje znamiona wznowienia postępowania przewidziane treścią przywołanego w podstawie prawnej wydanych decyzji przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozważenia wymaga natomiast inna okoliczność, a mianowicie czy organy administracji uprawnione były do uruchomienia tego postępowania nadzwyczajnego. Postawienie tego pytania wynika z tego, że aktualnie wśród przesłanek pobrania nienależnego świadczenia nie ma przesłanki stanowiącej, że świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego. Odpowiedź na to pytanie warunkuje dalsze rozpoznawanie przedmiotowej sprawy, zwłaszcza gdy uwzględni się treść art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem w sprawach nieuregulowanych w przedmiotowej ustawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym kontekście w polu widzenia należy mieć art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924). Zgodnie z tym przepisem w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu. Taka treść przywołanego przepisu oznacza, że do decyzji wydanej [...] r. zastosowanie mają unormowania obowiązujące przed dniem wejścia w życie wskazanej powyżej ustawy z 26 kwietnia 2019 r., a tym samym organy administracji publicznej uprawnione były do uruchomienia trybu nadzwyczajnego w formie wznowienia postępowania administracyjnego. Powyższe ustalenie skłania do przeprowadzenia kolejnych rozważań tym razem związanych z tym, czy ujawniony dokument w postaci wyroku sądu powszechnego, faktycznie stanowi podstawę dla uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i na odmowę przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że wyrok sądu powszechnego jest dla organu administracji publicznej istotnym dokumentem rzutującym na analizę sytuacji faktycznej występującej w sprawie i podzielić należy stanowisko wypowiadających się w sprawie organów administracji publicznej obu instancji, że ujawnienie się tego dokumentu stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie rozważyć należy, czy dokument ten wpłynął na prawidłowość decyzji wydanych przez organ pierwszej instancji przyznający skarżącej świadczenie wychowawcze. Odpowiedź na to pytanie wymaga wpierw analizy stanu normatywnego w zakresie przesłanek przyznania świadczenia wychowawczego. Stosownie do postanowień art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod pojęciem rodziny rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r., poz. 2092), do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Celem świadczenia wychowawczego stosownie do postanowień art. 4 ust. 1 tej ustawy jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Po myśli ust. 2 tego przepisu świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Równocześnie w art. 8 tej ustawy zamieszczono regulację, zgodnie z którą świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli: dziecko pozostaje w związku małżeńskim; dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej; pełnoletnie dziecko ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na własne dziecko; członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Analiza przywołanych przepisów pozwala dostrzec, że w sprawie tej nie występuje przesłanka negatywna przyznania przedmiotowego świadczenia, zatem rozważenia wymaga, czy w świetle okoliczności faktycznych zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze. Z pism skarżącej wynika, że mimo treści wyroku sądu powszechnego dzieci skarżącej zamieszkują wspólnie z nią i stanowią z nią rodzinę. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podnosi, że sytuacja tak jest następstwem porozumienia z ojcem dzieci i jak skarżąca utrzymuje wszystkie istotne decyzje dotyczące ich spraw podejmowane są wspólnie i co więcej ojciec pomaga w ich wychowywaniu. Takie stwierdzenie skarżącej jak się wydaje oddaje stan rzeczywisty, ponieważ w zgromadzonych aktach przez organ pierwszej instancji nie ma żadnej informacji świadczącej o tym, że ojciec dzieci podejmuje działania zmierzające do realizacji postanowień przywoływanego wyroku sądu powszechnego, zarówno w zakresie pobytu dzieci, jak również w zakresie realizacji obowiązku alimentacyjnego przez skarżącą. Ustalenie to jest o tyle istotne, że od wydania przedmiotowego wyroku sądu powszechnego upłynęło już pięć lat, a zatem wystarczający okres czasu na ewentualne podjęcie działań w tym zakresie przez ojca dzieci. Nieuregulowanie tej kwestii przez skarżącą jest faktem, który został przez nią dostrzeżony w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Argumentacja przemawiająca za takim stanowiskiem nie ma istotniejszego znaczenia dla oceny występującej sytuacji. W konsekwencji dostrzec należy, że z treści przywoływanego wyroku wynika, że dwoje dzieci skarżącej winno zamieszkiwać wspólnie z ojcem, a na niej ciąży dodatkowo obowiązek płacenia alimentów na ich utrzymanie. Natomiast w pismach procesowych kierowanych do organów administracji skarżąca podnosi argumenty świadczące o przesłankach wzruszenia domniemania zamieszkiwania dzieci wspólnie z ich ojcem oraz płacenia przez nią alimentów na ich rzecz. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego w ramach wznowionego postępowania organy administracji publicznej obu instancji skupiły się wyłącznie na aspekcie formalnym wynikającym z treści przywołanego wyroku sądu powszechnego, natomiast pominęły całkowicie podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące wzruszenia domniemania stosowania przedmiotowego orzeczenia. Tym samym organy administracji dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie składu orzekającego organy administracji publicznej winy mieć w polu widzenia nie tylko treść wskazanego orzeczenia sądu powszechnego, która określa sytuację prawną skarżącej w relacjach z jej byłym mężem oraz z jej dziećmi, ale również stan faktyczny, który w tym zakresie występuje, zwłaszcza w sytuacji, kiedy z treści przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że pod uwagę bierze się okoliczności faktyczne związane z pobytem dzieci i ponoszeniem wydatków na ich utrzymanie, a które przekładają się na pojęcie rodziny występujące w tym akcie normatywnym. W konsekwencji można uznać, że organy te dopuściły się naruszenia postanowień art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 2 pkt 16 wyżej wymienionej ustawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka naruszenia przepisu prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, a tym samym stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiła przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji zweryfikuje twierdzenia skarżącej o tym, że dzieci skarżącej przez cały okres od wydania wyroku przez sąd powszechny przebywały u niej i skarżąca wspólnie z nimi stanowiła rodzinę oraz to, czy ojciec dzieci podejmował działania zmierzające do realizacji postanowień wynikających z treści przywołanego wyroku. Po wyjaśnieniu tych okoliczności organ ten podejmie rozstrzygnięcie stosownie do poczynionych ustaleń. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wyżej wymienionej ustawy należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr