II SA/Gl 1863/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 października 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1062/2023/19212 w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 6 października 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1062/2023/19212, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J. G. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. (dalej – organ I instancji) z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr [...] odmawiającą J. G. pomocy w formie skierowania do Domu Pomocy Społecznej. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 3 sierpnia 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, odmówił umieszczenia go w DPS-ie. W uzasadnieniu przywołano treść art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. - dalej u.p.s.). Następnie organ I instancji przyznał, że sytuacja Wnioskodawcy jest trudna. Nie mniej jednak stwierdził, że Skarżący pomimo wieku nie jest osobą niemogącą funkcjonować w życiu codziennym, co zostało potwierdzone w opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o umieszczenie w DPS-ie. Z tych też przyczyn uznano, że zaświadczenie lekarskie z zaznaczeniem całodobowej opieki lekarskiej w kontekście ustaleń poczynionych w toku postępowania, nie pokrywa się z rzeczywistością. Sama natomiast okoliczność bezdomności Skarżącego, jak również niepełnosprawność w stopniu lekkim – jak twierdzi organ I instancji - nie uzasadnia umieszczenia go w przedmiotowej placówce. Konkludując uznano, że Skarżący jest w stanie pokonać bezdomność uzyskując np. świadczenie z pomocy społecznej w formie schroniska dla bezdomnych, której to pomocy odmawia. Dodano również, że miałaby on też możliwość, gdyby pojawiła się taka potrzeba, skorzystania z pomocy w formie skierowania do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W odwołaniu z dnia 20 sierpnia 2023 r. Skarżący wyraził dezaprobatę dla odmowy umieszczenia go w DPS-ie. W uzasadnieniu wyraził stanowisko, że organ I instancji nie jest uprawniony do weryfikacji opinii lekarskiej, która jednoznacznie wskazuje na wystąpienie podstaw do umieszczania go w DPS-ie. W dalszej części Wnioskodawca przedstawił swój stan zdrowia wskazując, że przebył rozległy zawał serca, a ponadto ma wszczepiony kardiowerter. Ponadto jest niesprawny ruchowo wskutek błędu lekarskiego, który wywołał potrzebę wszczepienia implantu stawu biodrowego. Dodatkowo Skarżący podniósł, że cierpi na skórne problemy alergiczne, zaburzenia pokarmowe oraz przerost prostaty. Kolegium decyzją z dnia 6 października 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny. Wskazano, że z art. 54 ust. 1 u.p.s. wynika, że umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i jest to możliwe w sytuacji, gdy pomoc w postaci usług opiekuńczych okazuje się niewystraczająca. Jak podniósł organ odwoławczy, skoro Wnioskodawca nie wykorzystał w pierwszej kolejności oferowanej mu pomocy w formie usług opiekuńczych czy specjalistycznych usług opiekuńczych, to nie można stwierdzić, czy pomoc ta byłaby dla niego wystarczająca, czy też nie. Dlatego też skierowanie Skarżącego do DPS-u na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Kolegium poinformowało także Skarżącego, że przedmiotowa odmowa skierowania do DPS-u nie wyklucza możliwości ubiegania się o taką pomoc ponownie w przypadku, gdyby usługi opiekuńcze okazały się niewystarczające. W skardze z dnia 5 listopada 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca wyraziła swe niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Wskazał, że podtrzymuje swe stanowisko wyrażone w odwołaniu od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Dodał ponadto, że nie może skorzystać z usług opiekuńczych, gdyż nie wyraża na to zgody właściciel mieszkania, w którym nocuje i przechowuje rzeczy. Natomiast niedorzecznym byłoby świadczenie takich usług na ławce w parku lub osób, u których przebywa w ciągu dnia. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem. Spór dotyczy oceny ustalonego stanu faktycznego pod kątem zaistnienia podstaw do umieszczenia Skarżącego w DPS-ie. Strona stoi na stanowisku, że jej stan zdrowia (przebyty zawał serca, wszczepiony kardiowerter oraz implant stawu biodrowego, zaburzenia pokarmowe, alergia skórna, przerost gruczołu prostaty) stanowi o tym, że wymaga ona całodobowej opieki. Dodatkowo powołuje się na zaświadczenie lekarskie, które ma potwierdzać potrzebę całodobowej opieki. Odmiennego zdania są organy. W ich ocenie, podstawowym problemem Skarżącego jest jego bezdomność, która nie może uzasadniać skierowania do DPS-u. Poczynione natomiast ustalenia nie pozwalają na stwierdzenie, jakoby Wnioskodawca ze względu na wiek lub stan zdrowia nie mógł samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym. Otóż jest on w stanie samodzielnie poruszać się w lokalu mieszkalnym, jak również poza nim, w tym korzystać ze środków komunikacji publicznej. Podniesiono także, że Wnioskodawca może bez wsparcia osoby trzeciej wykonywać podstawowe czynności dnia codziennego. Z tych też względów organ I instancji zaproponował Skarżącemu pomoc w postaci umieszczenia go w schronisku dla bezdomnych, a w razie potrzeby przyznanie mu także usług opiekuńczych. Wnioskodawca odmówił jednak takiej formy wsparcia. Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 54 ust. 1 u.p.s. Stanowi on, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z przywołanego uregulowania wynika, że do wydania skierowania konieczne jest kumulatywne spełnienie przesłanek w nim zawartych. Podkreślono, że wiek, choroba i niepełnosprawność nie są wystarczającymi powodami udzielenia świadczenia w postaci pobytu w domu pomocy społecznej. Są one okolicznościami wywołującymi trudną sytuację życiową, a dopiero gdy powodują brak możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku, stają się przyczynami skierowania do placówki całodobowej opieki. A zatem wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie muszą być tego rodzaju, że uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku i nie zmieni tego fakt udzielenie pomocy w miejscu zamieszkania. Skierowanie do domu pomocy społecznej wymaga oceny stanu zdrowia danej osoby oraz możliwości korzystania przez nią z pomocy środowiskowej, w szczególności zaś zbadania możliwości zorganizowania usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania lub w ośrodku wsparcia. Usługi opiekuńcze świadczone wobec osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej są uzasadnione brakiem możliwości jakiegokolwiek funkcjonowania, nawet w ograniczonym do niezbędnego minimum zakresie, w codziennym życiu. Osoba korzystająca z usług opiekuńczych objętych świadczeniem polegającym na umieszczeniu w domu pomocy społecznej jest zupełnie nieporadna (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 651/21, Lex 3352874). Zatem z art. 54 ust. 1 u.p.s. nie wynika możliwość przyznania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie, która pozostaje w leczeniu ze względu na liczne schorzenia, nawet gdyby miała zaświadczenie lekarskie, że wymaga stałej całodobowej opieki. Z treści tego przepisu wynika bowiem to, iż wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający (zob. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1761/18, Lex nr 2676843). Dodać należy, że pobyt w domu pomocy społecznej nie ma na celu zapewnienia stronie niezbędnych środków utrzymania, a jedynie całodobową opiekę (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4313/21, Lex nr 3246978). Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, że Skarżący cierpi na szereg chorób, czego żaden z organów nie neguje. Jednak podczas sporządzania przez pracownika organu I instancji "Opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej", Skarżący oświadczył, że samodzielnie wstaje z łóżka i porusza się po mieszkaniu. Natomiast z trudnością: porusza się w środowisku zamieszkania, korzysta z publicznych środków lokomocji, załatwia wizyty lekarskie i sprawy urzędowe. Jeżeli chodzi o czynności samoobsługowe to, Wnioskodawca oznajmił, że samodzielnie: załatwia potrzeby fizjologiczne, wykonuje czynności toaletowe, ubiera się, spożywa posiłki, zażywa lekarstwa i wykonuje inne zalecenia lekarza. W kwestii prowadzenia gospodarstwa domowego zadeklarował: samodzielne przygotowywanie posiłków i robienie zakupów; pomocy wymaga przy sprzątaniu, praniu, prasowaniu i reperacji odzieży; nie może donosić węgla. Taki stan rzeczy pozwala na przychylenie się do stanowiska organów, że Skarżący może samodzielnie funkcjonować w środowisku. W konsekwencji należy przyjąć, że nie zachodzą przesłanki, które uzasadniałyby skierowanie Skarżącego do domu pomocy społecznej. Jeszcze raz należy podkreślić, że z treści art. 54 ust. 1 u.p.s. wynika, że wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający. Oznacza to, że do tego rodzaju pomocy nie uprawnia sama choroba, nawet gdyby w zaświadczeniu lekarskim zawarto wskazanie o wymogu stałej całodobowej opieki (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 493/21, Lex nr 3278909; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 844/21, Lex nr 3392267; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1265/22, Lex nr 3502304; wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 380/23, Lex nr 3613383). Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że kluczowe znaczenie w sprawie ma kwestia bezdomności Skarżącego, która nie może uzasadniać umieszczenia Wnioskodawcy w DPS-ie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1034/21, Lex nr 3357297; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1077/20, Lex nr 3144253). Dlatego też organ I instancji skierował do Skarżącego ofertę pomocy umieszczenia w schronisku dla bezdomnych, a w razie potrzeby w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Celem wyjaśnienia wskazać należy, że – w myśl art. 48a ust. 2b u.p.s. - schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi zapewnia osobom bezdomnym, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, zakład opiekuńczo-leczniczy lub zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, tymczasowe schronienie wraz z usługami opiekuńczymi oraz usługami ukierunkowanymi na wzmacnianie aktywności społecznej, w miarę możliwości wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej. Oznacza, że wbrew obawom Skarżącego usługi te nie są świadczone "na ławeczce w parku", lecz we wspomnianej placówce. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).