II SA/Gl 194/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant Magdalena Matuszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie krzewów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną przez nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 728 (siedemset dwadzieścia osiem) złotych. Prezydent Miasta C., orzekając po raz kolejny w sprawie wskutek wcześniejszych decyzji kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., decyzją z dnia [...] nr [...] naliczył A.H. administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez zezwolenia [...] m2 krzewów ligustru rosnących na nieruchomości przy ul. [...] w C. w wysokości [...] zł. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 83 ust. 1, 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92, poz. 880 z 2004 r.) oraz § 1 ust. 2 i § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 roku w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia (...) – Dz. U. nr 219, poz. 2229 z 2004 roku i obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2006 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (...) na rok 2007 (Mon. Pol. nr 73, poz. 733), a także art. 402 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. nr 129, poz. 902 z 2006 r.). W uzasadnieniu organ podał, że usunięcie krzewów z [...] m2 działki przy ul. [...] w C. wynika z protokołu oględzin z dnia [...], w którym ten fakt przyznał współwłaściciel nieruchomości i jej posiadacz A.H. Natomiast wiek usuwanych krzewów wynika zdaniem organów z protokołu oględzin z dnia [...], zeznań w charakterze świadka Z.P. (k. 19 i inicjatorka postępowania) oraz opinii z dnia [...] prof. M.S. W odwołaniu od powyższej decyzji A.H. podniósł, iż decyzja ta skierowana jest wyłącznie do niego w sytuacji gdy jest jedynie współwłaścicielem działki przy ul. [...] w C. Drugim współwłaścicielem jest jego żona E.H., do której skierowano zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] i która była adresatką dotychczasowych decyzji organu I instancji i SKO. Nadto w odwołaniu zarzucono, iż z naruszeniem zasad postępowania przyjęto, że usunięte krzewy miały co najmniej 5 lat. Biegłemu przedstawiono bowiem zdjęcia fotograficzne z [...] obrazujące krzewy, które rosły na działce obecnie należącej do A. i E.H., którzy są jej właścicielami od [...], bez wykazania, że właśnie te krzewy zostały usunięte z działki w dniu [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Kolegium stwierdziło, że wobec nie kwestionowanego faktu usunięcia krzewów ligustru przez A.H. w dniu [...] do ustalenia pozostał wiek usuwanych krzewów. Stwierdzenie, że usunięte krzewy miały więcej niż 5 lat wynika z protokołu oględzin z dnia [...], zeznań świadka Z.P. z dnia [...] oraz opinii biegłego profesora dr hab. M.S. (sporządzony w oparciu o zdjęcia złożone przez świadka Z.P., a przedstawiające krzewy rosnące w granicy działek [...] i [...] w [...]). Ustalenie to – w ocenie organu odwoławczego – zostało dokonane zgodnie z procedurą administracyjną – a to z uwagi na rezygnację A.H. z przesłuchania w charakterze strony oraz uznanie przez organ prowadzący postępowanie zbędności przeprowadzenia dowodu ze złożonej przez skarżącego kasety wideo (zdjęcia z tej kasety w aktach sprawy), a to z uwagi na brak daty nagrania taśmy znajdującej się na kasecie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.H. zarzucił wydanie decyzji ostatecznej z naruszeniem art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody przez nie ustalenie wieku krzewów usuniętych z posesji, art. 86 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 86 ust. 2 tej ustawy przez nieuwzględnienie przyczyn usunięcia krzewów ligustru, a nadto naruszenie przepisów postępowania art. 7, 75 § 1, 77, 78 i 80 kpa co doprowadziło do ustalenia, że krzewy uwidocznione na zdjęciach z [...] są tożsame z krzewami usuniętymi przez skarżącego w dniu [...]. Zdaniem skarżącego organy prowadzące postępowanie dokonały ustaleń prowadzących do wymierzenia kary za usunięcie drzew z pominięciem przesłuchania współwłaścicielki nieruchomości E.H. oraz poprzedniego właściciela nieruchomości A.M. Zeznania tych osób mogły służyć ustaleniu wieku usuniętych krzewów, jak i daty nagrania taśmy znajdującej się na złożonej organowi kasecie. Skarżący podniósł także brak ustaleń co do wieku usuniętych krzewów przez osobę posiadającą stosowną wiedzę, a także nie zabezpieczenie fragmentów krzewów czy sporządzenie zdjęć krzewów usuniętych w dniu [...]