II SA/Gl 194/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. i T. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie pozwolenia na budowę w kwestii sprzeciwu skarżących od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 maja 2018 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 maja 2018 r. Skarżący, na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z treści formularza wynika, ze wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zamieszkując wraz z synem i córką w należącym do T. B. budynku mieszkalnym o pow. 250 m2 i wartości około 900.000,00 zł, a w skład ich majątku wchodzi również nieruchomość gruntowa o pow. 1900 m2. Oprócz tego są właścicielami samochodów: [...]; [...]; [...]. Na rachunku bankowym należącym do T. B. znajduje się 10.000 zł. Według podanych informacji T. B. jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku, natomiast A. B. prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą miesięczny dochód rzędu 2000 zł. Skarżąca A. B. zaznaczyła, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą rachunki za energię elektryczną wynoszą 2500 zł; zobowiązania względem ZUS – 17.000,00 zł; spłata zadłużenia na rzecz podmiotu trzeciego – 6.000 zł, a koszty leczenia – 100 zł. Skarżący w swoim druku formularza zaznaczył, że podatek od nieruchomości wynosi 3800 zł rocznie, energia elektryczna za budynek mieszkalny – 250 zł co dwa miesiące, woda – około 120 zł miesięcznie, wywód odpadów – 100 zł miesięcznie. Pismem z dnia 10 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uprawdopodobnienia okoliczności powołanych we wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj., opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw, czynsz itp., - nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego fakt, iż T. B. jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku; - nadesłanie kserokopii dowodów rejestracyjnych wszystkich samochodów stanowiących majątek zarówno skarżącej jak i skarżącego; - przedłożenie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego, w szczególności: odpisu ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji); - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego żonę (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością, w tym również rachunków oszczędnościowych), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; W odpowiedzi pełnomocnik skarżących nadesłała kopię wykazu środków trwałych, kopie deklaracji Vat-7 za okres od września 2017 r. do lutego 2018 r, kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej na potrzeby działalność gospodarczej skarżącej obejmującą okres od września 2017 r. do końca stycznia 2018 r. Równocześnie zwróciła się o dodatkowy, czternastodniowy termin do złożenia pozostałych dokumentów o które skarżący zostali wezwani. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 194/18 oddalono wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazano, że biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez strony dochodów oraz poziom i strukturę wydatków w kontekście możliwych do poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Wyjaśniono, że pełnomocnik skarżących złożyła jedynie część dokumentów, o nadesłanie których została wezwana, z których wynikało, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza przynosi dochód porównywalny z deklarowanym we wniosku. Zdaniem referendarza sądowego ta informacja była niewystarczająca dla wszechstronnej oceny złożonego wniosku. Ponadto mimo wyraźnego wezwania nie nadesłano zaświadczenia potwierdzającego fakt, iż skarżący jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Dalej zwrócono uwagę, że skarżący są w posiadaniu trzech samochodów, gruntu o pow. 1900 m2 oraz oszczędności w kwocie 10.000 zł. Trudno zatem w ocenie referendarza sądowego w takiej sytuacji było przyjąć, iż nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania (kosztów sądowych), skoro składniki ich majątku wskazują na to, że żadną miarą nie mogą być zaliczeni do osób ubogich. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wnieśli sprzeciw, w którym zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, mimo, że skarżący dostatecznie wykazali, że nie mają środków na poniesienie kosztów w postaci wpisu. Nadto zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie ujawnili swoich źródeł utrzymania oraz posiadanego majątku. Wobec powyższego wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również trzeba, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazali w sposób dostateczny, aby znajdowali się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżących złożyła jedynie część dokumentów, o nadesłanie których została wezwana, z których wynika jedynie, iż prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza przynosi dochód deklarowany we wniosku. Mimo wezwania nie nadesłano również zaświadczenia, że potwierdzającego fakt, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący nie udzielili wymaganej odpowiedzi na wezwania referendarza z dnia 10 kwietnia 2018 r. Wezwanie takie w myśl przywołanego już art. 255 Ppsa wystosowuje się natomiast do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Innymi słowy, omawiane wezwanie oznacza w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W konsekwencji niewykonanie wezwania, czy też niepełne jego wykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń wnioskodawcy, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Zauważyć przy tym trzeba, że nawet na etapie wniesionego sprzeciwu skarżący nie podjęli starań mających na celu usunięcie mankamentów ich wniosku, mimo wyczerpujących i obszernych wyjaśnień udzielonych przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu. Przede wszystkim podkreślić również należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Skarżących, biorąc pod uwagę wysokość ich oszczędności, nie można natomiast uznać za osoby rzeczywiście ubogie, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wprawdzie dochód skarżącej w istocie jest niewielki, jednakże kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma fakt, iż posiadają oni oszczędności w kwocie 10 000 zł, która to kwota bez wątpienia pozwala na poniesienie kosztów niniejszego postępowania i to w pełnej wysokości. Sam fakt posiadania tak znacznej kwoty stanowi podstawę do uznania, iż w sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.