II SA/Gl 1761/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2384/2023/17453 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku A. H. Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] z dnia 22 czerwca 2023 r. orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz przedstawił argumenty za podjętym rozstrzygnięciem. Wskazał w szczególności, że w jego ocenie nie ma podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Uznał w szczególności, że opieka ta nie posiada znamion opieki na tyle absorbującej aby strona nie mogła podjąć jakiejkolwiek pracy. Dalej organ wskazał, że nie budzi wątpliwości fakt, że czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu czy kontrolowanie zapasów lekarstw' są konieczne jako pomoc rodziny osobie niepełnosprawnej, jednakże można wykonywać je po godzinach pracy. W związku z powyższym uznano, iż nie wystąpił bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Od decyzji tej odwołała się jej adresatka. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że organ nie uwzględnił w istocie problemu niepełnosprawności jej ojca. Wymaga on opieki stałej. Podkreśliła, że wizyty ojca u lekarza są bardzo częste i ona musi w nich uczestniczyć. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Wskazało, że to już drugie rozstrzygnięcie w sprawie. Prezydent Miasta K., decyzją nr [...] z dnia 5 lipca 2022 r. odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją SKO w Katowicach z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr. nr SKO.PSŚ/41.5/2243/2022/11602. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 października 2023 r. sygn II SA/Gl 1512/22 uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji. Wskazał, że "SKO w Katowicach uzasadniło odmowę przyznania stronie świadczenia dwiema okolicznościami. Pierwsza to ogólne stwierdzenie, że "zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze". To zaś stoi w sprzeczności z ustaleniami organu I instancji. Pracownik organu, w trakcie wywiadu środowiskowego, stwierdził wyraźnie we wnioskach, że "świadczona pomoc, opieka nad ojcem, uniemożliwia podjęcie aktywności zawodowej przez Panią [...]". Sąd nie przesądza tu w sprawie, jednakże niedopuszczalna jest sytuacja, gdy organ administracji wywodzi wnioski wprost sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym". Po ponownym podjęciu postępowania dowodowego został przeprowadzony uzupełniający wywiad środowiskowy. Ustalono, że ojciec strony choruje przewlekle, ma nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, problemy z kręgosłupem, jest po trzech zawałach serca, jest osobą rehabilitowaną, w mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika, laski i wózka inwalidzkiego, poza mieszkaniem konieczna jest pomoc drugiej osoby. Strona jest osobą bierną zawodowo, w lutym 2022 r. odbywała staż, od tego czasu nie podejmuje zatrudnienia. Zakres czynności jakie strona wykonuje w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem to: wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupy, porządki, przygotowanie posiłków, ojciec wymaga przygotowania mu wszystkich posiłków, je samodzielnie, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, częściowo przy potrzebach fizjologicznych, wymaga podawania leków. Ponadto strona załatwia wszelkie sprawy urzędowe, utrzymuje kontakt z placówkami medycznymi oraz lekarzami, umawia wizyty lekarskie. Z oświadczenia strony wynika, że jest ona jedyną osobą, która może i sprawuje opiekę nad ojcem, a opieka ta polega na wykonywaniu większości czynności, m.in. pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy, kąpanie, załatwianie spraw urzędowych. Z kolejnym oświadczeniu strona wskazała na następujące czynności wykonywane przy ojcu: dbanie o higienę osobistą, zakupy oraz przygotowanie i podawanie posiłków i lekarstw, podstawowe czynności domowe - pranie sprzątanie, zamiana pościeli, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie leków zgodnie z rozpiską, dbanie o zapasy leków, asysta przy wizytach lekarskich. Strona podała również daty wizyt i konsultacji medycznych. W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta K. zasadnie ponownie odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując min. że opieka strony nad ojcem nie posiada znamion opieki na tyle absorbującej aby strona nie mogła podjąć jakiejkolwiek pracy. Skład orzekający SKO uznał, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze. Nie kwestionuje, że stan zdrowia ojca strony jest trudny, ponieważ ma problemy z poruszaniem się i obecnie w mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika i laski, poza mieszkaniem konieczna jest pomoc drugiej osoby, jednak w ocenie składu orzekającego czynności strony związane z opieką nad ojcem ograniczają się jedynie do wspomagania go w czynnościach życia codziennego, a w części jest on w dalej samoobsługowy. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż czynności takie jak prowadzenie gospodarstwa domowego, sprzątanie, czy przygotowywanie posiłków są to typowe czynności, które są wykonywane również przez osoby, pracujące na co dzień zawodowo. Nie można tracić z pola widzenia, że w przypadku strony nieumiejętność pogodzenia tych obowiązków z pracą zawodową, wykonywaną choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, wynikać może z faktu, że przede wszystkim jako matka zajmuje się ona wychowaniem swojego małoletniego dziecka. Zatem trudno uznać, aby niepodejmowanie zatrudnienia następowało z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem i aby pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem istniał bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, o którym mowa w tym przepisie, 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo tego, że zalicza się ona do kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Zakres opieki świadczonej przez skarżącą obejmuje pomoc ojcu w wielu czynnościach życia codziennego. Jest to gotowanie, sprzątanie, pomaganie w czynnościach higienicznych, zakupy, czy też towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich. Konieczne jest w tym momencie odpowiedzieć na pytanie, czy świadczona ojcu pomoc odbiega od stanu powszechnie występującego w rodzinach i czy faktycznie uniemożliwia podjęcie skarżącej jakiegokolwiek zatrudnienia. W ocenie Sądu w obu przypadkach odpowiedź musi być negatywna. Naturalnym jest, że każdy człowiek posiadał, posiada lub będzie posiadał rodziców w podeszłym wieku, często z niepełno sprawnościami. Normy kulturowe nakazują pomaganie swoim zstępnym tak, aby poprawić ich komfort życia. Nie można z tego tytułu domagać się od Państwa, czy od samorządu z tego tytułu wynagrodzenia. Druga kwestia to zakres wspomnianych obowiązków. Sąd zgadza się z organami administracji, że właściwa organizacja obowiązków przez stronę spowoduje, że bez problemów poradzi sobie zarówno z pracą zawodową, jak i opieką nad ojcem. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 5