. Nadto autor skargi wskazał na niezgodność protokołu oględzin z dnia [...] z wymaganiami jakie stawia takiemu protokołowi § 2 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 roku w sprawie trybu nakładania kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia ... (Dz. U. Nr 219, poz. 2229, dalej "rozporządzenie"). W konkluzji skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem w ocenie składu orzekającego – kontrolowana decyzja została wydana przed wszechstronnym i wyczerpującym zebraniem, a następnie rozpatrzeniem materiału dowodowego. Ustalony w ten sposób przez organy stan faktyczny nie dawał podstaw do dokonanej kwalifikacji prawnej, a w konsekwencji wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie krzewów. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92, poz. 880 z 2004 r. z zm., dalej powoływana jako "ustawa") usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem – do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela. Podkreślić należy, że ustawa przewiduje również sytuację, w których zezwolenie nie jest wymagane – art. 83 ust. 6. Dla przedmiotowej sprawy istotna jest regulacja zawarta w art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy zgodnie z którą zezwolenie nie jest wymagane w przypadku usunięcia drzew lub krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat. Usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia zagrożone jest sankcją przewidzianą w art. 88 ustawy w postaci administracyjnej kary pieniężnej. Karę tę ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek określonych w art. 85 ust. 4 pkt 4, 5 i 6 ustawy. W niniejszej sprawie bezspornym i nie kwestionowanym przez skarżącego jest fakt wycięcia bez zezwolenia przez skarżącego [...] m2 ligustru w dniu [...] z działki przy ul. [...] w C., która stanowi przedmiot współwłasności małżeńskiej skarżącego i E.H. Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia wieku usuniętych krzewów, a precyzyjnie do stwierdzenia, iż ich wiek przekraczał 5 lat. W tym zakresie skarżący twierdził, że w dacie nabycia nieruchomości przy ul. [...] to jest w dniu [...] (akt notarialny Rep. A Nr [...]) w granicy tej nieruchomości z nieruchomością przy [...] nie rosły krzewy ligustru. Kwestionował w związku z tym zapis w tym zakresie znajdujący się w protokole oględzin z dnia [...] jako poczyniony przez osobę nie posiadającą właściwej wiedzy i nieuzasadniony w żaden sposób. Wskazywał na brak materiału fotograficznego z oględzin oraz nie zabezpieczenie fragmentów usuniętych roślin, a w związku z tym niemożność ustalenia przez biegłego wieku usuniętych krzewów. Podnosił, że zdjęcia złożone przez świadka Z.P., które przedstawiono biegłemu M. S., zostały wykonane – jak twierdzi ten świadek i jak przyjął organ – w [...]. W związku z tym nie mogą one przesądzać o wieku usuniętych krzewów przed wykazaniem, że krzewy uwidocznione na tych zdjęciach są tożsame z krzewami usuniętymi w [...]. Niewątpliwie obowiązkiem organów orzekających było wyczerpujące wyjaśnienie spornej okoliczności w sprawie to jest wieku usuniętych krzewów. Jak bowiem stwierdzono wyżej okoliczność ta decydowała o wymierzeniu kary pieniężnej skarżącemu (przy bezsporności pozostałych przesłanek). Ustalenie wieku krzewów nastąpiło w oparciu o zeznania świadka Z.P., zapis w protokole oględzin z [...] i opinia biegłego wydana w oparciu o zdjęcia z [...]. Zdaniem składu orzekającego to ustalenie nastąpiło z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 kpa, a także art. 75 i 78 kpa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucony na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 kpa obciąża organ administracyjny, który ma obowiązek z własnej inicjatywy przeprowadzić niezbędne dowody. Organy orzekające nie wyjaśniły, a w każdym razie nie znalazło odzwierciedlenia w decyzji w oparciu o jakie dowody w protokole oględzin prowadzący tą czynność ustalił wiek usuniętych krzewów. Z kolei zeznania Z.P. świadczą o usuwaniu krzewów w dniu [...], znajdowaniu się krzewów w tym miejscu na działce w [...] (zdjęcia), ale nie wynika z nich tożsamość krzewów, a nawet okoliczność jak często i w jakich datach świadek widywał działkę. Jest to okoliczność wymagająca wyjaśnienia z uwagi na niezamieszkiwanie Z.P. przy