II SA/Gl 179/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uroszczonym w dniu 25 lipca 2024r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKO.IV/424/2650/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 28 września 2022 r. nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia 11 grudnia 202r r. nr SKO.IV/424/2650/2023, działając na podstawie art. 17, art. 24 ust. 2-2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.", art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 775) – dalej: "k.p.a." uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 28 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania G. L. zam. B. ul. [...] (dalej: "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. L. w całości i orzekł co do istoty sprawy w taki sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. I. L., w wysokości 2119,00 zł od dnia 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz w wysokości 2458,00zł miesięcznie od 1 stycznia 2023 r. na stałe. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta B. (dalej – Prezydent Miasta, organ I instancji) decyzją z dnia 28 września 2022 r., po rozpoznaniu wniosku G. L. (dalej -Skarżąca), odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką I. L. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. Według organu I instancji, Skarżącą nie jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto podniesiono, że wprawdzie matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednak jej niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończenia 25 roku życia, lecz w wieku 47 lat. Wskutek odwołania Strony, Kolegium decyzją z dnia 17 listopada 2022 r. nr SKO.IV/424/1208/2022 uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1.971 zł za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz w wysokości 2.119 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2022 r. na stałe. Następnie Kolegium, działając na podstawie art. 155 k.p.a., decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. zmieniło własną decyzję z dnia 17 listopada 2022 r. nr SKO.IV/424/1208/2022 w zakresie okresu przyznanego Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w ten sposób, że świadczenie to przysługuje w wysokości 2.119 zł miesięcznie od dnia 1 grudnia 2022 r. na stałe. Wskutek skargi strony na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 216/23 stwierdził jej nieważność. Decyzją z dnia 10 października 2023 r., nr SKO.IV/424/2180/2023 Kolegium stwierdziło nieważność decyzji tutejszego Kolegium z dnia 17 listopada 2022 r. znak: SKO.IV/424/1208/2022. Po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu I instancji Kolegium wydało zaskarżoną i opisana na wstępie decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postepowania oraz zacytował przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Szeroko również odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Stwierdził, że organ I instancji wydając decyzję z dnia 28 września 2022 r., nr [...] naruszył przepisy prawa materialnego poprzez pominięcie zmiany normatywnej wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. K38/13 (OTK-A 2014/9/104, Dz. U. 2014/1443, Dz. U. 2014/1459). Tym samym błędnie ustalił zakres i treść obowiązywania podstawy materialnoprawnej podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Ostatecznie w motywach decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca zwróciła się do organu odwoławczego z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od momentu uchylenia prawa do zasiłku stałego, tj. od grudnia 2022 r. Jak bowiem ustalono, pobierała ona wspomniany zasiłek od czerwca 2021 r. do listopada 2022 r. Okoliczność ta, jak wskazało Kolegium, stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Jednocześnie zauważyło, że przeszkoda ta ustała, gdyż w dniu 6 grudnia 2022 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] , którą zmienił swoją decyzję z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...] w ten sposób, że okres zasiłkowy skrócił do 30 listopada 2022 r. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, z dniem 1 grudnia 2022 r. ustała negatywna przesłanka do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję wywiodła skarżąca reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika i zarzuciła jej: 1. naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej matki; b) art. 27 ust. 5 per analogiam u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej w sytuacji, w której w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do zasiłku stałego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie; c) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "p.p.s.a." poprzez wydanie decyzji sprzecznej z wytycznymi i oceną prawną przedstawioną przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 216/23. Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powołując się m.in. na wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 162/22 pełnomocnik skarżącej wskazał, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko dotyczące prawa strony do wyboru świadczenia, które ta chce pobierać. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń. Zasygnalizowano stanowisko judykatury w którym stwierdza się, iż sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) zasiłek stały, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na pokrywający się okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dodatkowo pełnomocnik stwierdził, że przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 2a w związku z art. 27 ust. 5 u. ś. r. należy mieć na uwadze nie tylko wyniki wykładni językowej ww. przepisów, ale również ich funkcjonalne i celowościowe znaczenie. Przywołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z którego wynika, iż organy orzekające w sprawie winny zastosować takie rozwiązanie procesowe, które umożliwią pełną realizację przysługującego stronie prawa do wyboru świadczenia rodzinnego jakie chce pobierać (wyroki NSA z dnia 22 lutego 2021 sygn. akt I OSK 2508/20 i z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1062/21). Pełnomocnik zwrócił także uwagę, że podobne stanowisko zajął już WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 216/23 wydanym w niniejszej sprawie. Zarzucił, że Kolegium wydało zaskarżoną decyzję w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w tym wyroku. Stwierdził, że organ odwoławczy w ogóle nie zwrócił się do strony ani organu I instancji, aby spróbować rozwiązać kwestię zbiegu zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego poprzez uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały z mocą wsteczną począwszy od czerwca 2021 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Niewątpliwie zarówno skarżąca jak i tut. Sąd w przywołanym już wyżej wyroku z dnia 13 kwietnia 2023 r. zwrócili uwagę Kolegium na dominujące obecnie stanowisko sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego co do możliwości rozwiązania kwestii przysługującego stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i jego zbiegu z przyznanym już świadczeniem z pomocy społecznej – w rozpatrywanej sprawie - zasiłkiem stałym. Kolegium wbrew argumentom zawartym w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu nie dokonało analizy tego orzecznictwa i przyjęło stanowisko w oparciu o wykładnię literalną mającego zastosowanie w sprawie art.17 ust 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., że stronie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ale od dnia 1 grudnia 2022 r. tj. od dnia, w którym przeszkoda prawna do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ustała, czyli z momentem zakończenia okresu na jaki przyznany jej został zasiłek stały. Kolegium nie podjęło próby zwrócenia się do skarżącej jakie jest jej stanowisko co do wyboru świadczenia w momencie złożenia przez nią wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy nie wynika, aby uczynił to wcześniej organ I instancji. Rozpatrując zasadność złożonej skargi Sąd przyjął jako własne stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1062/21. Z rozbudowanego wywodu zawartego w tym uzasadnieniu warto zacytować następujący fragment: "Skarżąca miała prawo oczekiwać od organów podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez niego świadczenia bez oczekiwania na odrębny wniosek o uchylenie prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony, mająca wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych. Wskazać należy, że stosownie do art. 32 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń ( ust.1). Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1a zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu orzekającemu w niniejszej sprawie jest znana wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje nielicznych wyjątków, przy czym jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2257/16; 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20)." Z przedstawionego wyżej stanowiska NSA wynika, że istnieje prawna możliwość wyeliminowania - zgodnie z odebranym od strony oświadczeniem - decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego z mocą wsteczną (ex tunc) a więc od dnia, od którego stronie przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne. Skuteczne (ostateczne) uchylenie tej decyzji daje możliwość organowi przyznania stronie prawa do świadczenia zgodnie z jej wnioskiem w oparciu o art. 17 i art. 24 u.ś.r. W konsekwencji przyjęcia powyższego stanowiska NSA Sąd orzekający w sprawie uznał, że materialnoprawne zarzuty skargi oparte na art. 27 ust. 5 w związku z art. 24 ust. 2 u.ś.r. były uzasadnione, ponieważ to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie sąd zwraca uwagę, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz.1429). Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uwzględni art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, z którego wynika, zdaniem Sądu, możliwość stosowania w sprawie przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.