II SA/Gl 176/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 grudnia 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/2056/2024/20228 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi M.O. (dalej "strona" lub "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 20 grudnia 2024 r. nr SKO-PSS/41.5/2056/2024/20228 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia 20 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie: 1. uznania świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego stronie na córkę M.O.1. za okres od dnia 15 lipca 2021 r. do dnia 30 września 2024 r. za nienależnie pobrane świadczenie. 2. zobowiązania strony do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego łącznie w kwocie 92.751,87 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczone od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń, do dnia spłaty. Kwota odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wyniosła 33.029,20 zł Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Decyzją z dnia 30 lipca 2013 r. nr [...] Wójt przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M.O.1. na czas nieokreślony począwszy od dnia 1 lipca 2013 r. Dnia 14 października 2024 r. organ I instancji uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G., że strona pobiera emeryturę od 15 lipca 2021 r. Decyzją nr [...] z dnia 22 października 2024 r. Wójt uchylił decyzję nr [...] z dnia 30 lipca 2013 r., przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M.O.1. października 2024 r. Następnie pismem z dnia 8 listopada 2024 r. poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych za okres od 15 lipca 2021 r. do 30 września 2024 r. W konsekwencji organ I instancji wydał decyzję z dnia 20 listopada 2024 r. w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Niezadowolona z tego rozstrzygnięcia strona wniosła odwołanie do Kolegium, które przywołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy oraz zacytowało przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Stwierdziło, że strona podpisała się pod oświadczeniem zawartym w części II wniosku z dnia 30 lipca 2013 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do tego świadczenia. Z pouczenia znajdującego się we wniosku wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. W ocenie Kolegium strona została pouczona, kiedy i jakie świadczenia jej przysługują. Kolegium wskazało, że w świetle dokonanych ustaleń nie budzi jego wątpliwości fakt, iż w przypadku strony powstały świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne zostało wypłacone stronie pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa w związku z nabyciem przez nią od 15 lipca 2021 r. prawa do emerytury z ZUS. Strona była pouczona o braku prawa do jego pobierania, jeżeli będzie uprawniona do emerytury. Kolegium przypomniało ponownie, że strona podpisała się pod oświadczeniem znajdującym się w części II wniosku z dnia 30 lipca 2013 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego pouczenia wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium stwierdziło, że podnoszone przez stronę argumenty odnoszące się do stanu jej zdrowia nie mogą zostać uwzględnione w sprawie, "gdyż ustawowo wykluczone jest jednoczesne pobieranie przez daną osobę świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury i od tej zasady nie ma wyjątków." W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i zarzucając niewyjaśnienie wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności. Wniosła o: - zmianę zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającej go decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i umorzenie postępowania w sprawie, względnie - uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającej go decyzji, celem ponownego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną córką i poziom dochodów gospodarstwa domowego nie jest w stanie zwrócić kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 92.751,87 zł. Zobowiązanie jej do zwrotu tak wysokiej kwoty narazi rodzinę na znaczne ubóstwo oraz pogorszenie stanu zdrowia, zwłaszcza psychicznego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1, art. 134, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do dokonania oceny prawidłowości wykładni prawa materialnego oraz subsumpcji faktów sprawy. Przedmiotem kontroli jest decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń pielęgnacyjnych za okres od dnia 15 lipca 2021 r. do dnia 30 września 2024 r. w łącznej wysokości 92.751,87 zł i zobowiązania do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) – dalej "u.ś.r.", za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powyższa podstawa obowiązku zwrotu świadczenia rodzinnego (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) bazuje na przesłankach obiektywnych i subiektywnych, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, aby można było żądać zwrotu świadczenia wypłaconego pomimo braku uprawnienia do jego pobrania. Po pierwsze, wypłata świadczenia za dany okres musi nastąpić pomimo zaistnienia wynikających z przepisów prawa okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie ich wysokości albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części. Fakt wypłaty świadczenia, do którego dany podmiot nie ma prawa, jest okolicznością obiektywną i niezależną od stanu świadomości i woli podmiotu, który pobrał świadczenie. Po drugie, dla realizacji podstawy żądania zwrotu świadczenia, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest stwierdzenie zaistnienia przesłanki subiektywnej. Odnosi się ona do świadomości i woli podmiotu, który pobrał świadczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że tego rodzaju przesłanka odnosi się co do zasady do wszystkich wymienionych w art. 30 ust. 2 u.