II SA/Gl 1855/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg W. G. i E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwestii wniosku skarżącej W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a 1. ustanowić adwokata z urzędu dla skarżącej; 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca W. G. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia "obrońcy do sprawy". Na wezwanie Sądu wniosek ten złożyła na druku urzędowego formularza PPF, w którym potwierdziła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z treści formularza wynika, że źródłem utrzymania się skarżącej jest świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1 873,96 zł oraz, że jest właścicielem mieszkania o pow. 40 m2. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 Euro. Na wezwanie Sądu strona nadesłała dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanego świadczenia oraz ponoszonych kosztów utrzymania, orzeczenie o zaliczeniu jej do II grupy inwalidów, kartę wypisową ze szpitala oraz pisma adresowane do właścicieli wspólnoty mieszkaniowej nieruchomości nr [...] przy ul. [...] w K., w których wskazano potrzebę wykonania renowacji i uszczelnienia płyt balkonowych. Dodatkowo przedłożyła pismo datowane na 9 lutego 2014 r., w którym przedstawiła odręczne zestawienie kosztów utrzymania. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2014 r. ustanowiono dla skarżącej adwokata z urzędu oraz odmówiono zwolnienia jej od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, że jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, w związku z tym przeznacza znaczną kwotę na lekarstwa, przy czym renta nie wystarcza jej na zakup wszystkich lekarstw. Przedstawiła odręczne zestawienie planowanych wydatków. Dodatkowo oświadczyła, że miesięcznie przeznacza kwotę 100 zł na pomoc swojej córce. Poza tym musi odkładać część renty na własny pogrzeb oraz remont nagrobków rodziny. Skarżąca planuje ponadto m.in. zakup kaloryferów, pieca kuchennego, kabiny prysznicowej oraz butów ortopedycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przywołane powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady odpłatności postępowań sądowych i stosowana być winna jedynie w przypadkach uzasadniających pokrycie kosztów procesu przez Skarb Państwa. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie częściowym, a mianowicie w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia żądania. Jakkolwiek bowiem sytuacja materialna skarżącej przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia uiszczenia kosztów sądowych. Do takiego wniosku prowadzi fakt, że skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w wysokości 1 873,96 zł netto miesięcznie. Mimo, że skarżąca wyszczególniła swoje wydatki w piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2014 r. określając, że zamykają się na kwotę 1 693,37 zł, to jednak nie wszystkie zdaniem Sądu służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Do niezbędnych kosztów utrzymania nie można zdaniem Sądu zaliczyć kosztów zakupu dekodera TV (109,98 zł) czy zakupu prasy (50 zł). Tym samym struktura wydatków przy uwzględnieniu pomocy udzielanej córce w kwocie 100 zł miesięcznie, nie pozwala na zaliczenie jej do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą ponieść kosztów postępowania. Wskazać także należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak zostało to już podkreślone, prawo pomocy jest formą dofinansowania ze środków skarbu państwa i przeznaczone jest jedynie dla osób ubogich, które w żaden sposób, nawet przy dokonaniu największego wysiłku, nie są w stanie ponieść kosztów sądowych przy jednoczesnym nieuczynieniu uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Udowodnione przez skarżącą wydatki to kwota 1 433,39 zł, wobec czego ma ona możliwość dokonania oszczędności w wysokości około 440 zł miesięcznie. Ta kwota pozwala w ocenie Sądu na zgromadzenie środków zarówno na planowany remont, jak i na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 200 zł, do którego zresztą uiszczenia skarżąca obowiązana jest wspólnie ze skarżącą E. K. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.