ul. [...], a także okoliczność która umożliwiłaby organowi ocenę tych zeznań. Opinia biegłego wydana na podstawie zdjęć z roku [...] przy braku ustalenia, że krzewy widoczne na tych zdjęciach są tożsame z krzewami usuniętymi przez skarżącego także nie pozwala na przyjęcie, że krzewy usuwane miały co najmniej 5 lat. Ustalając w powyższy sposób stan faktyczny organy orzekające naruszyły art. 75 § 1 i art. 78 kpa odmawiając przeprowadzenia dowodu ze złożonej przez skarżącego kasety – nagranej w/g skarżącego w [...] – na okoliczność że w tej dacie w granicy działek [...] i [...] nie rosły krzewy ligustru. Istotnie kaseta ta nie zawiera daty, jednakże przedmiotem dowodu z tej kasety była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a odmowa przeprowadzenia tego dowodu nie znajduje uzasadnienia w art. 78 § 2 kpa. Niezależnie od powyższego z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego organ orzekający odmówił wiary twierdzeniom skarżącego co do daty dokonania nagrania znajdującego się na kasecie. W ocenie składu orzekającego celem ustalenia stanu faktycznego, a następnie oceny całokształtu materiału dowodowego niezbędnym jest jego uzupełnienie o zeznania E.H., współwłaścicielki i prawdopodobnie współposiadaczki nieruchomości przy ul. [...] oraz zeznania poprzedniego właściciela nieruchomości A.M. – na okoliczności: daty usunięcia ligustru widocznego na zdjęciach z [...], stanu nieruchomości w zakresie znajdujących się krzewów ligustru na terenie posesji w [...], daty nagrania kasety, a E.H. dodatkowo na okoliczność: kiedy zostały posadzone krzewy usunięte w [...] przez skarżącego. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy pozwoli organom orzekającym na ocenę w ramach art. 80 kpa czy okoliczność – sporna w sprawie – wiek usuniętych krzewów została udowodniona. Za niedopuszczalne należy bowiem uznać interpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony postępowania, zwłaszcza gdy dodatkowo uwzględni się okoliczność, że decyzja ustalająca karę pieniężną ma charakter decyzji uznaniowej. W postępowaniu ponownym organy orzekające powinny uzupełnić postępowanie we wskazany wyżej sposób, a następnie poddać go ocenie z punktu widzenia logiki i zasad doświadczenia życiowego. Proces oceny zgromadzonych dowodów ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności powinien zostać – stosownie do art. 107 § 3 kpa – przedstawiony w uzasadnieniu decyzji. Karę pieniężną o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy – zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem – nakłada się na posiadacza nieruchomości, który usunął drzewa lub krzewy z tej nieruchomości. Skoro bowiem zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z nieruchomości może uzyskać jedynie posiadacz, a w przypadku, gdy nie jest on właścicielem konieczna jest zgoda tego ostatniego, to oczywiście posiadacz odpowiada za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. Oznacza to, że karę za wycięcie drzew można wymierzyć tylko temu posiadaczowi nieruchomości, któremu można przypisać osobistą odpowiedzialność za dokonanie tego deliktu. Chociaż odpowiedzialność ta nie wynika z samego faktu współwłasności, a nawet współposiadania – zdaniem Sądu – właściciel (współwłaściciel) nieruchomości, a więc E.H. powinien brać udział w postępowaniu. Za niezasadny natomiast należy uznać zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 86 ust. 2 ustawy przez nieuwzględnienie przyczyny usunięcia krzewów – przemarznięcie, obumarcie, nadmierne rozprzestrzenienie. Powyższe okoliczności w świetle art. 86 ust. 1 oznaczają jedynie, że w razie wystąpienia o wydanie pozwolenia na ich wycięcie, pozwolenie to zostałoby udzielone bez pobierania opłat. W żadnym natomiast przypadku art. 86 ust. 1 ustawy nie dotyczy wycinki drzew lub krzewów bez zezwolenia. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut sporządzenia protokołu oględzin z dnia [...] w sposób naruszający § 2 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia. Protokół ten spełnia wymagania tego rozporządzenia, a jego szczupłość skutkuje jedynie obowiązkiem przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia przesłanek nałożenia kary pieniężnej za wycięcie krzewów. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c w zw. z art. 135 i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.) orzekł, jak w sentencji. SW