ś.r. podstaw zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Należy jednak zauważyć, że sam ustawodawca skonkretyzował przesłankę subiektywną w treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowiąc, że jeżeli osoba pobierająca świadczenia rodzinne była pouczona (oczywiście prawidłowo) o braku prawa do ich pobierania, to bezpodstawne pobranie świadczenia wbrew temu pouczeniu skutkuje nie tylko tym, że świadczenie to jest obiektywnie nienależne, lecz także uznaniem, że osoba ta pobrała to świadczenie nienależnie. W rozpoznawanej sprawie podstawa do wydania względem skarżącej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 5 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.) została niewątpliwie spełniona. Skarżąca wnioskiem z dnia 30 lipca 2013 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji córką. Decyzją z dnia 30 lipca 2013 r. Wójt przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe od dnia 1 lipca 2013 r. Skarżąca pobierała przyznane świadczenie, ale w dniu od 15 lipca 2021 r. zaczęła pobierać emeryturę z ZUS. Nie poinformowała o tym fakcie organu pomocy społecznej. Taka informacja dotarła do niego dopiero w dniu 14 października 2024 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W związku z przyznaniem prawa do świadczenia emerytalnego i rozpoczęciem jego pobierania 15 lipca 2021 r. należy stwierdzić, że w tym dniu zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci nabycia przez skarżącą powyższego świadczenia prawa do emerytury (art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 17b ust. 1 u.ś.r.). Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Obiektywna przesłanka pobrania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w postaci wypłaty tego świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do niego, została zatem spełniona. W odniesieniu do skarżącej została także zrealizowana przesłanka subiektywna. Na skarżącej ciążył oczywiście ogólny obowiązek informowania organu właściwego wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o zmianach w stanie faktycznym w zakresie, w jakim zmiany te mają wpływ na istnienie lub zakres prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), jednak w przypadku podstawy z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest dodatkowo stwierdzenie, że beneficjent świadczenia został prawidłowo pouczony o okolicznościach powodujących ustanie, zawieszenie, zmniejszenie wysokości prawa do świadczenia albo wstrzymanie jego wypłaty. Z akt sprawy wynika, że skarżąca została prawidłowo pouczona o powyższych okolicznościach, w tym przede wszystkim o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie ustalenia prawa do emerytury, co najmniej trzykrotnie: 1) w podpisanym i opatrzonym datą pouczeniu zawartym w treści wniosku z dnia 30 lipca 2013 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) w pouczeniu zawartym w decyzji z dnia 30 lipca 2013 r., doręczonej skarżącej 31 lipca 2013 r.; 3) w pouczeniu zawartym w decyzji z dnia 14 maja 2014 r. (zmieniającej decyzję z dnia 30 lipca 2013 r.), doręczonej skarżącej 14 maja 2014 r. Pomimo prawidłowych pouczeń skarżąca pobierała równocześnie świadczenie emerytalne i świadczenie pielęgnacyjne w latach 2021-2024, nie informując właściwych organów o zaistnieniu negatywnej przesłanki do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero powzięcie w 2024 r. z urzędu przez organ I instancji informacji o pobieraniu przez skarżącą emerytury skutkowało wszczęciem postępowania i uchyleniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę od października 2024 r. Ponieważ skarżąca pobierała nienależnie sporne świadczenie pielęgnacyjne za okres od 15 lipca 2021 r. (początek okresu realizacji prawa do emerytury z ZUS) do 30 września 2024 r. (zakończenie okresu realizacji świadczenia pielęgnacyjnego), dlatego prawidłowo kontrolowane organy orzekły o obowiązku zwrotu tego świadczenia za ten okres oraz ustaliły wysokość kwoty podlegającej zwrotowi (92.751,87 zł). Odnosząc się do treści skargi Sąd zwraca uwagę, że podniesione w skardze argumenty mogą być wzięte pod rozwagę przez organ I instancji, jeżeli strona, korzystając ze swoich uprawnień określonych, wniesie stosowny wniosek do organu na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. Sprawa o udzielenie ulgi w wykonaniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty) jest odrębną sprawą administracyjną, która może stać się przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek skarżącej jako podmiotu zobowiązanego. W tym stanie rzeczy, mając na względzie podniesione argumenty i przesłanki, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę