II SA/Gl 18/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi H. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1963/2024/19044 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 21 listopada 2024, nr SKO.PSS/41.5/1963/2024/19044, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania obecnie skarżącego H.P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z 15 października 2024, nr [...], odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.P. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 2 września 2024 skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Jednak decyzją z dnia 15 października 2024 organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż opieka sprawowana jest nad osobę niepełnosprawną, która ukończyła 18 rok życia. Zgodnie zaś z obowiązującym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 , poz. 323 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.") wyklucza to przyznanie tego świadczenia. Jednocześnie organ nie stwierdził podstaw do zastosowania art. 63 ust. 1 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, gdyż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, które okazało się jednak nieskuteczne. Wskazaną bowiem na wstępie decyzją z dnia 21 listopada 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło poczynione w sprawie ustalania i podało, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] zaliczył matkę skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2025. Następnie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] r. zmienił ww. orzeczenie w ten sposób, że orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zostało wydane na stałe. Z kolei Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], zmienił ww. orzeczenie w ten sposób, że zaliczył A.P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 maja 2026. Orzekł zarazem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 24 sierpnia 2023. Wyrok uprawomocnił się 27 lipca 2024. Kolegium przywołało także ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego, z których wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i z tego powodu nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Kolegium wskazało jednocześnie, że z dniem 1 stycznia 2024 weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz. 1429) wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 43 tej ustawy zmianie uległ art. 17 u.ś.r. dotyczący prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023, stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednak zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie powyższy przepis przejściowy nie ma zastosowania. Wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matka został bowiem złożony w dniu 2 września 2024 oraz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023. Tym samym, po zastosowaniu przepisów obecnie obowiązujących brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką ze względu na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18. roku życia. W skardze na decyzję Kolegium skarżący zarzucił: - naruszenie art. 63 Ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego niezastosowanie wobec wnioskodawcy, w sytuacji, gdy faktyczne podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z opieką nad niepełnosprawną matką istniały przed 31 grudnia 2023, co wynika to z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...], sygn. [...], - naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 w zw. z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego niezastosowanie wobec wnioskodawcy przy ustalaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, i jednoczesne błędne zastosowanie w sprawie art. 17 w/w ustawy w znowelizowanym brzmieniu obowiązującym w 2024, w sytuacji gdy wg obecnego brzmienia wnioskodawca nie spełnia przesłanek do świadczenia, lecz spełniał je w 2023, gdy faktycznie datuje się znaczny stopień niepełnosprawności jego matki, - naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela. - błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie - tj. błędne ustalenie że "prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31.12.2023", podczas, gdy z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...], sygn. [...], wynika, że matka skarżącego ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od 24 sierpnia 2023, na okres do 31 maja 2026, a zatem wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne syn, sprawujący faktyczną opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym przed 31 grudnia 2023 spełniał przesłanki z obowiązujących w 2023 r. przepisów w tym zakresie; tym samym organy I i II instancji nie uwzględniły okoliczności, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 2 września 2024 tj. po uprawomocnieniu się wyroku sygn. [...] - ale dotyczył stanu znacznej niepełnosprawności matki powstałego od 24 sierpnia 2023 r. W związku z podniesionymi zarzutami skarżący domaga się zmiany decyzji i przyznania zgodnie ze złożonym wnioskiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Ponadto jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jak dotychczas w skrócie u.ś.r.). Począwszy od 1 stycznia 2024 r. przepisy tej ustawy uległy istotnej zmianie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zgodnie z brzmieniem obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazana regulacja dotyczy zatem obecnie opiekunów osób w wieku do ukończenia 18. roku życia. W dniu 1 stycznia 2024 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej w skróci u.ś.w.). To na mocy art. 43 pkt 4 lit. a tej ustawy nadano nowe, przytoczone powyżej, brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W realiach rozpoznawanej sprawy podstawą rozstrzygnięcia organy uczyniły art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W ocenie zaś Sądu było to działanie w pełni uzasadnione. Przemawia za tym data złożenia wniosku tj. 2 września 2024 r. Organy nie mogły zastosować art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na treści regulacji intertemporalnej zawartej w przepisach przejściowych wspomnianej wyżej ustawy o świadczeniu wspierającym Chodzi tutaj o art. 63 ust. 1 u.ś.w. stanowiący, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24). Zgadzając się z powyższym stanowiskiem podkreślić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Skoro wniosek skarżącego pochodzi z dnia 2 września 2024 r., to z tego powodu nie mógł być on rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Skoro podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., to wykluczało to przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdyż obecnie może być ono przyznane wyłącznie opiekunowi osoby osób w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nie mógł odnieść skutku argument skarżącego dotyczący równoległego przyznania jego matce zasiłku pielęgnacyjnego. Zasiłek ten przyznawany jest bowiem w oparciu o inną podstawę prawną niż świadczenie pielęgnacyjne (art. 16 u.ś.r.). Ponadto we wskazywanym przez skarżącego okresie podstawa prawna tego zasiłku w przeciwieństwie do świadczenia pielęgnacyjnego nie uległa zmianie. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie zostały również naruszone zasady: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Skoro zaś nie doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, art. 63 ust. 1-3 u.ś.w., ani też innych przepisów, w tym wyżej przywołanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, to tym samym nie mogła ona odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.