II SA/Gl 181/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 13 grudnia 2023 r. nr SKO IV/424/2332/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku E.T. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia 25 lipca 2023 r. nr [...] odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu wskazano, ociec strony pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Przedstawiła w nim swoją trudną sytuację życiową oraz wskazała, że tylko ona może zajmować się niepełnosprawnym ojcem. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Wskazało, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli osoba niepełnosprawna ma żonę, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tu Kolegium powołało się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r.. I OPS 2/22. w której w pkt 2 jednoznacznie stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 łit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia zaskarżonego aktu zarzuciła organowi odwoławczemu: -naruszenie przepisów prawa materialnego; -nieobiektywne i niesprawiedliwe spojrzenie na sprawę, przemawiające na niekorzyść strony. W uzasadnieniu wskazała, że jest jedyną osobą mogącą opiekować się niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Jej matka (żona ojca) sama jest osobą niepełnosprawną (w stopniu umiarkowanym) i wymaga opieki. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Należy tu wskazać, że problem "legitymowania się orzeczeniem..." budził w orzecznictwie spore wątpliwości. Zostały one jednak rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Już po podjęciu powyższej uchwały zapadły wyroki wskazujące wyraźnie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności. Można tu przytoczyć wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r. (sygn. I OSK 28/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA), gdzie skład orzekający stwierdził wyraźnie "pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej". Podobnie skład tego samego Sądu w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. (I OSK 354/22) uznał, iż "fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności". Skład Sądu orzekający w rozpatrywanej obecnie sprawie jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skarżąca wnioskująca o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem nie może tego świadczenia otrzymać. Na przeszkodzie stoi fakt, że pozostaje on w związku małżeńskim a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle wspomnianej wyżej uchwały nie ma tu znaczenia faktyczny stan zdrowia matki strony, czy też zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą. Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. ----------------------- .10