II SA/Gl 1945/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.),, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska,, Asesor WSA Aneta Majowska,, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3199/2023/22766 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 16 października 2023 r., nr. [...]. . U Z A S A D N I E N I E . Prezydent Miasta P. decyzją z 16 października 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17, art. 24 i art. 26 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 poz. 390) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. O. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki na mężem A.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że niepełnosprawność męża powstała w 2018 r. w wieku [...] lat. Następnie przywołano treść art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przybliżono wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia przywołano ustalenia poczynione w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W konkluzji swojego stanowiska organ pierwszej instancji stwierdził, że nie kwestionuje sprawowania przez stronę opieki nad mężem, jednakże nie spełnia wszystkich wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sprawowanie opieki nad mężem nie daje uprawnień do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Jako kolejny zarzut podniesiono naruszenie art. 17 ust. 1b pkt. 1 i 2 przywoływanej ustawy poprzez nie uwzględnienie konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. W odwołaniu tym podniesiono, że z informacji zamieszczonych w wywiadzie środowiskowym wynika niezbędność sprawowania całodobowej opieki nad mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 8 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3199/2023/22766 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym przybliżono główne motywy decyzji organu pierwszej instancji oraz wskazano na wniesienie odwołania. W dalszej części uzasadnienia przywołano przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, które w ocenie organu mają zastosowanie w sprawie. Następnie organ odwoławczy przybliżył sytuację faktyczną występującą w przedmiotowej sprawie, w tym zakres czynności wykonywanych przez stronę w stosunku do męża. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie tej nie ma zastosowania treść art. 17 ust. 1b, ponieważ w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako przesłanka negatywna ubiegania się o przedmiotowe świadczenie, utraciło przymiot konstytucyjności. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska zaprezentowanego w decyzji organu pierwszej instancji, że o wnioskowane świadczenie ubiegać może się wyłącznie osoba znajdująca się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, w ocenie organu odwoławczego na współmałżonku ciążą obowiązki alimentacyjne i jest on w kręgu osób uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim nie powinno stanowić negatywnej przesłanki. W dalszej kolejności organ odwoławczy uwagę swoją skupił na zakresie opieki, której wymaga osoba legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie wskazanego organu, po przeprowadzeniu stosownej analizy, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia. W konsekwencji organ ten uznał, że w sprawie tej brak jest związku przyczynowo - skutkowego między deklarowaną rezygnacją z zatrudnienia a niezbędnością sprawowania opieki nad osoba tego wymagająca. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły takie okoliczności, które uzasadniały odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżąca podniosła, że sytuacja rodziny jest trudna, ponieważ utraciła jedyne źródło dochodu, którym było świadczenie pielęgnacyjne, które było pobierane od lat. Skarżąca zaznaczyła, że w okresie wcześniejszym otrzymywała przedmiotowe świadczenie a stan zdrowia męża nie uległ poprawie co znajduje potwierdzenie w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca zaakcentowała, że wykonuje wszystkie czynności związane z opieką na mężem, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Zdaniem skarżącej pomimo chęci podjęcia zatrudnienia zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcia. W skardze tej skarżąca odwołała się do licznych orzeczeń sądów administracyjnych, w których podzielono jej stanowisko i zasadność ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem skarżąca podała, że otrzymywała przedmiotowe świadczenie od okresu około pięciu lat, przyznawane mocą decyzji organu odwoławczego. . . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; . Skarga zasługuje na uwzględnienie . Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie oraz zestawienie ich ze stanem faktycznym pozwala dostrzec, że organy administracji wydały rozstrzygnięcia bez uwzględnienia zgromadzonego materiału dowodowego. Stan normatywny w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych został przez organy administracji publicznej obu instancji przedstawiony w sposób bardzo rozbudowany, tym samym zbędne jest powielanie tych rozważań. Podkreślenia jedynie wymaga to, że stan prawny został przez wskazane organy przedstawiony rzetelnie i w tym zakresie nie można zgłaszać do niego żadnych uwag. Jak zostało to powyżej zasygnalizowane stan faktyczny w sprawie nie został ustalony w sposób rzetelny i pozwalający wyjaśnić wszystkie istotne okoliczności sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że z przedłożonych