II SA/Gl 189/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze sprzeciwu J. G. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw. Wnioskiem z dnia 29 października 2020 r. J.G. (dalej strona, skarżąca) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem J.G. - niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 17 ust. pkt 1b, ust. 5 pkt 1a, ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W uzasadnieniu decyzji organ przyznał, że mąż strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. nr [...] z dnia [...] r. na czas nieokreślony i wymaga pomocy osób drugich. Wnioskodawczyni jest emerytką (co wynika z decyzji ZUS) i zamieszkuje wraz z mężem, a ich dzieci prowadza odrębne gospodarstwa domowe. Po zacytowaniu obowiązujących przepisów - art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że negatywną przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że pomiędzy małżonkami nie ma obowiązku alimentacyjnego, o którym mówią przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W ocenie organu obowiązek ten w pierwszej kolejności spoczywa na dzieciach, które są aktywne zawodowo i nie są w stanie opiekować się ojcem. Dodatkowo nie została spełniona przesłanka czasu powstania niepełnosprawności męża skarżące, gdyż w niniejszym przypadku nie da się ustalić daty kiedy powstała niepełnosprawność, a zatem czy powstała nie później niż do 128 roku życia lub do 25 roku życia (w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej). Organ odwołał się wprawdzie do Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ale w jego ocenie nie zmieniło to stanu prawnego sprawy. Wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych. Wreszcie jako kolejną przesłankę negatywną uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia organ fakt ustalenia prawa do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dla skarżącej. Chociaż skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy wysokością wnioskowanego świadczenia a pobieraną emeryturą, organ stwierdził, ze w świetle przepisów ustawy nie ma możliwości przyznania świadczenia w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury, gdyż przepis stanowi, że jeśli osobą sprawująca opiekę ma ustalone prawa do emerytury, renty itd. to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ podniósł, ze świadczenie przysługuje w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej i jest swoistym zamiennikiem wynagrodzenia za pracę. W przypadku skarżącej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, gdyż w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca ma ukończone 71 lat, tj. osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet W ocenie organu skoro skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, rozstrzygnięcie jest w pełni zasadne. Pismem z dnia 30 listopada 2020 r. skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach odwołanie, wnosząc o uchylenie i zmianę decyzji organu pierwszej instancji w całości przez orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia względnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz ustalenie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego (1830zł) a wysokością otrzymywanego świadczenia emerytalnego (1340,33zł) - tj. w wysokości 489,67zł miesięcznie i waloryzowanego według ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię dokonaną z naruszeniem art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit.c Konwencji Osób Niepełnosprawnych polegającą na uznani, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo od emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. - art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolne i uznaniowe działanie organu administracji publicznej z naruszeniem przepisów prawa, podczas gdy organ winien działać na podstawie przepisów praw a brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego powoduje naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1a oraz wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne działanie organu administracji pierwszego stopnia , polegające na niewyjaśnieniu dokładnie stanu faktycznego, - art. 7a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony, - art. 7b Kodeksu postępowania administracyjnego - z uwagi na brak współdziałania organów ze sobą w niezbędnym zakresie w celu wyjaśnienia sprawy, - art. 8 §1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie sprawy w sposób, który jest sprzeczny z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, - art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich prawa i obowiązków, - art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a w konsekwencji zajęcia merytorycznego stanowiska w sprawie, - art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń, nieuwzględniających posiadanych uprawnień wynikających z przepisów prawa, niewykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, - art. 80 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolną ocenę dowodów, podczas gdy zasadą jest swobodna ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W uzasadnieniu rozwinęła dodatkowo postawione powyżej zarzuty odwołując się do obowiązujących przepisów ustawy i orzecznictwa sądów administracyjnych, przywołując obszerne fragmenty wybranych orzeczeń. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., działając jako organ drugiej instancji, uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zacytował obowiązujące przepisy a następnie potwierdził ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Odnosząc się z kolei do przyczyn odmowy wnioskowanego świadczenia stwierdził, że pozostawanie w związku małżeński nie może być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołując się do prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu Kolegium wskazał, że w orzecznictwie sądowym akcentuje się, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być przesłanką negatywną dostępu do tego świadczenia. W zakresie drugiej przesłanki odmowy przyznania świadczenia wskazanej przez organ pierwszej instancji - tzn. ustalenia, kiedy powstała niepełnosprawność, Kolegium przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził, że orzeczenia Trybunału mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowała się linia orzecznicza, według której po wejściu w życie tego wyroku - nie można odmówić przyznania świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W zakresie trzeciej przesłanki odmowy wskazanej przez organ pierwszej instancji - a mianowicie faktu, iż strona posiada ustalone prawo do emerytury - Kolegium odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 254/20 zwróciło uwagę na zmianę linii orzeczniczej, podkreślającej potrzebę uzupełnienie wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1a - ustawy wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 Naczelny Sąd administracyjny stanął na stanowisku, że zastosowanie reguł interpretacyjnych do art. 17 ust. 5 pkt 1a wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Stanowiska tego organ odwoławczy nie popiera, z uwagi na fakt, że art. 17 ust. 3 ustawy określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego kwotowo i nie pozwala na samodzielne określenie jego wysokości. Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu - sygn. akt II SA/Gl 576/20, który odwołał się do wspomnianego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 254/20, przyjmując przedstawiony tam sposób rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniniem do świadczenia pielęgnacyjnego a uprawnieniem do świadczenia emerytalnego - tj. wyboru jednego ze świadczeń - pielęgnacyjnego lub emerytalnego. Kolegium wskazało, że według przepisów istnieje możliwość zawieszenia prawa do emerytury. W ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji winien więc pouczyć o takiej możliwości skarżącą. Wymaga to przeprowadzenia postępowania w znacznym zakresie w kierunku ustalenia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, a uwzględniając zasadę dwuinstancyjności winien to przeprowadzić organ pierwszej instancji. Sprzeciw od powyższej decyzji, złożyła wnioskującą o świadczenie skarżąca. Wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji, jako wydanych z rażącym naruszaniem przepisów prawa materialnego, gdyż brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji treści, a okoliczności te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie wskazując sposób jej załatwienia lub jej rozstrzygnięcie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem skierowanym do organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji postawiła podnoszone już w odwołaniu zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 15, art. 107 § 3 oraz art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wskazała, iż nie sposób zgodzić się z błędną argumentacją zamieszczoną w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W ocenie skarżącej organ drugiej instancji wadliwie wydał kasatoryjną na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczenie to, zdaniem skarżącej, wydane zostało w oparciu o nieobowiązujący przepis prawa, a w konsekwencji z naruszeniem wymienionych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego a także z naruszeniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17, brak jest podstaw do stosowania wskazanego przepisu ustawy. Cytując obszerne fragmenty wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego skarżąca wskazała na naruszenia przepisów. W odpowiedzi na sprzeciw skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jego oddalenie, podtrzymało argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, ze zawarte w sprzeciwie zarzuty nie są usprawiedliwione w świetle obowiązującego prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Na wstępie wskazać wypadnie, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Sprzeciw jest środkiem zaskarżenia różniącym się istotnie od klasycznej skargi. Jak wynika z art. 64e omawianej ustawy instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Celem instytucji sprzeciwu jest przyspieszenie rozpatrzenia i załatwienia sprawy administracyjnej co do jej istoty. Z tego względu sąd rozpoznaje sprzeciw, co do zasady, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, gdyż nie dokonuje merytorycznej oceny prawidłowości rozpatrzenia i załatwienia sprawy co do jej istoty (art. 64d § 1). Wskazać także należy na art. 151a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiący, że sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, z kolei w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji - oddala sprzeciw (art. 151a § 2). Konsekwencją powołanych powyżej uregulowań prawnych zawartych w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest to, że sąd w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji kasacyjnej wydanej przez organ odwoławczy Sąd ocenia, czy w realiach danej sprawy organ ten zasadnie skorzystał z możliwości wydania takiej decyzji, czy też bezpodstawnie zaniechał załatwienia sprawy co do jej istoty Badając - w świetle powyższych kryteriów - zasadność wydania w niniejszej sprawie decyzji kasacyjnej, Sąd rozpoznający sprzeciw stoi na stanowisku, że ocena dokonana przez organ odwoławczy jest prawidłowa, a przyjęta interpretacja obowiązujących przepisów uzasadnia wnioski przyjęte przez ten organ w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Według tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trudno polemizować, co do sposobu rozumienia wymienionego powyżej przepisu w znaczeniu wyznaczonym wyłącznie dyrektywą wykładni językowej. Jeżeli jednak uwzględni się dyrektywy wykładni systemowej oraz dyrektywy wykładni funkcjonalnej i celowościowej można dojść do zapełnienie innych wniosków. Jak zasadnie podniósł organ odwoławczy problem ten był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Doszło do pojawienia kilku linii orzeczniczych, z których pierwsza opowiadała się za wykluczeniem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty, powołując się na wykładnię językową tego przepisu - zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18 , z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 czy z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15. Jednak podkreślając potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej pojawiły się dwie inne linie orzecznicze wskazujące, iż osoby znajdujące się w podobnej sytuacji nie powinny być różnicowane bez żadnych racjonalnych powodów. Podnoszące, iż nie można stawiać w gorszej sytuacji osoby, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury (choć niewielkiej) w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne. Pierwsza z nich zmieniająca dotychczasowe stanowisko, wskazując na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do wymienionego art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanęła na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawa do tego świadczenia. Jednak ostatnio pojawiło się nowe stanowisko w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnich wyrokach, tj. z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 czy z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 nie przyjął stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno – rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto), podkreślając, że pozostawałaby ono w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 omawianej ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, tym bardziej, iż spowodowałaby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Stąd też w tym stanowisku rozwiązaniem problemu byłoby umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego, tak jak to wskazał w swym rozstrzygnięciu organ odwoławczy, podkreślając, iż możliwość taka znajduje swą podstawę w obowiązujących przepisach (a to w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz.U. 2018 poz. 1270). Uwzględniając powyższe skarżąca nie może być wykluczona z kręgu osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, czyli osób rezygnujących z zatrudnienia. Jednak nie może skorzystać z takiej możliwości - nawet pomimo chęci dorobienia do małej emerytury, gdyż nie jest to możliwe wobec konieczności sprawowania osobistej i stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jednak zbadanie sprawy pod tym kątem, czy jest faktycznie taka możliwość, jak również w zakresie podanym przez organ odwoławczy, powinno być przeprowadzone przez organ pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji, poprzestał bowiem tylko na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oceniając z tej perspektywy decyzję organu odwoławczego należy uznać ją za trafną. Sąd podziela bowiem w pełni ostatnią linię orzeczniczą. Organ pierwszej instancji powinien bowiem przeprowadzić ponownie postępowanie we wskazanym przez organ odwoławczy zakresie. Zakres tego postępowania wyjaśniającego wyklucza możliwość dokonania tego samodzielnie przez organ odwoławczy. Stąd też zastosowanie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uznać należy za prawidłowe. Wydanie bowiem rozstrzygnięcia w trybie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego naruszałoby w takiej sytuacji zasadę dwuinstancyjności, wyartykułowaną w art. 15 Kodeku. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151a § 2 w związku z art. 64d § 1 i art. 64e ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.