II SA/Gl 176/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Sz. i S. Sz. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania w kwestii wniosku skarżących o zmianę postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 176/11 oddalającego wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zmianę postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 176/11. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2011 r. oddalono wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści formularza wynikało, że wnioskodawcy wspólnie z dwójką dzieci prowadzą gospodarstwo domowe zamieszkując w budynku o pow. 120 m2. W skład ich majątku wchodzi nieruchomość rolna o pow. 7,5 ha oraz samochód osobowy marki MERCEDES [...] o wartości około 20.000 zł. Z informacji podanych przez skarżących wynikało również, że nie posiadają oni żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych ani też innych przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Wnioskodawcy podnieśli, że w związku z wywłaszczeniem nieruchomości nie posiadają oni żadnych dochodów zaś ich uprawy zostały zalane przez powódź. Do ponoszonych przez nich stałych kosztów utrzymania zaliczyli oni opłaty za energię elektryczną - 250 zł miesięcznie, rachunki za wodę - 70 zł miesięcznie oraz koszt zakupu opału - 6.000 - 7.000 zł rocznie. Postanowienie powyższe doręczone zostało pełnomocnikowi skarżących w dniu 24 maja 2011 r. i nie został wniesiony od niego sprzeciw. W dniu 12 grudnia 2011 r. (data wpływu do Sądu) skarżący reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata ponownie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, zamieszkując w domu o pow. 120 m2. W skład ich majątku wchodzi ponadto nieruchomość rolna o pow. 7 ha. Skarżący oświadczyli, że pracują jako rolnicy i osiągają z tego tytułu dochód w wysokości 2000 zł miesięcznie, a dzieci im w tym pomagają, córka nadto uczy się w szkole. Na podstawie zarządzenia z dnia 13 grudnia 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie zaświadczeń o wysokości uzyskiwanego dochodu, dokumentów obrazujących wysokość przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (tj. czynszu, opłat za energie elektryczną itd.). Ponadto wezwano do złożenia wyjaśnień co do aktualnego zajęcia syna A. Sz. W przypadku gdyby był on osobą bezrobotną należało te okoliczność wykazać za pomocą zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, gdyby zaś pracował, należało nadesłać zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu. Poza tym wezwano wnioskodawców do wykazania, czy otrzymywali płatności bezpośrednie do posiadanych gruntów i przedłożenia w tym zakresie decyzji właściwych organów. Dla dokonania powyższych czynności wyznaczono termin siedmiu dni pod rygorem przyjęcia braku należytego wykazania istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 2 stycznia 2012 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 9 stycznia 2012 r., nie nadesłano do Sądu wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przede wszystkim należy, że zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też zwolnienia taki muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Nadto wskazać należy, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 p.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić lub zmienić postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Gdy chodzi o okoliczności faktyczne to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. W ocenie Sądu zmiana taka nie została przez skarżących wykazana. Dokonując oceny okoliczności podnoszonych przez skarżących w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzić trzeba, że sytuacja majątkowa skarżących nie zmieniła się w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 6 maja 2011 r. Przede wszystkim wskazać należy, że pełnomocnik skarżących, mimo prawidłowego wezwania, nie nadesłał do Sądu w wyznaczonym terminie dokumentów obrazujących sytuację materialną, czy też poziom wydatków skarżących. Wskazane natomiast w druku urzędowego formularza PPF informacje uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie ich sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania im prawa pomocy. Zdaniem Sądu złożone przez skarżących oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera także dostatecznych danych koniecznych do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mimo prawidłowego wezwania pełnomocnika skarżących w tym zakresie, nie nadesłano do Sądu wymaganych dokumentów. W związku z powyższym Sądu uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło w sprawie do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. mającej wpływ na możliwości ponoszenia przez skarżących kosztów postępowania (w związku z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe Sąd działając na podstawie art. 165 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.