II SA/Gl 174/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2981/2023/23760 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2981/2023/23760, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. P. (dalej – Wnioskodawczyni, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. (dalej – organ I instancji, Wójt Gminy) z dnia 23 października 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania dodatku węglowego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2022 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy R. o przyznanie dodatku węglowego. Do wniosku dołączyła oświadczenie, że najmuje mieszkanie od A. S. Według tego oświadczenia wynajmujący zamieszkuje parter, a Skarżąca pierwsze piętro, przy czym prowadzą oni osobne gospodarstwa domowe. Ponadto według oświadczenia Wnioskodawczyni, jako opału używa ekogroszku. Organ I instancji – działając na podstawie art. 2 ust. 3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1630 z późn. zm. – dalej u.d.w.) - pismem z dnia 29 grudnia 2022 r. pozostawił bez rozpoznania złożony przez Skarżącą wniosek. W jego treści wyjaśnił, że "w stanie faktycznym postępowanie zostaje pozostawione bez dalszego biegu". Pismem z dnia 23 stycznia 2023 r. Skarżąca złożyła ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a., które Kolegium postanowieniem z dnia 13 lutego 2023 r. uznało za nieuzasadnione. Z kolei WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 30 sierpnia 2023 r. o sygn. akt II SAB/Gl 96/23 uznał, że organ I instancji we wskazanej sprawie pozostaje w bezczynności i zobowiązał go do rozpatrzenia wniosku Skarżącej w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że niepoddanie się wywiadowi środowiskowego może prowadzić do negatywnych skutków dla Wnioskodawczyni tylko i wyłącznie wtedy, gdy zostanie o nich powiadomiona na piśmie. Stosując się do wytycznych Sądu, organ I instancji pismem z dnia 29 września 2023 r. zawiadomił Skarżącą o terminie wywiadu środowiskowego, wyznaczając go na dzień [...] r. na godzinę 1000. Zawarto w nim także informację, że istnieje możliwość przeprowadzenie tej czynności w dacie dogodnej dla Skarżącej, po wcześniejszym jej ustaleniu z pracownikiem organu. W końcowej części pisma pouczono Wnioskodawczynię, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu oraz brak kontaktu z nią w wyznaczonym terminie – stosownie do art. 2 pkt 15e u.d.w. - stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. W sporządzonej w dniu 9 października 2023 r. notatce służbowej pracownice organu I instancji zwarły informację, że nie zastały Skarżącej pod adresem wskazanym we wniosku. Jak zaznaczyły – odwołując się do twierdzenia właściciela budynku – Wnioskodawczyni w tym czasie przebywała na dyżurze w szpitalu. Zaznaczyły również, iż właściciel budynku zaproponował oględziny pieca będącego źródłem ciepła. Wskazano także w notatce, że zostawiono Skarżącej pisemną informację z prośbą o kontakt telefoniczny. W dalszej kolejności Wójt Gminy decyzją z dnia 23 października 2023 r. odmówił przyznania Skarżącej prawa do dodatku węglowego. W uzasadnieniu negatywne rozstrzygnięcie umotywował nieobecnością Wnioskodawczyni w miejscu zamieszkania w terminie wyznaczonego wywiadu środowiskowego. Podkreślił jednocześnie, że Skarżąca została wcześniej pouczona o negatywnych następstwach niepoddania się tej czynności. Organ I instancji zauważył także, iż Wnioskodawczyni swą nieobecność tłumaczyła obowiązkami zawodowymi. Zaproponowała natomiast przeprowadzenie wywiadu telefonicznie lub w dniu wolnym od pracy, tj. 14 października 2023 r. (sobota). W odwołaniu z dnia 3 listopada 2023 r. Wnioskodawczyni zakwestionowała decyzję organu I instancji. W jego treści wyjaśniła, że jest [...] i w dobie fali zachorowań nie mogła być obecna w swoim mieszkaniu w wyznaczonym przez organ czasie. Jak bowiem zaznaczyła, pracuje w godzinach 800-1800 w odległym o 30 km K. . Natomiast na miejscu był właściciel budynku, który - według Skarżącej -dysponuje większą wiedzą dotyczącą pieca, który wykorzystywany jest do ogrzewania. Przybyłe pracownice organu – jak zaznaczyła Wnioskodawczyni - nie chciały jednak z nim rozmawiać. Niezależnie od tego wyraziła stanowisko, że brak jest przeszkód ku temu, aby telefonicznie udzieliła niezbędnych informacji organowi, takich jak: metraż mieszkania, liczba pokoi itp. Przepisy prawa bowiem nie wymagają osobistej obecności osoby ubiegającej się o świadczenie podczas wywiadu środowiskowego. Zaznaczyła, że do odwołania załączyła formularz wywiadu środowiskowego, otrzymany od matki jednego z jej pacjentów, który został przez nią wypełniony z należytą starannością. Ponadto przedłożyła oświadczenia właściciela budynku oraz sołtysa na okoliczność zamieszkiwania pod adresem wskazanym we wniosku i prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego. Decyzją z dnia 10 października 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W pierwszej kolejności organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, a także przytoczył uregulowania znajdujące zastosowanie w sprawie. Następnie Kolegium zauważyło, że organ I instancji wielokrotne podejmował próby mające na celu ustalenie terminu i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jako dowodu, który należy przeprowadzić przed wydaniem decyzji merytorycznej. Jak jednak zaznaczyło Kolegium, nie dało to pozytywnego rezultatu, o czym świadczą adnotacje urzędowe sporządzone przez pracowników socjalnych. Według Kolegium, organ I instancji podjął wszelkie możliwe kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Wobec powyższego uznało, że spełniona została negatywna przesłanka zawarta w art. 2 ust. 15e u.d.w. W skardze z dnia 26 grudnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Wnioskodawczyni wyraziła dezaprobatę wobec decyzji Kolegium. W jej treści powtórzyła argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Załączyła również dokumenty, które przedłożyła już wcześniej wraz z odwołaniem. Podkreśliła jeszcze raz, że zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, które znajduje się na piętrze budynku jednorodzinnego. Właściciel budynku zajmuje parter wspomnianego budynku. Dodała również, że zobowiązana jest do zakupu każdego roku do trzech ton ekogroszku. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest kontrola rozstrzygnięcia organu odwoławczego, którym odmówiono Skarżącej przyznania dodatku węglowego. Negatywne stanowisko uzasadniono nieobecnością Wnioskodawczyni pod adresem wskazanym w podaniu, w terminie wyznaczonego wywiadu środowiskowego. Okoliczność tą potraktowano, jako odmowę poddania się tej czynności, co – w myśl art. 2 ust. 15e u.d.w. - stanowi przesłankę do wydania rozstrzygnięcia o wspomnianej treści. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438 z późn. zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono zakres gospodarstw domowych uprawnionych do przedmiotowego świadczenia. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2 u.d.w.). W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie dodatku węglowego w terminie zakreślonym przez art. 2 ust. 9 u.d.w. Mianowicie nastąpiło to w dniu 29 listopada 2022 r. Oceny wymaga natomiast to, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania dodatku węglowego ma wywiad środowiskowy. Zajmując się tym zagadnieniem zwrócić należy przede wszystkim uwagę na przywołany wcześniej art. 2 ust. 3d u.d.w. Ustawodawca w jego treści wskazał na wywiad środowiskowy jako zasadniczy dowód w ustaleniu, czy pod tym samym adresem znajdują się samodzielne lokale mieszkalne zajmowane przez odrębne gospodarstwa domowe, gdyż tylko w takim przypadku dopuszczalne jest odstępstwo od ogólnej zasady – jeden dodatek na dany adres (art. 2 ust. 3a u.d.w.). Zatem w okolicznościach opisanych w art. 2 ust. 3c u.d.w., tj. w przypadku, gdy pod jednym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, organ jest nie tyle uprawniony co zobligowany do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dla ustalenia występowania okoliczności warunkujących przyznanie dodatku węglowego. Przepis art. 2 ust. 15c u.d.w. wyraźnie stwierdza, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Podkreślić należy, że przepisy ustawy o dodatku węglowego nie przewidują żadnych wyjątków od tej reguły. Tym samym wyklucza się co do zasady zastępowanie tego dowodu innymi źródłami informacji, np. rozmową telefoniczną, jak tego chce Skarżąca. Wywiad środowiskowy – jak stanowi art. 2 ust. 15d u.d.w. – służy ustaleniu, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Inaczej rzecz ujmując, ma on dostarczyć wiedzy co do tego, czy spełnione zostały warunki dla przyznania dodatku węglowego. W rozpatrywanym przypadku wywiad środowiskowy miał wyjaśnić, czy istotnie pod tym samym adresem znajdują się dwa odrębne w znaczeniu funkcjonalnym lokale mieszkalne, a także czy zajmujące jej osoby prowadzą niezależne od siebie gospodarstwa domowe. Jednak nieobecność Skarżącej w terminie wyznaczonym dla przeprowadzenia wywiadu, udaremnił dokonanie wspomnianych ustaleń. Nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniem Wnioskodawczyni, iż czynność ta nie wymaga jej osobistego udziału. Otóż istota wywiadu środowiskowego, w trakcie którego dokonuje się ustaleń wspomnianych wcześniej okoliczności, wymaga osobistego udziału i współpracy z organem osoby ubiegającej się o świadczenie (w tym przypadku dodatek węglowy). Wywiad środowiskowy jest bowiem swoistym trybem postępowania dowodowego polegającym na bezpośrednim kontakcie z potencjalnym beneficjentem świadczenia w środowisku jego zamieszkania. Nie można go zatem zastąpić rozmową telefoniczną, czy też przedłożeniem pisemnej informacji, jak uczyniła to Skarżąca. Analiza akt administracyjnych nie budzi żadnych wątpliwości, że Wnioskodawczyni w wyznaczonych przez organ I instancji terminach wywiadu środowiskowego była nieobecna w miejscu wskazanym w podaniu jako miejsce zamieszkania. Okoliczność ta nie jest też kwestionowana przez samą Skarżącą. Dodatkowo zauważyć należy, że w piśmie z dnia 29 września 2023 r. została ona pouczona o konsekwencjach odmowy przeprowadzenia wspomnianej czynności. Dlatego też zgodzić się należy z Kolegium, że zasiniały podstawy prawne do odmowy przyznania dodatku węglowego w oparciu o art. 2 ust. 15e u.d.w. Tytułem porządku wskazać przyjdzie, że zgodnie z tym przepisem, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 2 ust. 15b u.d.w., stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. W tym miejscu należy jeszcze zwrócić uwagę, że osoba ubiegająca się o określone wsparcie ze środków publicznych musi liczyć się z koniecznością poddania się procedurze, której przeprowadzenie warunkuje udzielenie świadczenia. Ponadto ustalenie terminu dogodnego dla przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie jest równoznaczne z pełną dowolnością po stronie petenta. Zakres uzgodnień winien mieścić się w granicach godzin urzędowania organu administracji. Nie można zatem wymagać od pracowników organu, aby realizowali obowiązki służbowe poza godzinami ich pracy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.