akt administracyjnych nie wynika, aby skarżąca wcześniej pobierała świadczenie pielęgnacyjne, a jej wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia jest wyrazem ubiegania się o kontynuację pobierania już wcześniej pobieranego świadczenia. Podniesiona tu okoliczność, w ocenie składu orzekającego ma istotne znaczenie dla oceny rozpoznawanej sprawy. W szczególności dostrzec należy, że w uzasadnieniach decyzji wypowiadających się w sprawie organów okoliczność ta nie została wyeksponowana i poddana analizie. Sygnalizowana tu okoliczność posiada także inny aspekt, który musi być brany pod uwagę. Skoro w okresie wcześniejszym, jak deklaruje skarżąca, pobierała przedmiotowe świadczenie to wskazane organy administracji nie wskazały na zmianę sytuacji osobistej i prawnej, która uzasadniałaby zmianę stanowiska w sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej powadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej, a po myśli art. 8 § 2 tego Kodeksu organy te bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Podkreślić należy, że w uzasadnieniach decyzji obu wypowiadających się w sprawie organów okoliczności te nie zostały podniesione i nie zostały poddane analizie i nie zajęto stosownego stanowiska. W tej sytuacji w ocenie składu orzekającego wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi, a tym samym uchylenia decyzji zarówno organu odwoławczego jak i organu pierwszej instancji. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, w którym zawarto stwierdzenia, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem i jest to opieka całodobowa. Podkreślić należy, że w części D wywiadu środowiskowego przeprowadzający go pracownik socjalny stwierdził, że "mąż skarżącej ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność wymaga stałej opieki, a skarżąca spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego". Powyższe stwierdzenie pozostaje w opozycji do treści uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. Organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponadto przybliżono zakres sprawowanej opieki i zamieszczono stwierdzenie, że strona zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Z kolei organ odwoławczy w swoim uzasadnieniu uznał, że w przypadku skarżącej przesłanka przewidziana treścią art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma zastosowania, z uwagi na powszechnie przyjmowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych. Organ odwoławczy w rozbudowanym uzasadnieniu odwołał się do zakresu sprawowanej opieki i w następstwie przeprowadzonej analizy doszedł do przekonania, że zakres tej opieki nie uprawnia skarżącej do ubiegania się o wnioskowane świadczenie. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że organ odwoławczy nie przeprowadzał we własnym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego i w tym zakresie opierał się na materiale zgromadzonym przez organ pierwszej instancji. W tym kontekście skład orzekający dostrzega przejaw niekonsekwentnej oceny sytuacji występującej w rozpoznawanej sprawie. Z jednej strony pracownik organu pierwszej instancji przeprowadzający wywiad środowiskowy stwierdza, że stan zdrowia i niepełnosprawność męża skarżącej uzasadniają stałą opiekę nad nią, a z drugiej strony stwierdza, że zakres sprawowanej opieki nie daje podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższego dostrzec należy występowanie rozbieżności między stwierdzeniami zamieszczanymi w dokumentacji zgromadzonej w trakcie prowadzenia postępowania wyjaśniającego, a argumentacją zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Treść uzasadnienia organu odwoławczego nie znajduje umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym. Stwierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego pozostają w opozycji do ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym. W konsekwencji organ odwoławczy nie odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego i nie przedstawił argumentacji przemawiającej za odmiennym odczytaniem zamieszczonych w nim informacji o sytuacji osoby wymagającej opieki i skarżącej sprawującej tę opiekę. W konsekwencji przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia postanowień art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwą jego interpretację. Przyjdzie zauważyć, że zarzut ten jest bezzasadny, albowiem przywołany przepis nie leży u podstaw wydania negatywnego rozstrzygnięcia, a organ odwoławczy wypowiedział się w tym zakresie. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej wskazań co do dostrzeżonych uchybień. W szczególności organ ten w sposób pogłębiony ustali, czy osoba wymagająca opieki wymaga opieki ze strony skarżącej w zakresie pozwalającym na skuteczne ubieganie się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia organ ten musi mieć na uwadze także to, czy skarżąca ubiega się o kontynuację przyznawanego świadczenia, czy też jest to jej pierwszy wniosek w sprawie. Dodatkowo przy podejmowaniu stosownego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji musi mieć w polu widzenia fakt wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. W szczególności organ ten musi mieć na uwadze ewentualne ubieganie się przez osobę wymagającą opieki o takie świadczenie i czy je otrzymała, jak również stosownie do postanowień art. 63 ust. 1 i 2 tej ustawy podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji. .